«Ιδεόγραμμα που έχασε τον ήχο του»

«Ενας μεγάλος καθεδρικός υψώνεται από τα κύματα

τα βουνά κάτω από τη θάλασσα

μεταφέρουν μια προϊστορική μοναξιά

το δεξί μου χέρι γίνεται γυάλινο

το αριστερό μου ατσάλινο

αδέξια χειροκροτώ

σαν πιγκουίνος σε ξερή γη»

Η δεύτερη στροφή από το «Κονσέρτο του Μπαχ» προδιαθέτει για την τολμηρή εικονοποιία που αντικρίζει κανείς στο σύνολο του ποιητικού έργου του Μπέι Ντάο, εκεί όπου η γλώσσα δεν γνωρίζει φραγμούς και η Ανατολή συναντά τη Δύση. Γεννημένος στο Πεκίνο το 1949 ο Τζάο Τζεν Κάι (το πραγματικό του όνομα) αναγνωρίζεται κατά κοινή ομολογία, ως ο κορυφαίος εν ζωή ποιητής της Κίνας. Η συλλογή «Το ρόδο του χρόνου», που εξέδωσαν πρόσφατα οι εκδόσεις Καστανιώτη, αποτελούν την πρώτη «γνωριμία» των ελλήνων αναγνωστών μαζί του. Σε αυτό περιλαμβάνονται ποιήματα από τον «Υπνοβάτη του Αυγούστου» (1972-1986), το «Παλιό χιόνι» (1991), τις «Μορφές της απόστασης» (1994), όπου εντοπίζουμε το «Για τον Τούμας Τράνστρεμερ» – αναφορά στον νομπελίστα και φίλο του Ντάο -, το «Τοπίο πάνω από το μηδέν» (1996), το «Ξεκλείδωμα» (2000) και το «Ρόδο του χρόνου». Τη μεταφορά στα ελληνικά – όπως και το επίμετρο – υπογράφει ο Αναστάσης Βιστωνίτης, που προτιμά τον όρο «απόδοση», όπως επισημαίνει: «Οταν μια μετάφραση, όπως η παρούσα, δεν έχει γίνει από το πρωτότυπο αλλά από καθρέφτη (μια άλλη γλώσσα), ίσως δεν πρέπει να τη χαρακτηρίζει κανείς “μετάφραση” αλλά “απόδοση”, “μεταγραφή” ή κάτι παρεμφερές… Στην προκειμένη περίπτωση, το βασικό πρόβλημα που αντιμετώπισα ήταν αν θα έπρεπε να μείνω πιστός στο μεταφρασμένο κείμενο ή αν θα μπορούσα να διακρίνω τον τόνο του πρωτότυπου, έστω κι εξ αντανακλάσεως, και να βρω κάτι αντίστοιχο ή παρεμφερές στη γλώσσα μας. Πέραν αυτού είχα να κάνω με έξι μεταφραστές (σ.σ.: της αμερικανικής έκδοσης του 2010 από τη New Directions) που ο καθένας τους προσέγγιζε με διαφορετικό τρόπο το πρωτότυπο». Οπως αναφέρει ο ίδιος, η βοήθεια ήταν ο ίδιος ο κινέζος ποιητής, με τον οποίο ο μεταφραστής γνωρίζεται προσωπικά (τον πρωτοσυνάντησε στο Φεστιβάλ Ποίησης της Στρούγκα στη Βόρεια Μακεδονία το 2003).

Εχει ξεχωριστό ενδιαφέρον η επαφή με τον αυτοεξόριστο ποιητή, που ενέπνευσε τα γεγονότα του 1989, έζησε στις ΗΠΑ και τελικά επέλεξε το Χονγκ Κονγκ ως τόπο διαμονής. Να τι γράφει στον «Επαναστάτη»:

Η σκιά που προσπαθεί να ευχαριστήσει το φως

με οδηγεί να περάσω ανάμεσα

στη λεύκα που ήπιε γάλα

και την αλεπού που ήπιε αίμα

σαν συνθήκη ανάμεσα

στην ειρήνη και τη συνωμοσία

Η καρέκλα σκεπασμένη με κάλυμμα

στραμμένη στην ανατολή, στην κεφαλή της ο ήλιος

ανοίγει ένα σύννεφο και λέει:

εδώ είναι το τέλος της Ιστορίας

έχουν παραιτηθεί οι θεοί, είναι κλειδωμένοι οι ναοί

δεν είσαι παρά

ένα ιδεόγραμμα που έχασε τον ήχο του.

{1BSYG}Μπέι Ντάο{1BSYG}{CR}{2BTIT}Το ρόδο του χρόνου{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Αναστάσης Βιστωνίτης{CR}Εκδ. Καστανιώτη, σελ. 205{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 14 ευρ{4BTIM}ώ