NON PAPER

Η Μαρία και η Μόνικα

Ο όρος είναι δικός μου και εντελώς αδόκιμος. Αναφέρομαι σε έναν «θεατροφιλικό νεοπλουτισμό», ένα φαινόμενο που πρωτοπαρουσιάστηκε και άνθισε την εποχή του «μεγάλου πάρτι», συμμαζεύτηκε κάπως τα χρόνια της κρίσης και, μετά τη θεατρική «αγρανάπαυση» που επέβαλε η καραντίνα, έχω την εντύπωση ότι επανέρχεται. Συνεσταλμένα προς το παρόν.

Τότε λοιπόν που νομίζαμε ότι ήμασταν πλούσιοι, κάποιες παρέες, κυρίως γυναικείες, της λεγόμενης «κοσμικής Αθήνας» αισθάνθηκαν την ανάγκη να διαφοροποιηθούν από τις ελαφρές ταξιαρχίες των βερνισάζ και των πάρτι. «Ανακάλυψαν» λοιπόν το θέατρο. Ως ένα είδος event. Εστω κι έτσι, δεν είναι κακό. Υπάρχει όμως ένα θεματάκι όταν «ανακαλύπτεις» το θέατρο μετά από μια, όχι αρκετά νεαρή, ηλικία. Είναι παιδαγωγική υπόθεση, μια διαδικασία παράλληλης ωρίμανσης. Τον Τσέχοφ, για παράδειγμα, αλλιώς θα τον δεις στα 25 σου κι αλλιώς στα 45. Κι αν δεν έχεις νιώσει το «αλλιώς» των 25, δεν μπορείς να καταλάβεις και το «αλλιώς» των 45. Γι’ αυτό λοιπόν και οι όψιμοι θεατρόφιλοι ανέπτυξαν τα χαρακτηριστικά ενός καλλιτεχνικού νεοπλουτισμού. Δηλαδή, της ασυνείδητης «κατανάλωσης».

Οταν λοιπόν δεν γνωρίζεις συνειδητά κάτι είναι φυσικό να εντυπωσιάζεσαι. Από ηχηρά ονόματα, περισπούδαστα σχήματα, απ’ ό,τι, τέλος πάντων, συζητιέται πολύ. Οπως, για παράδειγμα, ότι η Μόνικα Μπελούτσι «συναντάει» στο Ηρώδειο τη Μαρία Κάλλας, μέσα από επιστολές της Ντίβας. Εξαιρετική ιδέα και εξαιρετικά προσεγμένη η εκτέλεσή της. Ακόμη και η λεπτομέρεια ότι η ιταλίδα σταρ φορούσε ρούχο της Κάλλας, με ό,τι συναισθηματικούς συνειρμούς αυτό συνεπάγεται. Αναρωτιέμαι ωστόσο αν αυτοί που γέμισαν (παρά τα κενά λόγω μέτρων προστασίας) επί τρεις μέρες το Ηρώδειο, πήγαν όλοι από ενδιαφέρον για την Κάλλας ή για να δούνε την Μπελούτσι; Κρίνοντας από τις οθόνες των κινητών που, κατά τη διάρκεια της παράστασης, φεγγοβολούσαν στις κερκίδες όπως, παλιά, οι αναπτήρες στις συναυλίες του Μάλαμα, μάλλον για πολλούς ισχύει το δεύτερο. Που σημαίνει ότι θα πήγαιναν ακόμη και αν η Μπελούτσι (η οποία μια χαρά ήταν σε αυτό που κλήθηκε να κάνει) διάβαζε τον τηλεφωνικό κατάλογο. Και ίσως δεν θα πήγαιναν αν στη θέση της ήταν μια ελληνίδα ηθοποιός (σκέφτομαι τουλάχιστον τέσσερις που, κατά τη γνώμη μου, θα ήταν καλύτερες).

Στην Επίδαυρο, αδελφές μου, στην Επίδαυρο

Αλλο παράδειγμα. Αυτοί που, χωρίς καλά καλά να ξέρουν πώς προφέρεται η Schaubühne, έσπευσαν στην Επίδαυρο για τον Οιδίποδα του Οστερμάγερ. (Και να πούμε εδώ ότι δεν σε κάνει χειρότερο άνθρωπο ούτε λιγότερο ουσιαστικό ή λιγότερο καλλιεργημένο ή λιγότερο κοσμοπολίτη το να μην ξέρεις όχι μόνο πώς προφέρεται αλλά ούτε καν τι είναι η Schaubühne και ποιος ο Οστερμάγερ.)

Ας το παραδεχτούμε. Διακατεχόμαστε ακόμη από αυτό το επαρχιακό σύνδρομο απέναντι στους διεθνείς «πρωτευουσιάνους», ειδικά στην Τέχνη. Που συντηρεί εντός μας την ιδέα (συνομήλικη με την επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση) ότι οι ξένοι δημιουργοί και καλλιτέχνες μάς κάνουν χάρη όταν παρουσιάζουν το έργο τους στον τόπο μας. Ακόμη κι αν το έργο τους (θυμάμαι τώρα τουλάχιστον τρεις, σχετικά πρόσφατες περιπτώσεις) μας κάνει να νιώθουμε αποδέκτες του Bon pour l’Orient.

Από την άλλη, υπάρχει και η νοοτροπία ότι εμείς τους κάνουμε χάρη που τους «φιλοξενούμε» σε θέατρα όπως της Επιδαύρου (το «θαύμα» της ακουστικής του χρησιμοποιείται διεθνώς, έστω και ατύπως, ως σύστημα μέτρησης της ακουστικής των θεάτρων) και το Ηρώδειο. Για τον Οιδίποδα ας πούμε, όλοι, σχεδόν, οι κριτικοί ανέφεραν ότι θα μπορούσε να είχε ανεβεί στην Πειραιώς. Μένοντας έτσι η εντύπωση ότι Επίδαυρος ήταν κάτι σαν δώρο στον Οστερμάγερ.

Στο θέατρο όμως κανείς δεν κάνει χάρη σε κανέναν. Η σχέση μεταξύ θεατή και καλλιτέχνη είναι αλληλοσυμπληρούμενη, αμφίδρομη και διαδραστική. Ωστόσο, ενώ αναρωτιέμαι αν το κοινό «αποτυπώνεται» στην παράσταση ή η παράσταση στο κοινό, σκέφτομαι αυτό που είχε πει ο Αμος Οζ σε μία συνέντευξη. Μπαίνοντας σε ένα μεγάλο καφέ του Τελ Αβίβ γεμάτο κόσμο, σκέφτηκε ότι καθόλου δεν θα του άρεσε να έχουν διαβάσει όλοι αυτοί οι άνθρωποι τα μυθιστορήματά του.