Αυτοβυθιζόμενη ναυαρχίδα

Η «υπόθεση Αποστολάκη» δεν συνιστά μόνο ένα πολιτικό φιάσκο, όπως ορθώς προβλήθηκε. Είναι και μια απόδειξη υποχώρησης των θεσμών, σχεδόν ταπείνωσής τους, μπροστά σε μικροκομματικές και «επικοινωνιακές» σκοπιμότητες. Δεν είναι η πρώτη ασφαλώς φορά, ούτε η πιο σημαντική, αλλά αποκτά σημασία γιατί έρχεται σε μια διπλά ακατάλληλη στιγμή, καθώς η κυβέρνηση επιχειρούσε ένα νέο ξεκίνημα και ο τόπος είχε ανάγκη από χαμήλωμα των τόνων και εστίαση στα σοβαρά και δύσκολα που έχουμε μπροστά μας. Ετσι, η πολιτικο-θεσμική αυτή ήττα μπορεί να σημάνει μια καμπή, όχι προς το καλύτερο, και στην κυβερνητική πορεία και στη συλλογική προσπάθεια.

Τι μας λέει άραγε για την κυβερνητική αντίληψη των θεσμών η πρόταση υπουργοποίησης σε έναν πρώην ναύαρχο και υπουργό της προηγούμενης κυβέρνησης, και μάλιστα σε ιδιαιτέρως κρίσιμο, νεοσύστατο και φτιαγμένο στα μέτρα του υπουργείο, η αποδοχή της πρότασης από τον ενδιαφερόμενο, η προσπάθεια, και από τον επιλεγέντα και από την κυβέρνηση, η επιλογή να εμφανιστεί ως «συναινετική», η κατόπιν εορτής, δηλαδή αφότου είχε ανακοινωθεί η υπουργοποίηση, εξαιρετικά σκληρή πολιτική και προσωπική επίθεση («προδοσία» και «αποστασία» είναι λέξεις με ειδικό βάρος, ιδίως στην Ελλάδα) του κόμματος στο οποίο ο πρώην υπουργός είχε θητεύσει και το οποίο υποτίθεται ότι γνώριζε τη νέα υπουργοποίηση και η επίσης κατόπιν εορτής, ή μάλλον κηδείας, υπαναχώρηση του προταθέντος και άρνηση της θέσης την οποία είχε αποδεχθεί επισήμως και δημοσίως; Μας δείχνει, πρώτον, την έλλειψη σοβαρότητας και συναίσθησης της σοβαρότητας των θεσμών από όλες τις πλευρές – την κυβέρνηση, το συγκεκριμένο πρόσωπο, την αξιωματική αντιπολίτευση. Μας φανερώνει, δεύτερον, ότι τα μέλη της κυβέρνησης δεν τα επιλέγει πάντα, όπως κατά το Σύνταγμα προβλέπεται (άρθρα 81-83), ο Πρωθυπουργός, αλλά ενίοτε τα επιβάλλει η αντιπολίτευση – κάτι που όχι μόνο μειώνει την κυριαρχία του Πρωθυπουργού αλλά και τη νομιμοποίηση της κυβέρνησης. Και μας αποκαλύπτει, τρίτον και κυριότερον, μια στρεβλή αντίληψη της «συναίνεσης», που από ζητούμενο γίνεται παγίδα και τελικά μπούμερανγκ.

Η συναίνεση και το ξεπέρασμα των κομματικών γραμμών δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί μέσω «μεταγραφών» προσώπων που κατά τίτλο δεν «ανήκαν» στην κυβερνητική παράταξη και που υποτίθεται ότι αποτελούν αποδείξεις, και εχέγγυα, «υπερκομματικότητας». Το γεγονός ότι η παρούσα κυβέρνηση το έχει ξανακάνει, με στελέχη που προέρχονταν από άλλο κόμμα – άλλο από την κυβέρνηση και εντελώς άλλο από την αξιωματική αντιπολίτευση -, καθώς και το ότι τα περισσότερα από αυτά τα στελέχη έχουν αποδειχθεί οι αποτελεσματικότεροι υπουργοί, δεν δημιουργεί τεκμήριο «υιοθέτησής» τους, πόσω μάλλον των κυβερνητικών κατευθύνσεων, από τα άλλα κόμματα. Τουλάχιστον εκείνα τα πρόσωπα γνώριζαν τι έκαναν και ανέλαβαν τις προσωπικές και πολιτικές συνέπειες, ενώ ο πρώην ναύαρχος νόμιζε ότι μπορεί να μετάσχει σε μια κυβέρνηση και να συνεχίσει να «ανήκει» στο κόμμα που τον είχε πρωτο-υπουργοποιήσει. Το κόμμα αυτό εμφανίζεται ότι «ειδοποιήθηκε» αλλά δεν «συναίνεσε», λες και οι προσωπικές αποφάσεις ενός – υποτίθεται υπερκομματικού – προσώπου πρέπει να τυγχάνουν κομματικής έγκρισης και οι πρωθυπουργικές επιλογές να εξαρτώνται από τις αντιρρήσεις άλλων κομμάτων. Η πραγματική «συναίνεση» χτίζεται αργά και σταδιακά, πάνω σε ένα μίνιμουμ θεσμικής εμπιστοσύνης και σεβασμού. Καλός αγωγός της είναι οι κοινοί στόχοι επί σημαντικών θεμάτων – η πολιτική προστασία είναι ασφαλώς τέτοιο, γι’ αυτό η επιλογή του προσώπου που θα την ενσάρκωνε έπρεπε να προσεχθεί ιδιαίτερα, ώστε να στηρίζει την ενότητα, όχι να την εξουδετερώνει. Κακός αγωγός, η προσπάθεια να κερδηθούν οι εντυπώσεις μέσω παρένθετων προσώπων, πόσω μάλλον όταν αποδεικνύονται κατώτερα των περιστάσεων.

Η αξιωματική αντιπολίτευση μπορεί να θεωρεί ότι «νίκησε» αλλά δεν δικαιούται να επιχαίρει. Αλλο η πολιτική αποδυνάμωση του αντιπάλου και άλλο η συνειδητή υπονόμευση του ζωτικού χώρου συνεννόησης μεταξύ των βασικών πολιτικών δυνάμεων. Η βύθιση του ναυάρχου μπορεί να μην ενδιαφέρει πολλούς και να ξεχαστεί γρήγορα, αλλά η βασική αποκάλυψη έχει να κάνει με τις ρωγμές στη ναυαρχίδα, που δεν είναι άλλη από τη δημοκρατία μας.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος