Ενθύμιο Στέλιου Καζαντζίδη

«Ζήτησα από τον πατέρα μου να με πάει να τον γνωρίσω επειδή ήταν φίλοι. Πρέπει να ήμουν γύρω στα 13. Πήγαμε στην Κυψέλη, σε ένα ημιυπόγειο όπου καθόταν εκεί με τη μητέρα του, την κυρία Γεσθημανή. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που τον είδα. Επειτα άρχισα κι εγώ να κάνω σιγά σιγά τα βήματά μου στη μουσική. Πέρασαν κάποια χρόνια και το 1971 – ίσως και αργότερα – μου τηλεφώνησε ο συνθέτης και μπασίστας Νάκης Πετρίδης και μου πρότεινε να πάω στις συναυλίες που θα έκανε ο Στέλιος στο Λονδίνο. Ηταν την εποχή που ο Βασίλης Βασιλειάδης και ο Πυθαγόρας είχαν δώσει στο Στέλιο δυο τραγούδια: “Εφυγε, έφυγε” και το “Ενα σίδερο αναμμένο”. Τότε δούλευα στην Τριάνα του Χειλά με τον Πάνο Γαβαλά. Πήγα και συνάντησα στον Στέλιο στο Κουτούκι του Παντέλου. Ο Παντέλος ήταν ένας τραγουδιστής αξιόλογος, που η φωνή του έμοιαζε πολύ με του Γούναρη. Εκεί αρχίσαμε να κάνουμε πρόβες. Εκείνη τη χρονιά είχαμε πάει στη Νέα Υόρκη για συναυλίες και είχα φέρει έναν ενισχυτή Feder. Θυμάμαι τον Στέλιο να κάθεται πάνω στον ενισχυτή και να τραγουδά. Εμείς παίζαμε όλοι ηλεκτρικά και ο Στέλιος τραγουδούσε χωρίς μικρόφωνο. Τον κοιτούσα και απορούσα: από πού βγαίνει αυτή η φωνή; Μαγεύτηκα. Αυτό ήταν το πρώτο σοκ.

Ποτέ δεν φανταζόμουν ότι θα μπορούσε να έρθει η στιγμή που ο μεγάλος τραγουδιστής θα έλεγε δικά μου κομμάτια. Μετά από χρόνια μου τηλεφωνεί ο Νίκος Τζανεδάκης, ο κουμπάρος του, και μου λέει ότι με ζητάει ο Στέλιος. Ηρθε στο σπίτι στους Θρακομακεδόνες, φάγαμε και ανεβήκαμε στο στούντιο. Του έπαιξα για πρώτη φορά το “Ζηλεύω τα πουλιά”. Του άρεσε πολύ, αλλά όση ώρα ήταν εκεί έπαιζε συνέχεια στην κιθάρα το ρεφρέν και καθόλου κουπλέ. Δεν του είπα τίποτα. Ξαναβρεθήκαμε σε ένα ταβερνάκι και τον ρωτάω αν θα πει τελικά το τραγούδι ή όχι. Τότε μου λέει: “Θανάση, δεν μου αρέσει το κουπλέ”. Λέει στον Γιαννόπουλο να το αλλάξει, αλλά εκείνος ήταν ανένδοτος. Οι στίχοι ήταν οι εξής: “Δραπετεύω από τα βρώμικα παιχνίδια / και όλο φεύγω για φανταστικά ταξίδια / κάνω βόλτες σε απάτητα μέρη / που δεν φτάνει το ανθρώπινο χέρι”. Εκείνη την εποχή του είχαν επισυνάψει ότι πηγαίνει στα καζίνο, ότι χαρτοπαίζει κ,λπ. Ο Στέλιος ήταν άνθρωπος του λαού και φοβήθηκε τον πρώτο στίχο. Τελικά το αλλάξαμε και το τραγούδησε. Κατάλαβα ότι πραγματικά αυτή είναι η φωνή του αιώνα. Για μένα εν αρχή είναι ο Στέλιος. Μπορεί να είμαι συνδεδεμένος με τον Πάριο, τον Διονυσίου, αλλά καταλαβαίνω ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά. Η φωνή του Στέλιου διδάσκεται μαζί με τη “Συννεφιασμένη Κυριακή” του Τσιτσάνη και τον εκκλησιαστικό ύμνο “Τη Υπερμάχω”. Αυτό τα λέει όλα.

Τρομερή αποκάλυψη για μένα είναι η ερμηνεία του στο τραγούδι “Υμνος στην ζωή” του Ναζίμ Χικμέτ σε μετάφραση Γιάννη Ρίτσου. Οταν μου έφερε το τραγούδι ο Λευτέρης Χαψιάδης, το φαντάστηκα με ένα μπουζούκι και 20 βιολιά. Κλείσαμε στούντιο και για τρεις ολόκληρους μήνες ο Στέλιος προσπαθούσε να τραγουδήσει τον “Υμνο στη ζωή”. Δεν τα κατάφερνε. Απογοητεύτηκα. Κάποια στιγμή χτυπάει το τηλέφωνο στις τρεις το πρωί και μου λέει ο Νίκος Τζανεδάκης “το είπε”. Πέταξα από τη χαρά μου. Πήγα το πρωί να το ακούσω και έβαλα τα κλάματα. Δεν περίμενα να το πει τόσο απλά και τόσο καθαρά. Οταν τον ρώτησα γιατί δεν μπορούσε να το πει, μου εξήγησε ότι επειδή είναι ζεϊμπέκικο δεν είχε πουθενά να πατήσει στα αρχικά επτά, οκτώ, εννιά του ρυθμού. Η ενορχήστρωση ήταν στον αέρα. Δεν υπήρχαν ντραμς, μπουζούκια, μπαγλαμάς. Ηταν 9/8 αλλά δεν είχε το πάτημα του ζεϊμπέκικου. Κι εκεί ήταν όλη του η αμφιβολία. Δεν με έπεισε. Και μου εκμυστηρεύτηκε: “Από τη μέρα που τραγούδησα αυτούς τους στίχους, έχω πάρει κι έχω διαβάσει όλα τα ποιήματά του κι έχω καταλάβει ότι ήταν ιδιαίτερο άτομο. Πώς γίνεται ένας άνθρωπος να είναι τόσο σκληρός και αμέσως να γίνεται ένα μικρό παιδάκι;”. Οταν μου το είπε αυτό, αποφάσισα να βάλω να τραγουδήσει μαζί με τον Στέλιο η παιδική χορωδία του Τυπάλδου».

Συνέντευξη Ζωή Λιάκα