«Είστε ντροπή για την ανθρωπότητα»

Ο Πάπας Φραγκίσκος εξέφρασε την «τεράστια θλίψη» του, κάνοντας λόγο για μία «τρομακτική πραγματικότητα». O αρχιεπίσκοπος Ερίκ ντε Μουλάν-Μποφόρ, επικεφαλής της Διάσκεψης των Επισκόπων της Γαλλίας, εξέφρασε την «ντροπή» και τη «φρίκη» του, ζήτησε «συγχώρεση», «από τον καθένα και την κάθε μία» ξεχωριστά. Οσο για τα θύματα, πολλά ταυτίστηκαν το δίχως άλλο με τις δηλώσεις του Φρανσουά Ντεβό, ιδρυτή του συλλόγου La Parole Libérée, που είπε στους συγκεντρωμένους εκπροσώπους της Εκκλησίας: «Είστε ντροπή για την ανθρωπότητά μας… Πρέπει να πληρώσετε για όλα αυτά τα εγκλήματα». Η Γαλλία θα χρειαστεί πιθανότατα καιρό για να διαχειριστεί το σοκ από τις εκτιμήσεις ανεξάρτητης επιτροπής πως συνολικά 216.000 ανήλικοι υπέστησαν σεξουαλική κακοποίηση από κάποιον ιερέα, διάκονο ή μοναχό της γαλλικής Καθολικής Εκκλησίας την περίοδο 1950-2020 – και πως ο αριθμός αυτός ανεβαίνει στους 330.000 αν συνυπολογιστούν τα εγκλήματα με δράστες λαϊκά μέλη της Εκκλησίας. Ενα «μαζικό φαινόμενο», το οποίο συγκαλυπτόταν με «συστημικό τρόπο» από ένα εσκεμμένο «πέπλο σιωπής» εντός της Εκκλησίας.

Δεν είναι η πρώτη τέτοια έκθεση που βλέπει το φως της δημοσιότητας. Αντίστοιχα «μαζικά φαινόμενα», με αντίστοιχα «συστημικό τρόπο» συγκάλυψης, έχουν ήδη αποκαλυφθεί στην Ιρλανδία, την Πολωνία, τη Γερμανία, την Αυστραλία, τις ΗΠΑ και άλλες χώρες. Στη Γαλλία, τη διενέργειά της ζήτησε πριν από δυόμισι χρόνια, υπό την πίεση των συλλόγων θυμάτων, η ίδια η Καθολική Εκκλησία, την ανέλαβε όμως ανεξάρτητη επιτροπή υπό τον Ζαν-Μαρκ Σοβέ, πρώην αντιπρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας, με συνολικά 21 μέλη, ανάμεσά τους κοινωνιολόγοι, ιστορικοί, νομικοί, ψυχολόγοι και θεολόγοι, που ερεύνησαν εκκλησιαστικά, κρατικά και ειδησεογραφικά αρχεία, πραγματοποίησαν περισσότερες από 250 ακροάσεις με μάρτυρες και ειδικούς, συνεργάστηκαν με δημογραφικά, δημοσκοπικά και ερευνητικά ινστιτούτα και κυρίως, δούλεψαν χέρι χέρι με τα θύματα: κάπου 6.500 άνθρωποι υπέβαλαν προφορικές ή γραπτές μαρτυρίες. Και κάπως έτσι κατέληξε η ανεξάρτητη επιτροπή στο συμπέρασμα πως η Καθολική Εκκλησία της Γαλλίας ήταν τα τελευταία εβδομήντα χρόνια το περιβάλλον με τη μεγαλύτερη επίπτωση σεξουαλικής βίας σε βάρος ανηλίκων μετά τον οικογενειακό και τον φιλικό κύκλο.

Παρουσιάζοντας τα πορίσματα της έκθεσης των 500 σελίδων (συν 1.500 σελίδες τα παραρτήματα) ενώπιον εκπροσώπων της Εκκλησίας και συλλόγων θυμάτων, ο Ζαν-Μαρκ Σοβέ δεν μάσησε τα λόγια του. Δήλωσε πως η Καθολική Εκκλησία έδειχνε «έως τις αρχές της δεκαετίας του 2000 μία βαθιά, έως και απάνθρωπη αδιαφορία απέναντι στα θύματα», πως από το 1950 έως τη δεκαετία του 2000, «τα θύματα δεν γίνονταν πιστευτά, δεν τα άκουγε κανείς, θεωρούνταν λίγο-πολύ συνυπεύθυνα για αυτό που τους συνέβη», πως το φαινόμενο της παιδοφιλίας στην Εκκλησία «έχει μειωθεί με τα χρόνια αλλά είναι πάντα παρών» και παρουσιάζει έναν «συστημικό χαρακτήρα», πως τα μέτρα που έχουν λάβει οι εκκλησιαστικές αρχές τα τελευταία είκοσι χρόνια, από όταν έγιναν ευρύτερα γνωστά αυτά τα εγκλήματα, ήταν συχνά «καθυστερημένα», αποφασίστηκαν «ως αντίδραση σε “συμβάντα”», «εφαρμόστηκαν ανισομερώς», με δυο λόγια ήταν «συνολικά ανεπαρκή».

Αβάσταχτοι αριθμοί, διεστραμμένο σύστημα

Η επιτροπή απέδωσε το εύρος, αλλά και την προβληματική αντιμετώπιση του προβλήματος, σε διάφορους παράγοντες, στο Κανονικό Δίκαιο, το οποίο έκρινε «σε μεγάλο βαθμό ακατάλληλο», αφού δεν αφήνει καθόλου χώρο στο θύμα, ούτε κατονομάζει ποτέ τη σεξουαλική βία, αλλά και σε κάποια στοιχεία του καθολικού δόγματος, από την «υπερβολική ιεροποίηση του ιερέα ως προσώπου» και την «πρόσδοση υπερβολικής αξίας στην αγαμία» έως «την υπερβολικά ταμπού θεώρηση της σεξουαλικότητας» και «μία πειθαρχία που φτάνει ως την εξαφάνιση της συνείδησης». «Οι αριθμοί αυτοί», δήλωσε ο Σοβέ αναφερόμενος στα θύματα, «είναι πολύ περισσότερο από ανησυχητικοί, είναι αβάσταχτοι και δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να μείνουν χωρίς συνέχεια». Ο ίδιος κάλεσε την Εκκλησία να αναγνωρίσει χωρίς περιστροφές την «ευθύνη» της, και να καταβάλει αποζημιώσεις, παρότι στις περισσότερες περιπτώσεις έχει παρέλθει η προθεσμία παραγραφής για την άσκηση δίωξης. Κάλεσε επίσης την Εκκλησία να αναθεωρήσει το εσωτερικό νομικό της σύστημα, να μεταρρυθμίσει τον τρόπο διακυβέρνησής της, να επαναξιολογήσει την εκπαίδευση των μελών της και να εξετάσει τη δυναμική που επέτρεψε, ευθύς εξαρχής, την κακοποίηση. Ενα «διεστραμμένο σύστημα» κατήγγειλε από την πλευρά του, εκ μέρους των θυμάτων, ο Φρανσουά Ντεβό, αξιώνοντας μία «Τρίτη Σύνοδο του Βατικανού», ως ένα μόνο βήμα προς τη «λύτρωση» της Εκκλησίας την οποία έθεσε χθες ως ζητούμενο και ο ίδιος ο Πάπας Φραγκίσκος.