«Με τον κόσμο που έρχεται να μας δει, μοιραζόμαστε ένα ψέμα»

Υπάρχουν ηθοποιοί που αρκεί να τους έχεις δει σε μια μόνο παράσταση και αν και αγνοείς όλη την υπόλοιπη θεατρική τους πορεία, αντιλαμβάνεσαι πως θα πρέπει η τελευταία να είναι κατάστικτη με υποκριτικές επιδόσεις υψηλοτάτου επιπέδου. Είναι η περίπτωση της Λυδίας Φωτοπούλου που από την Ιουλιέτα στο «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» του Σαίξπηρ και τη Στέλλα στο ομότιτλο έργο του Γκαίτε, ως τη «Μάνα Κουράγιο» του Μπρεχτ και την Γκόλφω σε μεσαία ηλικία στην παράσταση του Νίκου Καραθάνου αποδεικνύει μια συγκλονιστική ικανότητα μεταμόρφωσης. Απόρροια μιας ανθρώπινης συγκρότησης διαμορφωμένης χάρη στη σταθερή προσήλωση σε καλλιτεχνικές και πνευματικές αξίες.

Δεν είναι μια χαρακτηριστική ένδειξη ότι το θέατρο θα υπάρχει, ό,τι και αν συμβεί, για πάντα, αν παρατηρήσουμε πόσο λίγο ενδιαφέρον προκαλούν οι παραστάσεις που προορίζονται για ψηφιακή προβολή, σε σχέση με τις παραστάσεις που γίνονται στις θεατρικές αίθουσες με ζωντανούς ηθοποιούς και με κοινό;

Η αλήθεια είναι πως δεν ξέρω πώς πήγανε όλα αυτά τα live streaming, προσωπικά δεν μπόρεσα να μπω και να δω οτιδήποτε. Ηθελα οπωσδήποτε να επανέλθει και να ξαναζήσω τη σχέση μου με το ζωντανό θέατρο. Βέβαια, όπως και να πήγαν, είναι μια απόδειξη, όχι ένδειξη, όσον αφορά τη γοητεία ενός μυστικού που μοιράζονται οι άνθρωποι που φτιάχνουν μια παράσταση με το κοινό που έρχεται να τους δει. Αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί ν’ αντικατασταθεί με τίποτε, γι’ αυτό και το θέατρο θα παραμένει πάντα ζωντανό. Στην ουσία, με τον κόσμο που έρχεται να μας δει μοιραζόμαστε ένα ψέμα, ένα ψέμα όμως που είναι φτιαγμένο με τόσα κομμάτια αλήθειας και μιλάει τόσο πολύ για τα ανθρώπινα ώστε τίποτε δεν μπορεί να το ξεπεράσει και να πάρει τη θέση του. Ακόμη και αυτή η αίσθηση ενός ζωντανού ανθρώπου που τον βλέπεις στη σκηνή και δεν ξέρεις, όπως ακριβώς συμβαίνει με τον ακροβάτη, αν τελικά θα καταφέρει να ισορροπήσει, ακόμη και αυτή η σχέση είναι εξαιρετική. Θυμάμαι που είχα πάει να δω μια παράσταση για δεύτερη φορά, γιατί ήθελα να καταλάβω γιατί δεν μου είχε αρέσει την πρώτη φορά. Ηταν η παράσταση ενός σπουδαίου ξένου σκηνοθέτη, του Βασίλιεφ, με μια καταπληκτική ηθοποιό. Εφτασα να ευγνωμονώ τον εαυτό μου που πήγα για δεύτερη φορά, γιατί η παράσταση που είδα τώρα υπήρξε μια καταπληκτική εμπειρία. Ενώ την πρώτη φορά η ηθοποιός «είχε πέσει από το σκοινί», τη δεύτερη φορά ήταν κάτι συγκλονιστικό. Εβλεπες έναν άνθρωπο που τίποτε, σε σχέση με όσα έλεγε, δεν υπήρχε ως αλήθεια της ζωής του, επειδή όμως αυτό που έλεγε ήταν η αλήθεια της ζωής όλων μας, γινόταν και η δική του αλήθεια. Αυτό δεν γίνεται με μια κινηματογραφημένη παράσταση που μπορείς να την δεις και να την ξαναδείς. Δεν γίνεται παρά μόνο με το θέατρο να έχεις αυτή την εμπειρία, ότι δηλαδή κάτι γίνεται μπροστά στα μάτια σου.

Σε έναν πρώτο απολογισμό, με ποιους ηθοποιούς και με ποιους σκηνοθέτες αισθάνεστε πως αν δεν είχατε συνεργαστεί, θα είχατε στερηθεί κάτι ουσιαστικό;

Θα ήθελα από την αρχή να πω ότι η θεατρική μου πορεία ήταν πολύ ευτυχής γιατί συναντήθηκα με πολύ σπουδαίους ανθρώπους και όλοι τους κάτι μου έδωσαν. Δεν θα μιλήσω για ηθοποιούς γιατί είναι τόσο πολλοί που θα ήταν κρίμα να ξεχάσω μερικούς. Αρχίζοντας αυτόν τον απολογισμό χρονολογικά, θα σταθώ πρώτα πρώτα στον Ανδρέα Βουτσινά, που υπήρξε δάσκαλος για πολλούς από μας όταν ήρθε από την Αμερική για να δουλέψει στην Ελλάδα. Ηταν ένας σκηνοθέτης με μια συγκεκριμένη μέθοδο εργασίας, κάτι το τελείως αντίθετο σε σχέση με όσα μαθαίναμε ως τότε στις Σχολές, δηλαδή πώς να είσαι στενοχωρημένος, πώς να είσαι λυπημένος, πώς να είσαι χαρούμενος. Ενώ στην Ελλάδα είχαμε πάντα εξαιρετικούς ηθοποιούς, κυριολεκτικώς μυθικά πια πρόσωπα, δεν υπήρξε μια μέθοδος εργασίας. Διδασκόμασταν δηλαδή καταστάσεις, ήταν τα επίθετα που προσδιορίζανε το καλό ή το κακό παίξιμο. Ο Ανδρέας Βουτσινάς ήταν ο πρώτος που άνοιξε το μυαλό μου σ’ έναν τελείως διαφορετικό τρόπο σκέψης. Δίπλα του έμαθα ότι μέσα από τα λόγια του ρόλου του ένας ηθοποιός μπορεί να μιλήσει για πάρα πολλά πράγματα. Ενώ δηλαδή το κείμενο είναι συγκεκριμένο, ο ηθοποιός μπορεί μέσω του κειμένου αυτού να κάνει μια προσωπική εξομολόγηση φωτίζοντάς το και με έναν άλλον τρόπο. Να σας αναφέρω ένα παράδειγμα που δεν το ξεχνώ ποτέ. Οταν έκανα τη «Μήδεια», πιο συγκεκριμένα την σκηνή που η Μήδεια περιγράφει πώς καίγεται, χάρη στα δώρα που της έστειλε η ίδια, η νύφη του Ιάσονα, ο Βουτσινάς με πήρε από το χέρι και μου είπε: «Οταν μου μιλάς γι’ αυτό, θέλω να μου περιγράφεις το πόσο όμορφη ήταν η μαμά σου με κείνο το πράσινο φόρεμα στη φωτογραφία που μου είχες δείξει». Αδυνατώ να σας εκφράσω με λέξεις το τι αποκάλυψη στάθηκε για μένα η κουβέντα του αυτή.

Επειδή ακριβώς πρόκειται για μια άκρως εντυπωσιακή κουβέντα που ταυτόχρονα αισθάνεται κανείς να έχει κι ένα αντίκρισμα στα πράγματα, θα θέλατε να μας την αναλύσετε λίγο περισσότερο;

Κατ’ αρχάς θα μου ήταν αδύνατον να φανταστώ ότι θα μπορούσε να ενωθεί η σκληρότητα που έχει εκείνη τη στιγμή η Μήδεια με την περιγραφή της μητέρας μου. Δηλαδή ενώ μιλάει η Μήδεια για μια γυναίκα που το χρυσάφι της καίει τη σάρκα, εγώ ως ηθοποιός να μιλώ για τη φωτογραφία της μαμάς μου. Το αποτέλεσμα όμως ήταν χάρη σ’ αυτή τη σκληρή περιγραφή, ή μάλλον σ’ αυτόν τον συνδυασμό, να προκύπτει κάτι περίεργο, που ο άλλος δεν μπορούσε να ξέρει τι ήταν, αλλά ήταν ο πόνος που είχε η Μήδεια για τα παιδιά της. Καθώς ήξερε ήδη ότι για τα παιδιά της δεν υπήρχε άλλη προοπτική παρά να πρέπει να τα σκοτώσει. Το πάντρεμα της σκληρότητας μαζί με τη γλυκιά πονεμένη ανάμνηση της μητέρας μου έκανε ακόμη πιο αντιληπτό τον πόνο για τα παιδιά της. Η κουβέντα αυτή του Βουτσινά μού άνοιξε πάρα πολλούς ορίζοντες σε σχέση με κάθε ρόλο που επρόκειτο να παίξω. Σ’ έναν μονόλογο του Ακη Δήμου «… και Ιουλιέτα», όλη η αφήγηση αυτής της γυναίκας είναι για τον έρωτά της, για τον Ρωμαίο, ή μάλλον για έναν έρωτα που χάθηκε. Προσωπικά όμως μιλούσα για τον έρωτά μου για το θέατρο. Δεν αναφερόμουν σ’ ένα αρσενικό που προσπαθούσα να το οικειοποιηθώ, αλλά σε κάτι πολύ πιο βαθύ όπως αισθανόμουν τη σχέση μου με το θέατρο. Ηταν μια περίοδος που περνούσα μια μικρή απογοήτευση καθώς ένιωθα να μ’ έχουν «στεγανοποιήσει» δίνοντάς μου όλοι ρόλους νεαρής ερωτευμένης, σαιξπηρικής, κι αυτό με είχε κουράσει πάρα πολύ. Ετσι θεωρώ τον Ανδρέα Βουτσινά τον πρώτο και μεγάλο μου δάσκαλο. Μετά συναντήθηκα στο ΚΘΒΕ με τον Γιάννη Χουβαρδά, που με κάλεσε στη συνέχεια στο «Αμόρε» κάνοντας έργα που σημείωσαν πραγματικά μεγάλη επιτυχία, τον «Οθέλλο» του Σαίξπηρ και τη «Στέλλα» του Γκαίτε.

Εκτός από τον Ανδρέα Βουτσινά και τον Γιάννη Χουβαρδά, ποιους άλλους θα χαρακτηρίζατε ως δασκάλους σας;

Σαφέστατα ο Δημήτρης Μαυρίκιος που ξεκινήσαμε με το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» στο Εθνικό Θέατρο και συνεχίσαμε με τη «Σαλώμη» στο Αμόρε, αλλά και άλλα πολύ ωραία έργα. Στο Αμόρε γνώρισα και τον Νίκο Καραθάνο παιδί σχεδόν ακόμη, που γίναμε αμέσως πολύ φίλοι. Χαίρομαι πάρα πολύ που έγινε σκηνοθέτης, ένας σκηνοθέτης όμως που παραμένει ηθοποιός. Ενώ ο Χουβαρδάς και ο Μαυρίκιος – όπως και ο συχωρεμένος Βουτσινάς – ξέρουν από την αρχή πάρα πολύ καλά τι θέλουν, σου το ζητάνε, σου φτιάχνουν το πλαίσιο (προσωπικά χρειάζομαι το πλαίσιο του σκηνοθέτη, θέλω να με εμπνεύσει ο σκηνοθέτης προς τα πού να πάω, δεν θέλω να δουλεύω μέσω σε μια άναρχη ατμόσφαιρα), ο Νίκος Καραθάνος παλεύει μαζί με τους ηθοποιούς του. Ξέρει βέβαια πολύ καλά τι θέλει και ψάχνει να το βρει με το σώμα του, με την ψυχή του, με τα όλα του, μαζί με τους ηθοποιούς την ώρα της πρόβας. Εχουμε κάνει με τον Καραθάνο την «Γκόλφω», το «Δεκαήμερο», τον «Βυσσινόκηπο».

Σε Δραματική Σχολή έχετε διδάξει;

Για λίγο. Αισθάνομαι ότι είναι πολύ μεγάλη ευθύνη. Οταν τέλειωνε το μάθημα, ένιωθα απίστευτα κουρασμένη, να έχω αδειάσει ολόκληρη. Δεν μπορούσα να τους πω μηχανικά το άλφα, το βήτα, το γάμα. Δεν υπάρχει μια τέτοιου είδους ορολογία ώστε να μπορείς να μεταφέρεις οτιδήποτε. Επομένως αυτό που μπορούσα να κάνω ήταν να τους μιλάω για ιδέες, για αγάπες, για έρωτες, για την ανάγκη να ψάχνουν οι ίδιοι τα πράγματα. Οπως ισχύει για όλους τους καλλιτέχνες, ακριβώς το ίδιο και ο ηθοποιός χρειάζεται να έχει μια προσωπική κοσμοθεωρία που να τη συναλλάσσει με την τέχνη του, δεν γίνεται να είναι ξερός. Αν κάτι μου άρεσε πάρα πολύ σε σχέση με τα παιδιά, ήταν τα ερεθίσματα που μπορούσες να τους προκαλέσεις ώστε να ανακαλύψουν σιγά σιγά τον εαυτό τους. Αλλά ταυτόχρονα με τρέλαινε η ευθύνη το να πρέπει να τα σπρώξεις προς κάποια κατεύθυνση, με ανοιχτό πάντα το ενδεχόμενο η κατεύθυνση αυτή να τα απογοητεύσει στο μέλλον.

Πώς αισθάνεστε να έχετε διανύσει χιλιόμετρα επί χιλιομέτρων στο θέατρο με έργα του κλασικού και του σύγχρονου δραματολογίου, αλλά τη μεγάλη αναγνωρισιμότητα να την έχετε κερδίσει χάρη σ’ έναν τηλεοπτικό ρόλο;

Εχετε δίκαιο. Ανήκω σε μια οικογένεια που είχε πάντα πολλές θείες, πολλούς θείους κι είχανε όλοι τους έναν καημό, πώς γίνεται η ανιψιά τους να είναι ηθοποιός και να μην την ξέρει κανείς από τους φίλους τους γιατί δεν κάνει τηλεόραση. Είναι ένας κόσμος ολόκληρος που λέει «Τι ηθοποιός είσαι όταν δεν κάνεις τηλεόραση;». Δεν έκανα τηλεόραση από πεποίθηση γιατί δεν ήθελα να τυποποιηθώ σε κάτι, αλλά κυρίως γιατί ήταν τόσο μεγάλη η αγάπη μου για το θέατρο ώστε δεν υπήρχε χρόνος γι’ αυτήν. Δεν γινόταν να κάνω πρόβες για το θέατρο και συγχρόνως να κάνω γυρίσματα για την τηλεόραση και μετά να πηγαίνω για παράσταση. Αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα, ο κόσμος σε αναγνωρίζει χάρη στην τηλεόραση. Το θεατρόφιλο κοινό στην Ελλάδα είναι μικρό. Κάτι πολύ αστείο που μου συνέβη πρόσφατα είναι όταν έγραψε κάποιος «Είναι αλήθεια ότι κωμικοί ηθοποιοί μπορούν να πούνε πολύ ωραία έναν δραματικό μονόλογο. Δείτε τη Λυδία Φωτοπούλου στον ρόλο της Μαριλούς». Δεν ήξερε ο άνθρωπος πόσους δραματικούς ρόλους έχω παίξει. Θεωρούσε ότι είμαι μια κωμική ηθοποιός που τα καταφέρνει και στο δράμα.

Οσο σπουδαία κι αν είναι μια θεατρική παράσταση, επόμενο είναι όταν μακροημερεύει να προκαλεί ένα αίσθημα κούρασης ή και βαριεστημάρας. Πώς αντιμετωπίζει τη συνθήκη αυτή ένας ηθοποιός;

Ηταν ένα από τα μαθήματα του Ανδρέα Βουτσινά που μας έλεγε «να μπαίνετε πάντα στη σκηνή μ’ έναν φρέσκο τρόπο. Δεν γίνεται κάθε μέρα να επαναλαμβάνετε κάτι που κάνατε την προηγούμενη, δημιουργείται μια πολύ μεγάλη κούραση». Ωστόσο, τις παραστάσεις που αγαπάμε πραγματικά πάρα πολύ δεν τις βαριόμαστε με τίποτε. Σε συνδυασμό βέβαια με το γεγονός ότι η κάθε μέρα είναι μια άλλη μέρα που είσαι λίγο διαφορετικός ως άνθρωπος. Χρειάζεται λοιπόν να βρίσκει κανείς τον τρόπο ώστε ο σημερινός του εαυτός να μπαίνει στη σκηνή. Οσον αφορά εμένα, όσο πιο ωραία πράγματα έχει να πει μια παράσταση τόσο δεν με κουράζει να την επαναλαμβάνω. Η ερώτηση του κοινού είναι σχεδόν πάντα η ίδια: «Μα πώς τα μαθαίνετε όλα αυτά τα λόγια;». Το πώς μαθαίνονται τα λόγια είναι πάντα το λιγότερο για έναν ηθοποιό, γιατί τα λόγια συνδέονται με συμπεριφορές, με ιδέες, με γεγονότα, τα λόγια υπάρχουν πάντα σε αναφορά με πράγματα που κουβαλάμε μέσα μας, με τα αισθήματα. Επομένως το να μάθει ένας ηθοποιός τα λόγια δεν είναι τίποτε. Το στοίχημα του ηθοποιού με τον εαυτό του είναι η παράσταση να είναι φρέσκια κάθε μέρα. Προσωπικά πρέπει να πω ότι στάθηκα τυχερή γιατί δουλεύοντας τις πιο πολλές φορές σε θέατρα ρεπερτορίου, οι παραστάσεις δεν παίζονταν ποτέ πάνω από δυο – τρεις συνεχόμενους μήνες.

Αν η εγγονή σας θα ήθελε να γίνει ηθοποιός, θα την προτρέπατε να το κάνει;

Οπως και με τον γιο μου, έτσι και με την εγγονή μου, θα είμαι δίπλα της – μακάρι να ζω ως τότε που θα αρχίσει να σκέφτεται το τι θα κάνει -, αλλά δεν πρόκειται να την επηρεάσω ούτε θετικά ούτε αρνητικά. Θα ήθελα να κάνει πράγματα που θα την έκαναν να νιώθει ευτυχισμένη. Τη δουλειά που επιλέγει κανείς την κουβαλάει σε όλη του τη ζωή. Οπως ο μπαμπάς μου που ήθελε να γίνω μηχανικός γιατί ήταν και ο ίδιος μηχανικός, παρόλο που αντέδρασε με την ιδέα του θεάτρου, γιατί φοβήθηκε ο άνθρωπος με το τι θα γίνει η κόρη του, την πρώτη φορά που με είδε στο θέατρο έκλαιγε σαν μικρό παιδί. Χάρηκε τόσο πολύ που με είδε ευτυχισμένη, που ξέχασε όλες του τις ενστάσεις. Αυτό δεν είναι το ζητούμενο, τα παιδιά μας, τα εγγόνια μας, οι φίλοι μας να είναι ευτυχισμένοι;

Ποιους ρόλους ονειρεύεστε για το μέλλον;

Ποτέ μου δεν έκανα όνειρα για έναν ρόλο. Επειδή πάντα ήμουνα πολύ ανοιχτή, ήρθαν οι ρόλοι που θα μπορούσε να τους χαρακτηρίσει κανείς ως ρόλους ζωής. Θέλω να πω ότι η ζωή με σκηνοθέτησε πολύ καλύτερα από ό,τι θα σκηνοθετούσα εγώ τον εαυτό μου.