Αστοχίες και ανακρίβειες

Για πολλοστή φορά είδα γραμμένη σε έντυπο τη φράση «για άτομα με αναπηρίες [η είσοδος είναι δωρεάν, ή κάτι ανάλογο]». Το σχόλιό μου είναι αντίστοιχο με εκείνο που έχω κάνει σε παλαιότερο Γλωσσίδι για την ατυχή, κατά τη γνώμη μου, διατύπωση «Οι ζωές των άλλων» – είτε πρόκειται για τη γνωστή γερμανική ταινία είτε για έκφραση στον καθημερινό μας λόγο. Οπως, λοιπόν, επιμένω ότι πιο σωστό είναι «Η ζωή των άλλων» (ο καθένας έχει μία ζωή, και βέβαια η έκφραση «ζωές των άλλων» δεν υπονοεί, υποθέτω, το ενδεχόμενο της μετεμψύχωσης), έτσι και ορθή έκφραση είναι «άτομα με αναπηρία», αφού καθένα από αυτά έχει, κατά τεκμήριο, μία αναπηρία. Το «άτομα με αναπηρίες» σημαίνει περισσότερες της μίας αναπηρίες (λ.χ. τυφλός και κουτσός). Δεν λέω, ενδεχομένως να υπάρχουν και τέτοιες περιπτώσεις. Δεν νομίζω, όμως, ότι αυτό έχουν κατά νου όσοι επιλέγουν τη διατύπωση «άτομα με αναπηρίες».

Επίσης, για πολλοστή φορά άκουσα τον όρο (;) «αμυντικογενής». Η προέλευσή του είναι ασφαλώς αθλητική – για την ακρίβεια, αθλητικογραφική και «αθλητικοεκπομπική» – αλλά τείνει να χρησιμοποιείται και ευρύτερα. Στο λεξιλόγιο όσων τη χρησιμοποιούν, η λέξη σημαίνει ότι ο παίκτης Χ έχει κυρίως αμυντικές αρετές και ικανότητες, είναι κυρίως καλός στα αμυντικά του καθήκοντα. Οταν πάλι το σύστημα Ψ είναι «αμυντικογενές», αυτό που θέλει να πει ο εκφωνητής ή ο αθλητικογράφος είναι ότι η ομάδα που παίζει με αυτό το σύστημα προσέχει περισσότερο την άμυνά της, ρίχνει βάρος στην άμυνά της, ίσως και χρησιμοποιεί περισσότερους απ’ ό,τι συνηθίζεται αμυντικούς παίκτες. Ελα, όμως, που η κατάληξη -γενής (πασοκογενής, ιογενής κ.λπ.) δηλώνει προέλευση και όχι προσανατολισμό. Επομένως, ο παίκτης μπορεί να είναι καλός στα αμυντικά του καθήκοντα, να παίζει καλή άμυνα, όχι όμως αμυντικογενής, σαν να τον έχει γεννήσει η άμυνα! Το ίδιο, βέβαια, ισχύει και για ένα σύστημα: μπορεί να είναι αμυντικό αλλά όχι αμυντικογενές.

Τρίτη κακοποίηση της γλώσσας, η κατάχρηση της κατάληξης -ποίηση, για την οποία έχω γράψει και άλλοτε, αν θυμάμαι καλά. Για να είμαι ειλικρινής, υπάρχουν περιπτώσεις που η γλώσσα δεν έχει βρει καλύτερη διατύπωση, οπότε… Για παράδειγμα, κάπου είδα να γίνεται και πάλι λόγος για τη «συντηρητικοποίηση της κοινωνίας». Δεν λέω, με ενόχλησε, αλλά σκέφτηκα πως είναι αναγκαίο κακό, μια και δεν μπορεί προς το παρόν τουλάχιστον να πει κάποιος «εκσυντηρητισμός». Εκείνη, όμως, η δημοκρατικοποίηση (σε ανακοίνωση μεγάλου πολιτικού κόμματος, παρακαλώ) μη μου πείτε ότι δεν βγάζει μάτι, από τη στιγμή που υπάρχει η εξαιρετική όσο και δόκιμη λέξη «εκδημοκρατισμός»;

Εμμηνος ρήση

Μπορεί ένα έργο να είναι σπουδαίο, χωρίς να είναι απαραιτήτως πρωτότυπο.

Καρλ Πόπερ