Ενας κόκκος άμμου στη μηχανή

Κάπου 20.000 χιλιόμετρα μακριά από το Παρίσι, μόλις 1.424 χιλιόμετρα από το Μπρίσμπεϊν της Αυστραλίας, στον Νότιο Ειρηνικό Ωκεανό, βρίσκεται ένα αρχιπέλαγος 280.000 ψυχών που ήταν άλλοτε υπερπόντιο έδαφος της Γαλλίας, χαρακτηρίζεται πλέον sui generis, «ιδιόρρυθμη» ημιαυτόνομη περιοχή της, και στις 12 Δεκεμβρίου θα κληθεί να επιλέξει για τρίτη και τελευταία φορά, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που έθεσε η συμφωνία της Νουμέα, το 1998, αν θέλει να παραμείνει στους κόλπους της Γαλλικής Δημοκρατίας ή να γίνει ανεξάρτητο κράτος. Αν θέλουμε βέβαια να είμαστε ειλικρινείς, πρέπει να ομολογήσουμε πως η ιστορία της Νέας Καληδονίας, γιατί περί αυτής ο λόγος, ουδέποτε μας απασχόλησε ιδιαίτερα. Το μικρό αρχιπέλαγος όμως μπορεί να αποδειχθεί σύντομα ο κόκκος άμμου που θα μπλοκάρει αυτή τη μεγα-μηχανή η οποία ακούει στο όνομα AUKUS – η λεπτομέρεια που ενδεχομένως να μη σκέφτηκαν οι ιθύνοντες στην Ουάσιγκτον, το Λονδίνο και την Καμπέρα.

Αυτό τουλάχιστον πιστεύουν οι Γάλλοι, που ως γνωστόν διόλου δεν χάρηκαν με την αμυντική συμφωνία ΗΠΑ, Ηνωμένου Βασιλείου και Αυστραλίας, και δη με το «πισώπλατο μαχαίρωμα» της ακύρωσης από την τελευταία μίας σύμβασης ύψους 56 δισ. ευρώ για την αγορά γαλλικών ντιζελοκίνητων υποβρυχίων – έχει ωστόσο λογική ο συλλογισμός που αναπτύσσουν. Η AUKUS συνάφθηκε με σκοπό να ανακόψει την άνοδο της Κίνας στον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό. Η Νέα Καληδονία αποτελεί, στην πραγματικότητα, μία εξαίρεση μεταξύ των μικρών νησιωτικών κρατών που σχηματίζουν ένα τόξο στα βορειοανατολικά της Αυστραλίας – όλα τα υπόλοιπα βρίσκονται ήδη κοντά, από πολιτικο-οικονομική άποψη, στην Κίνα, που φρόντισε να τεντώσει μέχρι και εκεί τους διάσημους «νέους δρόμους του μεταξιού» της. Μόλις μία ώρα με το αεροπλάνο από τη Νουμέα, την πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη της Νέας Καληδονίας, το Βανουάτου προσφέρει ένα ωραίο παράδειγμα της κινεζικής επίθεσης, με όπλα μια χρηματοδότηση ύψους δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων, υποδομές λιγότερο ή περισσότερο απαραίτητες και ένα εκρηκτικό χρέος.

Στον πειρασμό της «διπλωματίας του καρνέ επιταγών», όμως, έχουν υποκύψει, γύρω από το Βανουάτου, και τα νησιά Φίτζι, Σαμόα, Τόνγκα καθώς και τα νησιά του Σολομώντα. Οσο για την Παπούα-Νέα Γουινέα, η οποία βρίσκεται λίγο βορειότερα της Αυστραλίας, αυτή έχει γίνει προνομιούχος εταίρος της Κίνας, η μεγαλύτερη αγορά της, πάνω από την Αυστραλία. Αν υπέκυπτε στον ίδιο πειρασμό και η Νέα Καληδονία, θα γινόταν σύμφωνα με τους Γάλλους «το κλειδί της κινεζικής στρατηγικής αντι-περικύκλωσης, απομονώνοντας ταυτόχρονα την Αυστραλία, αφού πέραν της Νουμέα, το Πεκίνο θα μπορούσε να στηριχτεί και στην Παπούα-Νέα Γουινέα και στα νησιά του Σολομώντα και στο Βανουάτου και στα νησιά Φίτζι». «Το έδαφος αυτό διασκελίζει τις βασικές θαλάσσιες οδούς μας και αποτελεί μέρος της στρατηγικά ευαίσθητης ζώνης ανάσχεσης στα βόρεια και τα ανατολικά μας» προσυπέγραφε τον περασμένο Φεβρουάριο, αναφερόμενη στη Νέα Καληδονία, μια αυστραλή πρώην διπλωμάτης, η Ντενίζ Φίσερ, ερευνήτρια στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας. «Αυτό το μελανήσιο τόξο ασφαλείας γίνεται τουλάχιστον αβέβαιο» προειδοποιούσε ήδη από τότε, θυμίζοντας τη δυναμική υπέρ της ανεξαρτησίας στη Νέα Καληδονία.

Πράγματι, ενώ στο πρώτο δημοψήφισμα, που πραγματοποιήθηκε στις 4 Νοεμβρίου του 2018, οι υπέρμαχοι της παραμονής του αρχιπελάγους στη Γαλλία κέρδισαν με 56,67%, στο δεύτερο, που πραγματοποιήθηκε στις 4 Οκτωβρίου του 2020, επικράτησαν με τη μισή περίπου διαφορά, το 53,26% των ψήφων. Η έκβαση του τρίτου και τελευταίου δημοψηφίσματος, λοιπόν, θεωρούνταν από καιρό αβέβαιη. Και η γαλλο-αυστραλιανή κρίση την οποία πυροδότησε η AUKUS μπορεί, αποδυναμώνοντας το Παρίσι, να ενισχύσει στη Νέα Καληδονία τη ρητορική υπέρ της ανεξαρτητοποίησης. Σε μία τέτοια περίπτωση, χωρίς την πολιτική, στρατιωτική και δημοσιονομική στήριξη της Γαλλίας, η Νέα Καληδονία θα γινόταν ιδανική λεία για την Κίνα. Και θα έπεφτε το βάρος στην Αυστραλία να επενδύσει στην πρώτη προσπάθειες και πόρους προκειμένου να αναχαιτίσει τη δεύτερη. Αλλά η Αυστραλία έχει ήδη πολλά να κάνει στον Ειρηνικό – ένα μόνο παράδειγμα, η υπόθεση Digitel Pacific: η αυστραλιανή κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο να δαπανήσει 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια Αυστραλίας, κάπου 930 εκατομμύρια ευρώ δηλαδή, προκειμένου να εμποδίσει έναν κινεζικό όμιλο να βάλει χέρι σε αυτή την πολύ μεγάλη περιφερειακή εταιρεία τηλεπικοινωνιών. Γιατί οι υποδομές, θυμίζει η Σιλβί Κοφμάν στη «Le Monde», δεν είναι μόνο τα λιμάνια και τα συνεδριακά κέντρα, είναι και τα υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών – το απόλυτο σύγχρονο μέσο διεξαγωγής πολέμου.

Εν ολίγοις, Γαλλία και Αυστραλία έχουν στη Νέα Καληδονία ένα κοινό συμφέρον. Μόνο που επί του παρόντος δεν μιλούν καν στο τηλέφωνο. Δύο λοιπόν τα διδάγματα, που με έναν περίεργο τρόπο φέρνουν τον Νότιο Ειρηνικό και την Καληδονία πολύ πιο κοντά μας. Πρώτον, ο διάβολος κρύβεται πάντα στις λεπτομέρειες – μία φαινομενικά καλή συμφωνία μπορεί να κρύβει παγίδες, ή να έχει συνέπειες που δεν είχαν προϋπολογιστεί. Και δεύτερον, ποτέ δεν είναι καλή ιδέα να δίνει κανείς προτεραιότητα στους εξοπλισμούς έναντι του διαλόγου.