Η συμφωνία, οι άξονες και τα κλειδιά

Η κατάσταση είναι απλή, και την εξήγησε κάπως έτσι ο πρωθυπουργός την περασμένη Πέμπτη στη Βουλή. Η υπογραφή της συμφωνίας AUKUS όχι μόνο επέσπευσε την πώληση οπλικών συστημάτων της Γαλλίας προς την Ελλάδα, αλλά έριξε και την τιμή τους (τρεις φρεγάτες στην τιμή των δύο, τέσσερις στην τιμή των 2,7). «Αρπάξαμε αυτή την ευκαιρία και πήραμε και μία αμυντική συμφωνία» είπε ο Κυριάκος Μητσοτάκης. «Τι παραπάνω θέλετε δηλαδή;».

Στη γλώσσα της γεωστρατηγικής, το Παρίσι μπαίνει μπροστά στον τομέα της ευρωπαϊκής αμυντικής ενοποίησης, πιέζοντας και την Τουρκία σε πεδία όπου έχουν διαφορές (όπως η Λιβύη), η Ελλάδα αποκτά ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα απέναντι σε μια χώρα «που απειλεί με casus belli» και η τελευταία απαντά με νέα ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο και παραγγελίες νέων αεροσκαφών, έστω και προηγούμενης γενιάς, στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι βασικές αντιρρήσεις που προβλήθηκαν στην Ελλάδα ήταν για δευτερεύοντα ζητήματα, όπως η επέκταση της ρήτρας συνδρομής στη (μη οριοθετημένη) ΑΟΖ και η συμμετοχή σε στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Σαχέλ. Η ελληνογαλλική συμφωνία είναι άλλωστε ετεροβαρής υπέρ της Ελλάδας, επισημαίνει ο γενικός διευθυντής του ΕΛΙΑΜΕΠ Γιώργος Παγουλάτος στο αφιέρωμα που δημοσιεύουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ». Κι έρχεται να συμπληρώσει άλλες πρωτοβουλίες της χώρας μας, όπως οι συμφωνίες με Ιταλία και Αίγυπτο για τις θαλάσσιες ζώνες, η συμφωνία με τα Εμιράτα και η επικείμενη επέκταση της αμυντικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ.

Οι Ευρωπαίοι βέβαια έχουν τις αντιρρήσεις τους. Διπλωμάτης της ΕΕ μίλησε στο «Politico» για «κλασικό αμυντικό σύμφωνο του 19ου αιώνα», ενώ άλλοι διπλωμάτες εξέφρασαν τον προβληματισμό τους για το γεγονός ότι η Γαλλία στηρίζει πλήρως τις εδαφικές διεκδικήσεις της Ελλάδας στη Μεσόγειο, παρ’ όλο που είναι διεθνώς αμφισβητούμενες. Το ΝΑΤΟ βλέπει υπονόμευση του άρθρου 5 (που είναι ουδέτερο όμως απέναντι σε τυχόν ελληνοτουρκική εμπλοκή). Το Βερολίνο, πάλι, σημειώνει ο ανταποκριτής των «ΝΕΩΝ» Γιώργος Παππάς, θεωρεί ότι τέτοιες διμερείς συμφωνίες δεν βοηθούν στη δημιουργία μιας ισχυρής και κυρίαρχης Ευρώπης. Από την άλλη πλευρά, η γερμανική κυβέρνηση απαλλάσσεται από τις ελληνικές γκρίνιες για την πώληση υποβρυχίων στην Τουρκία. Στο τέλος αυτής της δεκαετίας, σαρκάζει ο «Economist», η Μεσόγειος θα ζήσει έναν πολύ ευρωπαϊκό ανταγωνισμό: οι κομψότερες γαλλικές φρεγάτες εναντίον των καλύτερων γερμανικών υποβρυχίων.

Φέρνει πιο κοντά μια τέτοια αντιπαράθεση το «μεσογειακό Σεν Μαλό», όπως χαρακτηρίζει τη συμφωνία ο αν. καθηγητής Σωτήρης Ντάλης, αναφερόμενος στην ομώνυμη γαλλοβρετανική συμφωνία του 1998; Οχι. Ο στόχος της δεν είναι να ενθαρρύνει την Ελλάδα να προωθήσει μαξιμαλιστικές θέσεις στο Αιγαίο θεωρώντας ότι έχει τη γαλλική κάλυψη, αλλά να πιέσει την Τουρκία να φύγει από τον δικό της 19ο αιώνα, αμφισβητώντας διεθνείς συνθήκες και διεκδικώντας εδάφη που δεν της ανήκουν.

Με άλλα λόγια, το γράμμα της συμφωνίας μπορεί να είναι τα Rafale, οι Belharra και τα συνοδευτικά δισεκατομμύρια, το πνεύμα της όμως (θα έπρεπε να) είναι η ανάγκη να συνειδητοποιήσουν η Ελλάδα και η Τουρκία ότι ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών δεν οδηγεί παρά στη χρεοκοπία. Οι άξονες οδηγούν σε αντι-άξονες, παρατηρεί ο διεθνολόγος Θόδωρος Τσίκας, και αυτό δεν συμβάλλει παρά στην όξυνση της έντασης.

Oι συνεχιζόμενοι γύροι διερευνητικών επαφών (έφτασαν αισίως τους 63) γίνονται δεκτοί τόσο από την Αθήνα όσο και από την Αγκυρα με αισθήματα που κυμαίνονται από δυσπιστία έως ανία. Ολοι ξέρουν όμως ότι τα κλειδιά για το μέλλον δεν τα κρατούν οι ναύαρχοι και οι πιλότοι, αλλά οι διπλωμάτες.