«Οι φίλοι δεν κατασκοπεύουν»

Η σχέση Ομπάμα-Μέρκελ έφτασε στο χαμηλότερο σημείο… στις 23 Ιουνίου 2013, όταν ο Βλαντίμιρ Πούτιν ανακοίνωσε με ευχαρίστηση: «Τα Χριστούγεννα έφτασαν νωρίς φέτος!» Αναφερόταν στην άφιξη μιας πτήσης της Αεροφλότ από το Χονγκ Κονγκ στη Μόσχα, στην οποία επέβαινε ο Αμερικανός πληροφοριοδότης Έντουαρντ Σνόουντεν με το «δώρο» χιλιάδων απόρρητων εγγράφων. Ύστερα από την καυστική κριτική ετών για τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκ μέρους του Ομπάμα (και της Μέρκελ), ο Πούτιν ήταν πρόθυμος να προσφέρει πολιτικό άσυλο στον Σνόουντεν.

Δηλώνοντας αυτάρεσκα ότι ήθελε να «ενημερώσει το κοινό» για όσα διενεργούσε στο όνομά του η αμερικανική κυβέρνηση, ο Σνόουντεν άρχισε να δίνει χιλιάδες σελίδες εμπιστευτικών εγγράφων στην Washington Post και στη βρετανική εφημερίδα Guardian. Τα έγγραφα αποκάλυπταν, ανάμεσα σε άλλα μυστικά, ότι η κυβέρνηση του Ομπάμα παρακολουθούσε το προσωπικό κινητό της καγκελαρίου – κάτι που οι μυστικές υπηρεσίες μπορεί να επιχειρούν εν κρυπτώ από καιρού εις καιρόν, ακόμη και μεταξύ συμμάχων, αλλά σε γενικές γραμμές χωρίς να αποκαλύπτεται η δράση τους. Για ένα μεγάλο τμήμα του γερμανικού πληθυσμού αυτή η αποκάλυψη αναγόρευσε τον εικοσιοκτάχρονο τεχνικό συστημάτων, που θεωρούνταν απατεώνας, σε νέο ήρωα – αντικαθιστώντας τον Μπαράκ Ομπάμα.

Ως θύμα ενός αστυνομικού κράτους, στο πλαίσιο του οποίου την κατασκόπευε ακόμη και ο συνεργάτης της στο εργαστήριο και στενός φίλος της στην ηλικία των είκοσι ετών, η Μέρκελ εξοργίστηκε με την αποκάλυψη. Τηλεφώνησε αμέσως στον Ομπάμα και ξέσπασε μ’ έναν ασυγκράτητο «εξάψαλμο», που γινόταν πιο έντονος όταν μιλούσε στα γερμανικά. «Δε βρισκόμαστε πια στον Ψυχρό Πόλεμο. Οι φίλοι δεν κατασκοπεύουν τους φίλους», τον αποδοκίμασε. Δεν υπήρχε τίποτε που ο τεσσαρακοστός τέταρτος Αμερικανός πρόεδρος μπορούσε να πει για να την εξευμενίσει – μια σχέση εμπιστοσύνης είχε διαρραγεί.

[…]

Όλα ήταν έτοιμα για μια επίσημη επίσκεψη του Ομπάμα αργότερα εκείνο τον Ιούνιο. «Υποτίθεται ότι θα ήταν μια κίνηση καλής θέλησης, αλλά κατέληξε πολύ διαφορετικά», λέει ο Μπεν Ρόουντς. Το εθνικό τηλεοπτικό δίκτυο της Γερμανίας, ARD, ανέφερε ότι πάνω από το 60% του πληθυσμού θεωρούσε πλέον τις ΗΠΑ αναξιόπιστες, ενώ μόνο το 35% αξιόπιστο σύμμαχο – ελάχιστα μεγαλύτερο ποσοστό απ’ όσους θεωρούσαν τη Ρωσία καλό εταίρο.

Όταν ο Ομπάμα έφτασε στην καγκελαρία, η Μέρκελ τον οδήγησε στη βεράντα και του έδειξε το τρένο που έπαιρνε κάθε μέρα για να φτάσει στο εργαστήριο. Εξήγησε αυτό που μάλλον ήταν προφανές στον πρόεδρο: «Ο λόγος που οι Γερμανοί είναι εξοργισμένοι, όπως κι εγώ, είναι ότι μεγαλώσαμε σ’ ένα κράτος επιτήρησης». Αυτή η ειλικρινής συζήτηση φάνηκε να καταφέρνει όσα δεν είχαν πετύχει οι προηγούμενες απόπειρες κατευνασμού. Κάθε φορά που ο Ομπάμα και η Μέρκελ εμφανίστηκαν δημοσίως τις επόμενες ημέρες, δέχονταν συνεχώς ερωτήσεις για την «κατασκοπεία σε φίλους». Αλλά ως το τέλος η στρατηγική της Μέρκελ ήταν να αφήσει τον χρόνο να απαλύνει την πληγή. Οτιδήποτε άλλο θα ήταν ριψοκίνδυνο. Αν και ο Ομπάμα ποτέ δεν ανέλαβε δημοσίως την ευθύνη για την παρακολούθηση, ανακοίνωσε ότι στο εξής «Δε θα ηχογραφούμε τους συμμάχους μας». Η Μέρκελ πάλι δεν κρατούσε κακία, ούτε έπαιρνε τα ζητήματα προσωπικά. Ξεπέρασε το γεγονός ότι ο Ομπάμα είχε εγκρίνει την παρακολούθηση του τηλεφώνου της, επειδή έπρεπε να το ξεπεράσει. Αγόρασε ένα καινούργιο κινητό.