Η διαδικασία με την Τουρκία δεν πρέπει να διακοπεί

Οι διερευνητικές επαφές συμπληρώνουν τον 63ο γύρο τους, χωρίς ωστόσο αχτίδα φωτός ως προς την πρόοδό τους. Το κλίμα δεν είναι πλέον τα ήρεμα νερά του καλοκαιριού και μάλλον, όσο ακόμη υπάρχουν εκκρεμότητες, διαμορφώνεται περιβάλλον νέων διεκδικήσεων και αμφισβητήσεων της Τουρκίας. Οι παλαιές και νέες τουρκικές αιτιάσεις κατά της Ελλάδας αποτυπώνονται και στη νέα επιστολή Σινιρλίογλου, με επίκεντρο την αποστρατιωτικοποίηση και την επίπτωση που η παραβίασή της επιφέρει στην αμφισβήτηση της κυριαρχίας των νησιών, όπως διατείνεται. Η Τουρκία επινοεί επίσης αιτιάσεις, χωρίς να τις τεκμηριώνει και επιχειρηματολογεί περί απειλής από την Ελλάδα, διαμηνύοντας ότι θα προστατεύσει τα κατ’ αυτήν απειλούμενα δικαιώματά της μονομερώς και μάλιστα επί του πεδίου. Παραβλέπει ότι μόνη οδός για την κατοχύρωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων είναι ο διάλογος, η διαπραγμάτευση για συμφωνία οριοθέτησης ή για από κοινού διευθέτηση από τη διεθνή δικαιοσύνη.

Προηγήθηκαν η παράνομη τουρκολιβυκή οριοθέτηση το 2019 και οι μονομερείς έρευνες σε διεκδικούμενη από την Ελλάδα μη οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα της Αν. Μεσογείου, το 2020. Προσφάτως αιτιάται την Ελλάδα για δήθεν παραβίαση κυριαρχικών δικαιωμάτων της εξ αφορμής έρευνας σκάφους για την κάτοψη του βυθού, πλησίον της Κρήτης, προκειμένου να ελεγχθεί εάν υπάρχει δυνατότητα τοποθέτησης αγωγού, ενέργεια που συνιστά ελευθερία της θάλασσας.

Τις ακρότητες αυτές θα είχε αποφύγει η Ελλάδα εάν είχε ολοκληρωθεί η αρχική διαδικασία των διερευνητικών επαφών του 2002-2003 και δρομολογηθεί η διαπραγμάτευση οριοθέτησης σε ένα εύφορο κλίμα διαλόγου, που σήμερα δεν υπάρχει. Η Τουρκία πλέον κινείται εκτός ορίων. Ενδεικτική είναι η αντίδρασή της στην ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία κατηγορώντας αβάσιμα την Ελλάδα για μαξιμαλιστικές διεκδικήσεις. Και επιμένει συστηματικά να γεμίζει το καλάθι των θεμάτων ατζέντας που η Ελλάδα έχει αποκλείσει ως non-issues, όπως είναι η αποστρατιωτικοποίηση και οι «γκρίζες ζώνες».

Τα ίδια εγείρει μέσω της επιστολής Σινιρλίογλου με το «δημιουργικό» επιχείρημα ότι η κυριαρχία στα νησιά τελεί υπό τη αίρεση ότι θα τηρούνταν η αποστρατιωτικοποίησή τους. Ενα έωλο επιχείρημα που αντικρούεται διότι υπάρχει νομική βάση, τόσο για τον αμυντικό εξοπλισμό των νησιών, όσο και για την κατοχύρωση της αδιαμφισβήτητης άνευ όρων κυριαρχίας τους. Η Τουρκία με τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923) ρητώς παραιτήθηκε παντός τίτλου επί όλων των νησιών του ΒΑ Αιγαίου και της Δωδεκανήσου (που περιήλθε με το Καστελλόριζο στην Ιταλία και το 1947 στην Ελλάδα). Και επί 57 έτη συναινεί στην αδιαμφισβήτητη κυριαρχία των νησιών, από τότε που εγείρει παραβίαση της αποστρατιωτικοποίησης.

Με αυτά τα δεδομένα η διερευνητική διαδικασία δεν πρέπει να διακοπεί. Στις άτυπες χωρίς δέσμευση συνομιλίες/επαφές δίνεται η δυνατότητα να ανταλλαγούν απόψεις, να διατυπωθούν τα διακυβεύματα και επιλογές και των δύο πλευρών για την επίλυση διαφορών, ειδικά όσων απαιτούν νομική διευθέτηση. Οι διερευνητικές είναι αναγκαίο μέσο για να αποσαφηνισθούν ποια θέματα θα προωθηθούν μέσω διαπραγμάτευσης σε υιοθέτηση συμφωνίας. Σε αυτό τον στόχο είναι αρωγός το δίκαιο της θάλασσας που απαιτεί συμφωνία ή δικαστική απόφαση οριοθέτησης για την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ. Οπως υπογραμμίζει το Δικαστήριο Δικαίου Θάλασσας: τα κράτη υποχρεούνται σε διαπραγμάτευση με καλή πίστη, αφήνοντας στην κυριαρχική ευχέρειά τους την ολοκλήρωση της σύναψης της συμφωνίας. Ολα αυτά η Ελλάδα πρέπει να τονίζει και να επιμένει στον διάλογο, ανεξαρτήτως προθέσεων ή τακτικών της Τουρκίας, που αντιστρατεύονται την πορεία του διαλόγου.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές» στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς