Ο «Οιδίποδας» τον καιρό της κρίσης

Οι πρώτες ύλες του μύθου, απ’ τις οποίες αντλούσε η συγγραφέας Μάγια Τσάντε, ήταν όλες πάνω στη σκηνή. Ο Μίχαελ που αναζητά την αλήθεια μέχρι την τελική εκτυφλωτική λάμψη των φωτισμών -μια σκηνοθετική υπενθύμιση προς τους θεατές ότι η αλήθεια θα λάμψει στιγμιαία πριν επικρατήσει το σκότος. Η κυοφορούσα μέλλουσα σύζυγός του, Κριστίνα, που κάποτε άφησε ένα μωρό στη βρεφοδόχο κι από τότε η ταυτότητά του αναζητείται. Ο Ρόμπερτ – Κρέων που πιστεύει στην ακινησία των πάντων για να μην αλλάξει τίποτε.

Ηταν όλα εκεί, στην ορχήστρα της Επιδαύρου. Αλλά φυσικά έλειπε το «κέλυφος» του αρχαίου δράματος. Ο «Οιδίπους» της Τσάντε έπαιρνε αφορμές από τη σοφόκλεια τραγωδία και τις περνούσε στον «μετασχηματιστή» Τόμας Οστερμάγερ. Οι ήρωές της ήταν γερμανοί επιχειρηματίες που έρχονται για διακοπές σε ένα ελληνικό χωριό, πίνουν τσίπουρο για να ξαλαφρώσουν (όταν δεν πίνουν smoothies) και προσπαθούν να διαχειριστούν τη φημολογία ότι η εταιρεία τους είναι υπεύθυνη για μια οικολογική καταστροφή: μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα και αναπνευστικά προβλήματα σε παιδιά της περιοχής. Ακόμη και αν η υπόμνηση των λέξεων δεν αρκούσε για την περίοδο της πανδημικής κρίσης, οι προβολές στους προτζέκτορες της σκηνής με εικόνες από τη Γουχάν, το Μπέργκαμο και τις περιβαλλοντικές καταστροφές λειτουργούσαν σαν αντηχείο της εποχής μας.

Μέσα στην καταστροφή εν εξελίξει, ανάμεσα στις ρωγμές που διαρκώς ξεχαρβαλώνουν τη φαινομενική αταραξία των τουριστών, ο Μίχαελ – Οιδίποδας συνεχίζει να αναζητά. Τα αίτια του δυστυχήματος, στο οποίο είδε έναν άνθρωπο να τυλίγεται στις φλόγες ύστερα από μία μεταξύ τους κόντρα με αυτοκίνητα (ο ίδιος οδηγούσε ένα Golf στη διασταύρωση και η ιδέα ενός Οιδίποδα εποχούμενου σε αμαξωτό τρίστρατο ήταν μια καλή χιουμοριστική αναφορά). Τη χαμένη στο παρελθόν ταυτότητά του και την προέλευση του μοναδικού περιουσιακού του στοιχείου, ενός πράσινου φυλακτού με τη μορφή σκαραβαίου. Τη σχέση που τον ενώνει με την κυοφορούσα σύζυγο και τον βιολογικό πατέρα του. Κι εδώ εμφανίζονται οι αναφορές που η συγγραφέας και ο σκηνοθέτης θέλουν να τραβήξουν – ενίοτε σχηματικά – ως το σήμερα: η κυοφορία ήταν αποτέλεσμα βιασμού από έναν παλαιάς κοπής δεσπότη. Η αιτία του Κακού ήταν η πατριαρχική δομή. Το αποτέλεσμα ήταν ένα μωρό που κανείς δεν ήθελε. «Είμαι το μίσος» φωνάζει στην ορχήστρα ο Μίχαελ – σε μία από τις μελαναυγείς στιγμές της δραματικής εξέλιξης. Η Κριστίνα, από την άλλη, θέλει να ακυρώσει την πατριαρχία, αλλά στο επόμενο βήμα επιλέγει τη βίαιη έξωση ενός μωρού. Υστερα από χρόνια καταλήγει στην απόλυτη εξουσία. «Θαρρείς ότι από τη μια μέρα στην άλλη μπορείς να παριστάνεις το αφεντικό, χθες νοικοκυρά, σήμερα αφεντικίνα, όνειρα γλυκά» λέει ο Ρόμπερτ στην αδερφή του Κριστίνα.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ. Το κείμενο της Τσάντε ήταν μια βάση, αλλά του έλειπαν τα πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης που θα περίμενε κανείς για τον «εκσυγχρονισμό» του μύθου χωρίς να πέφτει, για παράδειγμα, στον ύφαλο του νατουραλισμού ή ενός ιψενικού κοινωνικού σχολίου (το τσίπουρο της ελληνικής επαρχίας και το προσωπικό αδιέξοδο που αντανακλά στην κοινωνική αντάρα). Ως συγγραφέας καταθέτει το τρίτο έργο της έχοντας περγαμηνές δραματολόγου στη Σαουμπίνε – γίνεται άραγε έτσι η πρώτη εν ζωή συγγραφέας, έργο της οποίας ανεβαίνει στο αρχαίο αργολικό θέατρο; Από εκεί κι έπειτα ο Οστερμάγερ ανέλαβε να «μεγεθύνει» τις όποιες ρωγμές με τον τρόπο που μας έχει συνηθίσει. Το εξωτερικό σχήμα που επέλεξε ήταν η ιστορία μυστηρίου ή το αστυνομικό θρίλερ. Αυτή τη φορά πάντως δεν υπήρχε κάποια ρηξικέλευθη πρόταση ή ανατροπή. Ισως μάλιστα το ύφος της παράστασης να θύμισε σε ορισμένους θεατές του Φεστιβάλ τον ιψενικό «Εχθρό του λαού», που είχε φέρει το 2013 στην Αθήνα. Εκεί ο γιατρός Στόκμαν δεν δίσταζε να αποκαλύψει δημοσίως ότι τα ιαματικά λουτρά της πόλης αποδείχτηκαν μολυσμένα. Κι έτσι να έρθει αντιμέτωπος με τον δήμαρχο, που είναι αδερφός του, αλλά και με την ιδιοτέλεια των συμπολιτών του. Ακόμη και το ασθενοφόρο που φάνηκε στο τέλος, με την μπλε σειρήνα του να φωτίζει το μαύρο της Επιδαύρου, επικύρωνε το αστυνομικό σχήμα που είχε προαποφασίσει. Αλλά πάντως δεν πρόσθετε στην ποίηση του δράματος (με τον τρόπο, για παράδειγμα, που ο Μιχαήλ Μαρμαρινός ανέβασε στο λεωφορείο τα μέλη του θιάσου στον «Ηρακλή»).

Μια παρατήρηση για το τέλος: προφανώς η παγκόσμια πρεμιέρα ενός έργου του Οστερμάγερ επέβαλε την έναρξη από την Επίδαυρο. Το στήσιμο, ωστόσο, το σκηνικό, η ατμόσφαιρα δωματίου, φωνάζουν από μακριά ότι ταιριάζει στην Πειραιώς 260. Για την ιστορία, η παράσταση του Σαββάτου (από τις τρεις συνολικά, 3 – 5 Σεπτεμβρίου) διακόπηκε από την έντονη βροχόπτωση.