Η θεατρικότητα των αρχιτεκτονικών διαλέξεων

Επιτέλους, έπειτα από ένα μεγάλο διάστημα διαδικτυακών μαθημάτων και διαλέξεων λόγω κορωνοϊού, κάτι φαίνεται να αλλάζει και ελπίζω να συνεχιστεί. Στην περίοδο του εγκλεισμού, είχαμε τη δυνατότητα να παρακολουθήσουμε ενδιαφέρουσες διαλέξεις, με σημαντικούς έλληνες ομιλητές και διεθνείς προσωπικότητες από τον χώρο της αρχιτεκτονικής. Μέσω διαδικτυακών προγραμμάτων, κυρίως οι πανεπιστημιακές σχολές, έδωσαν τη δυνατότητα, σε συνδρομητές από την Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό, να παρακολουθήσουν διαλέξεις και από άλλα μέρη του κόσμου με παράλληλη προβολή εικόνων και με τις σχετικές συζητήσεις.

Μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή μας, για ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, παρακολουθούσαμε εικονίδια με τον εκάστοτε ομιλητή και τους άλλους βασικούς συντελεστές με φόντο συνήθως τις βιβλιοθήκες τους, ή τους προσωπικούς τους χώρους, συχνά αδιάφορους ή υποφωτισμένους, έχοντας τη δυνατότητα επιλεκτικής παρακολούθησης, αποσπώμενοι από τηλέφωνα και άλλες παρεμβάσεις. Κράτησε καιρό αυτή η ιστορία και αν στην αρχή θεωρήθηκε ικανοποιητική, όλοι τελικά ανησυχούσαμε κατά πόσο θα μπορούσε να συνεχιστεί, νοσταλγώντας τις εποχές των ζωντανών διαλέξεων που βιώναμε πριν από την πανδημία.

Οι ζωντανές διαλέξεις είναι σαν μια θεατρική παράσταση. Ενημερώνεσαι με την πρόσκληση, επιλέγεις και συνήθως προετοιμάζεσαι σχετικά με το θέμα, ακόμη και ενδυματολογικά. Μετακινείσαι προς τον εκάστοτε χώρο και συνήθως προσέρχεσαι νωρίτερα για να συναντήσεις και να ανταλλάξεις απόψεις με συναδέλφους, να μάθεις νέα. Στη συνέχεια παρακολουθείς προσηλωμένος τη διάλεξη και την προβολή, χωρίς περιθώρια για περισπασμούς, απολαμβάνοντας την αμεσότητα του ομιλητή, τη γλώσσα του σώματος, την εκφορά του λόγου, τις εξάρσεις και τις υφέσεις αυτής της διαδραστικής επικοινωνίας, που οδηγεί τον ομιλητή σε υποκριτικές δεξιότητες με εκφραστικές χειρονομίες. Το κοινό συμμετέχει στο σύνολό του με χαμόγελα και ποικίλες εκφράσεις, στο πλαίσιο μιας κοινής αποδοχής ή απόρριψης. Στο τέλος τα χειροκροτήματα, η προσωρινή αμηχανία μέχρι να κατασταλάξει η αποδοχή και στη συνέχεια οι ερωτήσεις και η συζήτηση που συχνά λειτουργούν συμπληρωματικά. Ακολουθούν τα περίφημα «πηγαδάκια» με τα σχόλια και τις κριτικές, τα τελευταία νέα και τα μέλλοντα να συμβούν, στο πλαίσιο μιας γοητευτικής επικοινωνίας, που ενισχύεται όταν έχει εξασφαλιστεί από ικανούς οργανωτές ένα ποτήρι κρασί που ζεσταίνει την ατμόσφαιρα και ενισχύει τον αυθορμητισμό και την αμεσότητα στην επικοινωνία. Αν μάλιστα έχει εξασφαλιστεί και ένα σχετικό έντυπο, η όλη αυτή τελετουργία ολοκληρώνεται με τον καλύτερο τρόπο αφήνοντας ένα ισχυρό αποτύπωμα με ανθρώπινο πρόσωπο, μακράν των αντίστοιχων διαδικτυακών παρουσιάσεων.

Στο πλαίσιο αυτό και με όλα τα θετικά δεδομένα που προανέφερα, πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 13-09-2021, στο ειδικά διαμορφωμένο αίθριο του Μουσείου Μπενάκη, η πρώτη ζωντανή διάλεξη του πορτογάλου και διεθνώς αναγνωρισμένου αρχιτέκτονα και καθηγητή Manuel Aires Mateus, που κινείται σε μία χώρα όπου είναι αδιανόητο για όποιον θέλει να κάνει ένα έργο να μην το αναθέσει σε αρχιτέκτονα, που υποχρεωτικά το παρακολουθεί και πληρώνεται μέχρι την ολοκλήρωσή του.

Μία χειμαρρώδης και εκφραστική διάλεξη, όπου ο Mateus παρουσίασε μια σειρά έργων του, αναδεικνύοντας τους ποιητικούς χειρισμούς του, μέσα από μια αρχιτεκτονική που εμπνέεται από τη Μεσόγειο και αποδίδεται με τολμηρούς γλυπτικούς χειρισμούς στο πλαίσιο μιας ελκυστικής αφαίρεσης. Μία αρχιτεκτονική που βασίζεται κυρίως στη χειροτεχνική δουλειά των μαστόρων.

Πλήθος νέων αρχιτεκτόνων σε ένα ειδικά διαμορφωμένο θεατρικό περιβάλλον παρακολούθησαν τον εκφραστικό αυτόν δημιουργό σε αυτή τη σημαντική εκδήλωση, που οργάνωσε ο ανεξάρτητος φορέας σύγχρονης αρχιτεκτονικής DOMa, στο πλαίσιο μιας νέας σειράς διαλέξεων από διακεκριμένους αρχιτέκτονες από όλον τον κόσμο. Ο DΟΜa, υπό την κεντρική ευθύνη του καθηγητή στη Σχολή Αρχιτεκτονικής στην Πάτρα Γιώργου Α. Πανέτσου και των συνεργατών του Θανάση Μάνη και Νίκου Σούλη, διαγράφει μια σημαντική διαδρομή στον χώρο της σύγχρονης αρχιτεκτονικής, με σειρά εκδηλώσεων, εκδόσεις, βραβεία, ημερίδες, εκθέσεις και διαγωνισμούς. Αποτελεί συνέχεια και μετεξέλιξη των ΔΟΜΩΝ, ενός εγχειρήματος που ξεκίνησε το 2005. Ετησίως εκδίδονται τέσσερα τεύχη του περιοδικού ΔΟΜΕΣ, και τρία τεύχη του περιοδικού DOMa που από το 2020 απευθύνεται σε ένα διεθνές κοινό με σταθερά αυξανόμενη κυκλοφορία. Ενα νέο πρωτοποριακό επιστημονικό περιοδικό, υψηλού επιπέδου με ξεχωριστή βιβλιοδεσία και lay out, που για πρώτη φορά διεθνώς παρουσιάζει εκτενώς την εξέλιξη υλοποίησης επιλεγμένων αρχιτεκτονικών μελετών, με σκίτσα μακέτες και σχέδια. Το συναρπαστικό δηλαδή ταξίδι του αρχιτέκτονα, μέχρι την τελική υλοποίηση του έργου, όπως άλλωστε παρουσιάζεται συνήθως και στις ζωντανές διαλέξεις που είναι ανοιχτές και επιδιώκουν να γνωρίσουν και στο ευρύτερο κοινό, τον σημαντικό αλλά δυστυχώς άγνωστο ρόλο του αρχιτέκτονα, μια και μεταδίδονται και διαδικτυακά για όσους αδυνατούν να τις απολαύσουν ζωντανά.

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτων και διατηρεί εδώ και δέκα χρόνια τον δικό του ιστότοπο triantafylloug.blogspot.com με σχετική θεματολογία