Σαράντα χρόνια πριν

Τη θυμάμαι πολύ καλά εκείνη την ημέρα. Εκείνο το βράδυ μάλλον. Πώς να μην το θυμάται ένα νέο κορίτσι που ψηφίζει για πρώτη φορά, μόλις δηλαδή έχει αποκτήσει επίσημα τον τίτλο και την ουσία του «πολίτη», το «καινούργιο» κόμμα που ψήφισε κερδίζει τις εκλογές και η λέξη – κλειδί που πάλλεται στον αέρα και φουσκώνει τα πανιά και τα μυαλά μας είναι η «αλλαγή». Κάπου βαθιά μέσα μου πίστευα ότι ακόμη κι αν αυτή η «αλλαγή» δεν είχε γίνει ειδικά για εμένα, «η μοίρα κι ο καιρός το ‘χαν ορίσει» να ήμουν, κατά κάποιον τρόπο, φορέας της. Οτι το «Στις 18 σοσιαλισμός» ήταν ένα προσωπικό μου «Ραντεβού με τη  Ιστορία».

Εκείνο το βράδυ λοιπόν που βγήκαμε στους δρόμους να πανηγυρίσουμε είχε, όντως, συντελεστεί όχι απλώς η αλλαγή κόμματος στην εξουσία αλλά η αλλαγή μίας εποχής. Θεωρώ η μεγαλύτερη που έγινε ποτέ στην Ελλάδα. Λες και το Σάββατο 17 Οκτωβρίου 1981 πουλήσαμε το Σιτροέν «βάτραχο» του μπαμπά και τη Δευτέρα 19 του μήνα, σκάσαμε μύτη στη γειτονιά με το ολοκαίνουργιο Οπελ Κόρσα που οδηγούσαμε πλέον εμείς, τα ίδια τα παιδιά.

Τους επόμενους μήνες, η αλλαγή ήρθε σε πράγματα που, μέχρι τότε, θεωρούσαμε ότι «έτσι ήταν». Με την κατάργηση της σχολικής ποδιάς, την καθιέρωση των «μικτών» σχολείων αλλά και του μονοτονικού, την κατάργηση της προίκας, την αποποινικοποίηση της μοιχείας, τον πολιτικό γάμο. Και, κυρίως, την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης που έβγαλε από το ημίφως το ένα τρίτο της Ελλάδας.

Ναι, έγινε μια μεγάλη αλλαγή τότε και όχι μόνο πολιτική. Ισως μάλιστα και στον χώρο της καθαρόαιμης πολιτικής η αλλαγή να ήταν μικρότερη σε σχέση με αυτό που έγινε στην κοινωνία, την αισθητική, τα ήθη – και μάλλον κάπου τότε η πολιτική έπαψε πια να είναι «καθαρόαιμη» και άρχισε να παραχωρεί έδαφος στην επικοινωνία. Αν χρησιμοποιούσα ορολογία μόδας, θα έλεγα ότι ανέδειξε «το ζιβάγκο του μικρομεσαίου». Πότε το φορέσαμε, πότε το χαρήκαμε, πότε ξεπέσαμε στον μικρομεσαίωνά του, ούτε που το καταλάβαμε.

Σαράντα χρόνια μετά

Δεν ξέρω αν αυτές οι αλλαγές έγιναν λόγω ΠΑΣΟΚ ή αν θα γίνονταν έτσι κι αλλιώς διότι είχε «ωριμάσει» ο χρόνος. Πάντως το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα ήταν η «σωστή» παράταξη, στη «σωστή» χώρα, τη «σωστή» στιγμή. Αξιοποίησε δηλαδή τις συγκυρίες που δημιουργούν «μόδα» – και αυτό, κατά τη γνώμη μου, δεν υποτιμά καθόλου το πολιτικό έργο του. Ισα – ίσα που χρειάζεται μεγάλη πολιτική οξυδέρκεια ώστε να δημιουργήσεις αυτές τις συνθήκες (όπως έκανε ο Ανδρέας Παπανδρέου) και όχι να τις εκμεταλλευτείς και να «τρουπώσεις» (όπως έλεγε ο Κώστας Βουτσάς και έκανε ο Αλέξης Τσίπρας). Και ο ίδιος ο Ανδρέας ήταν ένας ροκ σταρ (μετά τον Μίκη Θεοδωράκη που ήταν ο μεγαλύτερος). Θυμάμαι εκείνη την προεκλογική ομιλία την τελευταία πριν από τις εκλογές της 18ης Οκτωβρίου. Σήκωνε, απλώς, το χέρι του και ο κόσμος από κάτω παραληρούσε.

Συμβαίνει όμως κάτι με τις μεγάλες «μόδες». Οσο πιο πολύ σαρώνουν τόσο πιο γρήγορα και οριστικά ξεπερνιούνται. Και το κάποτε «πολύ μοντέρνο», μοιάζει τότε πολύ ξεπερασμένο. Ετσι συνέβη και με το ΠΑΣΟΚ. Σήμερα, σαράντα χρόνια μετά την πρώτη του εκλογική νίκη, τα ενδοκομματικά του ΚΙΝΑΛ δεν «ροκάρουν». Μάλλον σε κακή επιθεώρηση παραπέμπουν μετά την απόσυρση της υποψηφιότητας της Φώφης Γεννηματα. Βλέπω μια μεγάλη αγωνία για ανανέωση που, τελικά, χαράζει στο κόμμα ρυτίδες. Σαν τη Μαντόνα που, στην αγωνία της να ανανεωθεί, αυτογελοιοποιήθηκε στην εκπομπή του Τζίμι Φάλον. Διότι είναι ποπ σταρ. Ενω οι ροκ σταρ δεν «ανανεώνονται». Απλώς εξελίσσονται.