Ρόλο μεσολαβητή ανάμεσα στους Ταλιμπάν και στη Δύση αποκτά το Κατάρ

Το Κατάρ αναδεικνύεται σε γέφυρα μεταξύ των Ταλιμπάν και της Δύσης. Ετσι έπειτα από τριετή εμπορικό και ταξιδιωτικό εμπάργκο από τις γειτονικές χώρες, η Ντόχα παίζει έναν όλο και πιο ενισχυμένο ρόλο στη διεθνή σκηνή. Πολλές από τις μεγάλες χώρες που προσπαθούν να βρουν τρόπο να σταθούν απέναντι στους Ταλιμπάν, που πλέον έχουν την εξουσία στο Αφγανιστάν, στρέφονται σε αυτό το μικρό κράτος, πλούσιο σε αέριο, γράφουν οι «Financial Times».

Το περιφερειακό στρατιωτικό γραφείο των ΗΠΑ στο Κατάρ έγινε η βάση για την έξοδο της τελευταίας στιγμής των Αμερικανών από το Αφγανιστάν και για την εκκένωση χιλιάδων Αφγανών. Το Κατάρ επί δεκαετίες διατηρεί δεσμούς με τους ισλαμιστές και έτσι προσφέρθηκε να παίξει ρόλο μεσολαβητή ανάμεσα σε αυτούς και στη Δύση. Διευκόλυνε τις συζητήσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ταλιμπάν, οι οποίοι άνοιξαν γραφείο στην Ντόχα με τη στήριξη των ΗΠΑ πριν από οκτώ χρόνια. «Η αφγανική κρίση λειτούργησε τέλεια για το Κατάρ – βρίσκεται στο απόγειο αυτού που προσπαθούσε να κάνει», παρατηρεί ο Ντέιβιντ Ρόμπερτς, καθηγητής στο King’s College του Λονδίνου. «Δεν λέω ότι οι Καταριανοί γνώριζαν πριν από μία δεκαετία ότι η οικοδόμηση αυτής της σχέσης θα τους έφερνε σε καίρια θέση όσον αφορά το Αφγανιστάν μετά την αποχώρηση των ξένων δυνάμεων, αλλά διαπίστωσαν εδώ και καιρό ότι η συνεργασία τους με τους Ταλιμπάν ήταν πολύ σημαντική». Οι πρεσβείες δυτικών χωρών στο Αφγανιστάν μεταφέρθηκαν από την Καμπούλ στην Ντόχα, εν μέρει για να διευκολύνουν τις επικοινωνίες με τους Ταλιμπάν. Το Κατάρ, το οποίο μεσολάβησε μεταξύ των αφγανικών κομμάτων πριν από την αποχώρηση των ΗΠΑ, ηγείται σε πολυμερείς συνομιλίες με τους Ταλιμπάν για μελλοντικές επιχειρήσεις στο αεροδρόμιο της Καμπούλ μετά την έξοδο των ΗΠΑ.

«Η μετεγκατάσταση των διπλωματικών αποστολών δείχνει πως όλες οι διπλωματικές οδοί εφεξής θα περιλαμβάνουν το Κατάρ ως μεσολαβητή, ώστε να παραμείνει ανοιχτός ο διάλογος, καθώς ο κόσμος θα παρακολουθεί τι είδους κυβέρνηση διαμορφώνεται στην Καμπούλ», σχολιάζει ο Κρίστιαν Ούριτσεν του Ινστιτούτου Δημόσιας Πολιτικής Μπέικερ. Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου στην Ντόχα, ο βρετανός υπουργός Εξωτερικών Ντόμινικ Ράαμπ περιέγραψε το Κατάρ ως «συνδετικό κρίκο» για την αντιμετώπιση της κρίσης.

Οι δεσμοί του Κατάρ με τους Ταλιμπάν, τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και την Τεχεράνη συχνά έχουν προκαλέσει την οργή γειτονικών χωρών. Το 2017, η Σαουδική Αραβία και άλλες αραβικές χώρες επέβαλαν εμπορικό και ταξιδιωτικό εμπάργκο στο Κατάρ, εν μέρει και λόγω της αμφιθυμίας τού τότε προέδρου Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στην Ντόχα. Τις πρώτες ημέρες του εμπάργκο, μετά το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό που έγινε στη Σαουδική Αραβία, ο Τραμπ φάνηκε να υποστηρίζει τους ισχυρισμούς του Ριάντ ότι το Κατάρ χρηματοδοτεί τον εξτρεμισμό.

Το Κατάρ, ένα από τα πιο πλούσια κράτη βάσει του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, κατάφερε να ξεπεράσει το εμπάργκο χάρη στη μεγάλη οικονομική του ισχύ και στον ανασχεδιασμό των εμπορικών δρόμων κυρίως μέσω Τουρκίας και Ιράν, χώρας που είναι μεγάλος εχθρός της Σαουδικής Αραβίας. Η κυβέρνηση Τραμπ τελικά μεσολάβησε για να τερματιστεί η κόντρα μεταξύ των χωρών του Κόλπου. Ομως ουσιαστικά η εκλογή του Τζο Μπάιντεν έδωσε άλλο ένα κίνητρο στον διάδοχο του σαουδαραβικού θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν να αλλάξει πορεία και να βάλει τέλος στο εμπάργκο τον Φεβρουάριο, έπειτα από διαπραγματεύσεις αρκετών μηνών.

Το τέλος του εμπάργκο ουσιαστικά δείχνει μια γενικότερη αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, εν μέρει λόγω της εκλογής Μπάιντεν και της καταστροφικής δύναμης της πανδημίας. Παλιοί εχθροί όπως η Σαουδική Αραβία και το Ιράν βρίσκονται σε συνομιλίες τους τελευταίους μήνες. «Εχει αλλάξει όλη η δυναμική στην περιοχή, είναι εμφανής μια προσπάθεια για αυτοσυγκράτηση, αποκλιμάκωση και διάλογο», λέει ο σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν αλ Τάνι, υπουργός Εξωτερικών του Κατάρ. Ο ρόλος του Κατάρ αναδείχθηκε και στη διευκόλυνση της απομάκρυνσης περισσότερων από 43.000 ανθρώπων από το Αφγανιστάν. Ο πρέσβης του Κατάρ προσωπικά συνόδευσε πολλούς εξ αυτών στα σημεία ελέγχου των Ταλιμπάν.

Ολη αυτή η μεσολαβητική προσπάθεια έχει καταφέρει να αντιστρέψει λίγο την αρνητική εικόνα που υπήρχε διεθνώς για τη χώρα, λόγω των πολλών περιστατικών κακοποίησης μεταναστών εργατών που πήραν μέρος στις κατασκευές των γηπέδων για το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου που θα διεξαχθεί την ερχόμενη χρονιά στο Κατάρ. Η Διεθνής Αμνηστία επανέλαβε τις καταγγελίες της για πρόωρους θανάτους και ανασφαλείς εργασιακές συνθήκες στις υψηλές θερμοκρασίες του Κόλπου, τον περασμένο μήνα.