Ο Μπερλινγκουέρ και ο Μαρσέ

Ο Μπερλινγκουέρ και ο Μαρσέ

Κυκλοφορεί τις τελευταίες μέρες στο Διαδίκτυο μία συνέντευξη που είχε δώσει, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο Μίκης Θεοδωράκης στην ΕΡΤ και τη σπουδαία δημοσιογράφο Μαρία Ρεζάν. Δεν θα σταθώ τώρα στις αναφορές του για τις μεγάλες προσωπικότητες της πρόσφατης πολιτικής ιστορίας μας, στις αποκαλύψεις και τις κρίσεις του. «Αποθήκευσα» ωστόσο αυτήν τη συνέντευξη από νοσταλγία για έναν λόγο άμεσο που λέει τα πράγματα ακριβώς με το όνομά τους – ακριβώς όμως – που κατονομάζει και δεν αφήνει γκρίζες ζώνες όταν αναφέρεται στην «πολιτική του μοναξιά», το 1976, τότε που έπαιρνε τις αποστάσεις του από τον λαϊκισμό του ΚΚΕ και του ΠΑΣΟΚ. Σπάνιες έως ανύπαρκτες επικοινωνιακές αρετές σήμερα.

Πολλά έχουν λεχθεί για τις πολιτικές διαδρομές του Μίκη – από τον χαρακτηρισμό «εκκρεμές» του Λεωνίδα Κύρκου έως όχι και τόσο διακριτικά, κυρίως από αυτούς που σήμερα κόπτονται για την αποκλειστική διαχείριση της μνήμης του. Την απάντηση τη δίνει εμμέσως ο ίδιος όταν η Ρεζάν αναφέρει μια φράση από τον «Ερρίκο Δ» του Πιραντέλο και ο Θεοδωράκης τής λέει ότι τον εκφράζει. «Αλίμονο αν δεν πιανόσαστε όσο πιο γερά μπορείτε από αυτό που σας φαίνεται αληθινό σήμερα, ακόμη και αν είναι αντίθετο από αυτό που σας φαινόταν αληθινό χθες».

Στην ίδια συνέντευξη μιλάει για τη σχέση και την επικοινωνία του με τον Ενρίκο Μπερλινγκουέρ, τον ιστορικό ηγέτη της ιταλικής Αριστεράς, με τον οποίον συμφωνούσαν ότι η εξάρτηση από τη «μαμά Μόσχα» έκανε κακό στα ευρωπαϊκά κομμουνιστικά κόμματα. Και με την ευκαιρία, θυμήθηκα ένα σχετικό ανέκδοτο από εκείνα τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια. Γινόταν, λέει, στην ΕΣΣΔ ένα συνέδριο των ευρωπαίων κομμουνιστών. Οταν τα ηγετικά στελέχη πήγαν να καθίσουν γύρω από το τραπέζι των συνεδριάσεων, είδαν ότι στις καρέκλες υπήρχαν ανάποδες πρόκες. Ο Μπερλινγκουέρ υποτίθεται ότι έβγαλε τις πρόκες και έφυγε θυμωμένος, δεν θυμάμαι ποιος είχε πει ότι ήταν μάλλον λάθος του επιπλοποιού και συμμετείχε στη συνεδρίαση όρθιος. Και ο Ζορζ Μαρσέ, ο επικεφαλής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γαλλίας, έβγαλε μία πρόκα, την κοίταξε προσεκτικά, είπε «Για να την τοποθέτησαν εδώ οι Σοβιετικοί, κάτι θα ξέρουν», την ξαναέβαλε στη θέση της και κάθισε.

Εμβολιασμοί και διχασμοί

Εχει γίνει σύνθημα, ετικέτα σε προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, «αφίσα, κάρτα, κορνίζα». Και διακινείται, κυρίως, από οπαδούς και μέλη της αντιπολίτευσης – μείζονος και ελάσσονος (κυρίως αυτής της ελάσσονος που έχει γίνει εξάρτημα της μείζονος). «Ναι στον εμβολιασμό, όχι στον διχασμό». Ή «Ναι στο εμβόλιο, όχι στην υποχρεωτικότητα».

Με το σκάνδαλο των πλαστών εμβολιασμών στον Παλαμά Καρδίτσας να δείχνει ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένη περίπτωση, με το κίνημα των αντιεμβολιαστών να αποκτά σιγά σιγά κομματική συγκρότηση, με την ανάγκη, πλέον, να επεμβαίνουν εισαγγελείς προκειμένου να διασωληνωθούν ασθενείς, με την εισέτι άρνηση των υγειονομικών να εμβολιασθούν, πώς το βλέπουν δηλαδή οι διακινητές του συνθήματος; Και με τον αστυφύλαξ και με τον χωροφύλαξ; Ναι στον εμβολιασμό, ναι και στους ανεμβολίαστους; Ναι στο εμβόλιο αλλά, εντάξει, να μην το κάνουμε και θέμα; Μα πόσο Γκράουτσο Μαρξ πια; Πόσο «Αυτές είναι οι αρχές μου αλλά, αν δεν σας αρέσουν, εντάξει, έχω κι άλλες».

Και θυμίστε μου λίγο ποιοι ακριβώς δεν θέλουν τον διχασμό, ποιοι τον θεωρούν τραυματικό για την κοινωνία; Οι εμπνευστές του «Ή εμείς ή αυτοί», του «Ή τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν», του «Αυτοί δεν είναι ψηφοφόροι μας άρα δεν μας ενδιαφέρουν»;

Οι εντιμότατοι φίλοι μου

Η αναφορά στον Μπερλινγκουέρ και στη δεκαετία του 1970 μου έφερε στον νου την ταινία του Μάριο Μονιτσέλι, παραγωγής 1975, «Οι εντιμότατοι φίλοι μου». Ο Γκαστόν Μόσκιν, ο τελευταίος «εντιμότατος» από εκείνη την παρέα των 50ρηδων που δεν εννοούσαν να απαρνηθούν τη σκανταλιάρικη νιότη τους (οι άλλοι ήταν ο Ούγκο Τονιάτσι, ο Φιλίπ Νουαρέ, ο Αντόλφο Τσέλι και ο Ντουέλιο ντελ Πρέτε) έφυγε πριν από λίγες μέρες.

Οταν, έφηβη, πρωτοείδα την ταινία, βιαζόμουν να μεγαλώσω ελπίζοντας ότι θα είμαι σαν κι αυτούς. Σήμερα είμαι πιο μεγάλη απ’ όσο ήταν τότε οι «εντιμότατοι».