Αντιήρωες

^«Ρε δεν ξέρω, ήταν πολύ κακός ο αγώνας. Τι έκανα; Δεν ξέρω τι έπαθα. Στις πρώτες πέντε προσπάθειες, καραγκιόζης μεγάλος. […] Με 8,15 δεν ήθελα να κερδίσω, για τον Θεό. Καλύτερα να χάσω εννοώ. Με τιμή χάνουμε εμείς εδώ. Δεν ήθελα να κερδίσω μ’ αυτήν την επίδοση έτσι κι αλλιώς. Ούτε να πάρω μετάλλιο με αυτήν την επίδοση. Ντροπή είναι. Πολλή ντροπή. Δεν έπρεπε να κερδίσω εγώ σήμερα. Επρεπε να κερδίσει ο Ετσεβαρία [σ.σ. ο μεγάλος του αντίπαλος και τελικά αργυρός ολυμπιονίκης], ήταν καλύτερος. Μου τη σπάει όταν είσαι τόσο καλός όσο αυτός και για κάποιον λόγο δεν πηδάς. Δεν ξέρω, μου τη σπάει. […] Δεν ένιωσα ότι έδωσα τη μάχη που μπορούσα να δώσω, δηλαδή ΟΚ, τι είναι αυτά τώρα, να χαλάσω πέντε άλματα;».

Ο Μίλτος Τεντόγλου, ο νέος χρυσός ολυμπιονίκης στο αγώνισμα του άλματος εις μήκος, ξάφνιασε με τις δηλώσεις του. Σε όσα είπε μετά τον θρίαμβό του στο Τόκιο, όπου εξασφάλισε την πρωτιά χάρη στην τελευταία του προσπάθεια, δεν υπήρχε καμία νύξη περί προσωπικής ή εθνικής υπεροχής, σε πλήρη αντίστιξη με το αφήγημα που συνήθως συνοδεύει τέτοιου είδους στιγμές. Αντιθέτως, τα λόγια του διέπονταν από μια γλυκιά αμηχανία, μια ανεπιτήδευτη μετριοφροσύνη κι έναν απροσδόκητο αυτοσαρκασμό. Κάτι βαθιά αντιηρωικό, την πιο ηρωική στιγμή της μέχρι τώρα πορείας του.

Ο Τεντόγλου γεννήθηκε το 1998. Ηταν μόλις έξι ετών όταν η Αθήνα φιλοξένησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες, δώδεκα όταν η χώρα εισερχόταν στη χειρότερη οικονομική κρίση της ιστορίας της, δεκαεπτά όταν διακυβεύθηκε, με το δημοψήφισμα του 2015, η ευρωπαϊκή της προοπτική, είκοσι ενός όταν ξέσπασε η πανδημία. Μεγαλωμένος σε μια πόλη της περιφέρειας, παρκουρίστας που σχεδόν κατά τύχη κατέληξε στον στίβο, με λατρεία για τα video games, το anime και το μπουζούκι, ο Τεντόγλου αποτελεί εκπρόσωπο μιας γενιάς που έχει γυρίσει την πλάτη στην εγχώρια μιζέρια. Μιας γενιάς εξωστρεφούς κι ακομπλεξάριστης, σε επαφή με τα κοινωνικά ρεύματα της εποχής της, πιο δεκτικής σε διεθνείς επιρροές, πιο ανοιχτής στο καινούργιο. Μιας γενιάς δεξιοτήτων και όχι απλά γνώσης. Ως αθλητής και ως πολίτης, ο Τεντόγλου ανδρώθηκε μέσα σε ένα περιβάλλον εχθρικό όχι απλώς προς κάθε νέο άνθρωπο, αλλά και προς κάθε άνθρωπο που αγωνίζεται για ένα όνειρο. Την κατάσταση συνόψισε άριστα ο ίδιος τον περασμένο Μάρτιο, επιστρέφοντας από το Τόρουν της Πολωνίας, όπου είχε κατακτήσει το χρυσό μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Κλειστού Στίβου: «Η Ελλάδα αυτή τη στιγμή δεν λειτουργεί, λυπάμαι. Ολοι ήταν εναντίον μας. Δεν είχαμε κανέναν δίπλα μας. Κι έτσι έχουμε συνηθίσει. Μόνοι μας είμαστε, κάνουμε ό,τι μπορούμε. Νομίζω, αυτός είναι ο τρόπος για να πας μπροστά αυτή τη στιγμή».

Σε ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα δοκίμια της νεοελληνικής γραμματείας, τα περίφημα «Παιδιά με τα κλωνάρια», ο Αγγελος Τερζάκης, κύριος εκφραστής των θεωρητικών αναζητήσεων της γενιάς του ’30, είχε προβεί σε έναν γενναίο απολογισμό των πεπραγμένων της δικής του γενιάς, με αφορμή την τυχαία συνάντηση ενός ηλικιωμένου ζευγαριού και μιας παρέας νεαρών. Εγραφε κι εκείνος τότε για τον σκληρό ρεαλισμό που απαιτείται για να επιβιώσεις και να διακριθείς μέσα σε έναν αντιλυρικό κόσμο, βυθισμένο σε μια κρίση αξιών, ταυτότητας, προσανατολισμού. Εξήρε μια νέα γενιά που έδινε τη μάχη να ανασυντάξει τον κόσμο που παρέλαβε όχι με πνεύμα ηρωικό και θορυβώδες, αλλά βουβά, συνεσταλμένα, αποφασιστικά. Στηριγμένη αποκλειστικά στις δικές της δυνάμεις.

Ισως ήρθε η ώρα η γενιά που ακόμα καθορίζει με τις αποφάσεις της τον ρου των πραγμάτων να κάνει την αυτοκριτική της για το πόσα πολλά υποσχέθηκε η προολυμπιακή Ελλάδα σε παιδιά όπως ο Τεντόγλου, ο Ντούσκος, ο Καραλής, ο Ιακωβίδης και η Ντουντουνάκη και πόσο λίγα τελικά τους παρέδωσε. Να αναλογιστεί και να αναλάβει τις ευθύνες της για το κλονισμένο κύρος του κόσμου μας και το υποθηκευμένο του μέλλον. Να κεφαλαιοποιήσει εθνικά και να αναγάγει σε παράδειγμα προς μίμηση όχι τόσο τα επιτεύγματα αυτών των παιδιών, αλλά τον αγώνα που δίνουν υπό τις πλέον αντίξοες συνθήκες και χωρίς την προοπτική κάποιας ιδιαίτερης (υλικής τουλάχιστον) ανταμοιβής: αυτός είναι ο νέος εθνικός πήχης. Το «Team Hellas», η εξαιρετική σειρά ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε από την ΕΡΤ με παρουσιαστή τον Γ. Καπουτζίδη, κινήθηκε, προς τιμήν της, σε αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση. Εστίασε στον μόχθο και τις θυσίες των αθλητών της ελληνικής ολυμπιακής αποστολής, που συχνά μένουν χωρίς αντίκρισμα, αντί να επιχειρήσει να εξωραΐσει την κατάσταση. Δεν έχει ανάγκη από έμπλεα εθνικής υπερηφάνειας συγχαρητήρια τηλεγραφήματα, ούτε από ex post αγιογραφίες η γενιά του Τεντόγλου. Εχει ανάγκη από ουσιαστική, έμπρακτη αναγνώριση και στήριξη του ταλέντου και της σκληρής δουλειάς της. Ωστε να μπορέσει να κατακτήσει κάθε κορυφή που θέλει και μπορεί.

Στην πιο χαρακτηριστική στιγμή της όλης παρουσίας του στο Τόκιο, κατά την παρουσίαση των αθλητών που θα λάμβαναν μέρος στον τελικό, ο Τεντόγλου, φορώντας ένα ζευγάρι μαύρα γυαλιά που είχαν ξεμείνει από την προπόνηση, επέλεξε να μιμηθεί μια πόζα του αγαπημένου του ήρωα από το διάσημο ιαπωνικό anime και manga «One Piece» του Luffy (ενός αγοριού που έχει αποκτήσει λαστιχένιο σώμα αφότου γεύθηκε έναν σπάνιο καρπό και αναζητεί, με το πειρατικό του πλήρωμα, τον μεγαλύτερο θησαυρό του κόσμου). Υπήρχε κάτι βαθιά συγκινητικό σε αυτό το στιγμιότυπο: ένας μεγάλος αθλητής που μπροστά στη σπουδαιότερη αναμέτρηση της ζωής του έκανε επίκληση (και ταυτόχρονα απέτινε φόρο τιμής) στον παιδικό του ήρωα. Πολλοί είδαν αλλά ελάχιστοι κατάλαβαν αυτήν την κίνηση. Ακόμα περισσότεροι ήταν εκείνοι που σε λίγο θα καμάρωναν τον Τεντόγλου με το χρυσό μετάλλιο στο στήθος χωρίς να υποψιάζονται πόσο μακρά, επώδυνη και μοναχική ήταν η πορεία που χρειάστηκε για να κάνει αυτό το αγόρι το δικό του, πιο γρήγορο απ’ τη φθορά, άλμα.

Ισως τελικά το μεγάλο «ευχαριστώ» να το χρωστάει η Ελλάδα στον Τεντόγλου όχι για το αθλητικό του επίτευγμα, αλλά γιατί υπενθύμισε σε όλους μας πόσος αντιηρωισμός χρειάζεται για να γίνει κανείς αληθινός ήρωας. Οχι τοποθετημένος σε βάθρο, εξιδανικευμένος, αυτάρεσκος και απρόσιτος, αλλά εκεί που πραγματικά μετράει: στις καρδιές των ανθρώπων.

Ο Φοίβος Μπότσης είναι νομικός, συγγραφέας, ειδικός σε θέματα πολιτικής του πολιτισμού