Οι δεινόσαυροι του Κέντρου και οι «μεγάλες αυταπάτες»

Ο Μίκης Θεοδωράκης δεν ήταν ΠΑΣΟΚ – αυτό μπορεί κανείς να το πει με βεβαιότητα. Παρότι κρατούσε ανοιχτούς διαύλους με όλες τις πολιτικές ηγεσίες, ως αριστερός αντιμετώπιζε με καχυποψία από πολύ νωρίς τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ηδη από τα τέλη της δεκαετίας του ’60 δεν τον χαρακτηρίζει μαρξιστή, αλλά «ριζοσπάστη αστό», παραδεχόμενος πως διέγνωσε σωστά το αντιδεξιό αίσθημα των προδικτατορικών χρόνων και το ότι η Ενωση Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου ήταν «κόμμα δεινοσαύρων». Σε μια συμβολική συγκυρία, ο Θεοδωράκης εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής με το ΚΚΕ το 1981, τη χρονιά της Αλλαγής, όταν το ΠΑΣΟΚ ανέβαινε πρώτη φορά στην εξουσία.

Η κριτική που έκανε στη νέα κυβέρνηση ήταν κι αυτή εξ αριστερών. Γράφει ο ίδιος στο «Χρέος» (2011): «Την εποχή που ήμουν βουλευτής του ΚΚΕ βρισκόμουν σε συστηματική τριβή με το κόμμα μου, για ένα μοναδικό λόγο: τη στάση του απέναντι στο ΠΑΣΟΚ! Πίστευα από τότε – και δυστυχώς επαληθεύτηκα – ότι μία μουδιασμένη στάση της Αριστεράς έναντι του ΠΑΣΟΚ μόνο κακό μπορούσε να επιφέρει». Παρότι, ειδικά σε ελληνοτουρκικά ζητήματα, βρισκόταν σε επαφή με την τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, η απέχθειά του στην αλαζονεία που θεωρούσε πως εξέπεμπε η πράσινη οκταετία, που για εκείνον ενίσχυσε το πελατειακό κράτος και τον αυριανισμό,τον έκανε να ταχθεί υπέρ της συνεργασίας του ΣΥΝ με τη ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη. «Με τον Κοσκωτά, με τον αιφνίδιο και ύποπτο πλουτισμό, (σ.σ.: το ΠΑΣΟΚ) ήθελε να ολοκληρώσει τη δική του πυραμίδα με τον πλήρη έλεγχο της κοινής γνώμης, δηλαδή ένα βασικό γνώρισμα των ολοκληρωτικών καθεστώτων», αναφέρει στον Γιώργο Μαλούχο (ΒΗΜΑ, 2019). Διαφωνώντας με τη μετέπειτα διάλυση της κυβέρνησης Τζαννετάκη και την προκήρυξη εκλογών έκανε το μεγάλο βήμα, μπαίνοντας στο ψηφοδέλτιο της ΝΔ, θεωρώντας πως εκείνη ήταν τη δεδομένη στιγμή ο «κυρίαρχος αντιαυριανιστικός πόλος».

Το 1998, μετά τον θάνατο του Παπανδρέου και την επικράτηση του Κώστα Σημίτη, μιλώντας στα «ΝΕΑ» και τον Κώστα Ρεσβάνη έλεγε πως «ο Σημίτης είναι σε μια άλλη γενιά, έχει ξεφύγει από τη γενιά των οραματιστών, που έχουν τις μεγάλες “αυταπάτες”. Και ο Παπανδρέου στην αρχή ζούσε τη “μεγάλη αυταπάτη”. Πιστεύω ότι όταν το 1964 ήρθε νεαρός και μου είπε “να αφήσεις τους Λαμπράκηδες, να αφήσω εγώ την Ενωση Κέντρου και να κάνουμε ένα Κίνημα”, το εννοούσε. Δηλαδή κι αυτός μπολιάστηκε από την “αυταπάτη” εκείνης της εποχής». Πώς σκεφτόταν για τον νέο πρωθυπουργό; «Ο Σημίτης και όλοι αυτοί είναι βουτηγμένοι στον ορθολογισμό, στον ρεαλισμό. Δηλαδή όσο χιούμορ και να έχουν κι όσο και “αυταπάτες” να έχουν, δεν περνάει. Τι να πουν τώρα; Είναι μια εποχή που έχει καθήσει». Αυτόν τον ρεαλιστή πρωθυπουργό, πάντως, ο Μίκης Θεοδωράκης τον υπερασπίστηκε αναπάντεχα, σε μια πολύ δύσκολη στιγμή: την άνοιξη του 1999, όταν η κυβέρνηση βρισκόταν υπό έντονη κριτική για τη διαχείριση της υπόθεσης Οτσαλάν, σχεδόν με τις πιτζάμες ο Θεοδωράκης κάλεσε τα κανάλια για δηλώσεις. Δεν «χτύπησε» τον χειρισμό, αλλά στράφηκε εναντίον των δύο βοηθών του Οτσαλάν που είχαν καταγγείλει την ελληνική κυβέρνηση: «Ποιες είστε εσείς που θα μιλήσετε απαξιωτικά για την κυβέρνηση της πατρίδας μου;».

Υπάρχει μια φωτογραφία του 2006, στην οποία, δέκα χρόνια μετά τον θάνατο του Παπανδρέου, ο Θεοδωράκης συμμετέχει με τον γιο του, Γιώργο, σε μια συναυλία στη μνήμη του πατέρα του. Η καλή σχέση εκείνης της περιόδου (που χτίστηκε και λόγω της ενασχόλησής του με τα ελληνοτουρκικά) άλλαξε το 2010, όταν λίγους μήνες μετά το Καστελλόριζο ίδρυσε το Κίνημα Πολιτών «Σπίθα» κατά του μνημονίου, από το οποίο απομακρύνθηκε το 2013. ««Ο Μίκης της αντίστασης απέναντι στον ναζισμό, απέναντι στον αυταρχισμό και τη βία, ο Μίκης του αντιδικτατορικού αγώνα, ο Μίκης της συμφιλίωσης των λαών, θα είναι πάντα εδώ», αναφέρει στην ανακοίνωσή του για τον θάνατό του ο Παπανδρέου.