Εγκυμοσύνη, Covid-19 {LF}και εμβόλιο

Η εγκυμοσύνη αποτελεί αναμφίβολα μία από τις πιο ευαίσθητες και σημαντικές περιόδους, αλλά και αγωνιώδεις, καθώς οι νέες μητέρες εστιάζουν στην υγεία, τόσο τη δική τους όσο και του μωρού που μεγαλώνει μέσα τους. Η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων (ΕΕΛ), σκύβοντας στις ιδιαίτερες ανάγκες αυτής της πληθυσμιακής ομάδας, δίνει σαφείς και τεκμηριωμένες απαντήσεις αναφορικά με το εμβόλιο έναντι της λοίμωξης Covid-19. Σημειώνεται ότι το κείμενο συντάχθηκε από τα μέλη της ΕΕΛ Μαρία Γκαμαλέτσου, επιμελήτρια Α’ ΕΣΥ, ΓΝΑ «Λαϊκό» και Νικόλαο Β. Σύψα, καθηγητή ΕΚΠΑ και εμπλουτίστηκε και εγκρίθηκε στην τελική μορφή του από το ΔΣ της Εταιρείας.

1 Για ποιον λόγο να κάνει εμβόλιο μια έγκυος γυναίκα, η οποία συνήθως είναι νέα και υγιής;

Ασφαλώς όχι για να χτίσουμε το λεγόμενο «τείχος ανοσίας» αλλά κατά κύριο λόγο για την προστασία της εγκυμονούσας και του εμβρύου.

2Η έγκυος γυναίκα είναι περισσότερο ευάλωτη σε μόλυνση από τον SARS-CoV-2;

Ναι. Πρόσφατη μελέτη από την Πολιτεία της Washington των ΗΠΑ, έδειξε ότι η έγκυος γυναίκα έχει αυξημένες κατά 70% πιθανότητες να μολυνθεί από τον SARS-CoV-2, συγκριτικά με άτομα της ίδιας ηλικίας του γενικού πληθυσμού. Να σημειώσουμε ότι η μελέτη αυτή έγινε πριν από την επικράτηση της παραλλαγής Δέλτα, που είναι πολύ περισσότερο μεταδοτική.

3Η έγκυος με COVID-19 έχει μεγαλύτερο κίνδυνο για βαριά νόσο;

Ναι. Εχει μεγαλύτερο κίνδυνο να νοσήσει βαριά, να εισαχθεί σε νοσοκομείο και να καταλήξει σε ΜΕΘ συγκρινόμενη με μια γυναίκα ίδιας ηλικίας που προσβάλλεται από τον SARS-CoV-2 αλλά δεν είναι έγκυος. Σε μελέτη από το Centers for Disease Control and Prevention (CDC) των ΗΠΑ, που σύγκρινε 23.000 έγκυες με 386.000 μη εγκυμονούσες γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, όλες με επιβεβαιωμένη συμπτωματική λοίμωξη SARS-CoV-2, οι έγκυες γυναίκες είχαν αυξημένο κίνδυνο για:

n Εισαγωγή στη ΜΕΘ: 10,5 έγκυες έναντι 3,9 μη εγκυμονούσες ανά 1.000 περιστατικά, δηλαδή τριπλάσιος κίνδυνος.

n Μηχανικός αερισμός (διασωλήνωση): 2,9 έναντι 1,1 ανά 1.000 περιστατικά.

n Τοποθέτηση συστήματος ECMO – κύκλωμα εξωσωματικής οξυγόνωσης μεμβράνης: 0,7 έναντι 0,3 ανά 1.000 περιστατικά.

n Θάνατος: 1,5 έναντι 1,2 ανά 1.000 περιστατικά, σχετικός κίνδυνος 1,7.

Σε άλλη μελέτη του CDC που συνέκρινε 8.207 έγκυες με 83.000 μη έγκυες γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, όλες με COVID-19, βρέθηκε ότι σχεδόν το ένα τρίτο (31,5%) των εγκύων γυναικών χρειάστηκε νοσηλεία συγκρινόμενο με το μόλις 5,8% των μη εγκύων γυναικών. Τέλος, πολύ πρόσφατη μελέτη από 499 νοσοκομεία των ΗΠΑ μελέτησε την έκβαση 18.715 εγκύων γυναικών με COVID-19, συγκριτικά με 850.364 έγκυες γυναίκες χωρίς COVID-19. Βρέθηκε ότι οι έγκυες με COVID-19 είχαν 15 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου σε σχέση με τις έγκυες χωρίς COVID-19. Στη Βραζιλία, μια χώρα που πλήττεται σφοδρά από την COVID-19, έχουν καταγραφεί περισσότεροι από 1.000 θάνατοι εγκύων γυναικών, αλλά πρέπει να σημειώσουμε ότι οι περισσότερες δεν είχαν πρόσβαση σε ΜΕΘ.

4Υπάρχει κίνδυνος κάθετης μετάδοσης του SARS-CoV-2, δηλαδή μετάδοση από τη μητέρα στο έμβρυο;

Ναι, αν και είναι εξαιρετικά σπάνιο γεγονός γιατί οι υποδοχείς που χρησιμοποιεί ο ιός για να μπει στα κύτταρα εκφράζονται ελάχιστα στον πλακούντα. Σε μελέτη από το CDC των ΗΠΑ μόνο το 2,6% των 610 νεογνών που γεννήθηκαν από μητέρες με επιβεβαιωμένη λοίμωξη ήταν θετικά στον SARS-CoV-2, κυρίως αυτά που η μητέρα είχε ενεργό λοίμωξη την περίοδο του τοκετού.

5. Ποια είναι η επίδραση της λοίμωξης SARS-CoV-2 στην έκβαση του τοκετού;

Η νόσος COVID-19 δεν σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο αποβολής, αλλά σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου τοκετού, ιδιαίτερα όταν η μητέρα εμφανίσει σοβαρή νόσο COVID-19.

6Είναι ασφαλές να γίνονται εμβολιασμοί σε μια έγκυο γυναίκα;

Είναι απόλυτα ασφαλές αλλά και απαραίτητο. Οι εμβολιασμοί είναι αναντικατάστατο μέρος της φροντίδας της εγκύου. Ηδη υπάρχει σύσταση στις έγκυες να κάνουν μεταξύ άλλων το εμβόλιο της γρίπης και του κοκκύτη αν δεν το έχουν κάνει πρόσφατα (Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 32 της ΕΜΓΕ).

7Τα εμβόλια για την COVID-19 είναι σχετικά νέα. Υπάρχουν δεδομένα για την ασφάλειά τους στην εγκυμοσύνη;

Οι εγκριτικές κλινικές μελέτες για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια των εμβολίων δεν περιλάμβαναν έγκυες γυναίκες. Ετσι, οι έγκυες γυναίκες και οι γιατροί τους έπρεπε να ζυγίσουν τους τεκμηριωμένους κινδύνους της COVID-19 με τους άγνωστους κινδύνους των εμβολίων στην εγκυμοσύνη. Πρόσφατα όμως δημοσιεύτηκαν σε ένα από τα πλέον έγκυρα ιατρικά περιοδικά του κόσμου (N Engl J Med 2021; 384:2273-2282) τα αποτελέσματα ασφαλείας των mRNA εμβολίων σε έγκυες γυναίκες. Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη αναφέρει τα αποτελέσματα ασφάλειας των εμβολίων μεταξύ 35.691 εγκύων γυναικών που είχαν λάβει εμβόλιο της Pfizer (54%) ή της Moderna (46%) στη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους (28,6% στο πρώτο τρίμηνο, 43,3% στο δεύτερο τρίμηνο, και 25,7% στο τρίτο τρίμηνο). Οι 35.691 αυτές γυναίκες συμμετείχαν στο σύστημα φαρμακοεπαγρύπνησης των ΗΠΑ και ένα υποσύστημα ειδικά για τις εγκύους. Η μελέτη δεν έδειξε κανένα πρόβλημα ασφάλειας, δηλαδή καμία σημαντική παρενέργεια. Ιδιαίτερα, δεν παρατηρήθηκε συσχέτιση του εμβολίου με τερατογένεση, αυξημένο κίνδυνο αποβολής, ή εμβρυϊκού θανάτου, πράγμα λογικό αν λάβουμε υπόψη μας ότι το συστατικά του εμβολίου δεν περνάνε τον πλακούντα και επομένως δεν φτάνουν στο έμβρυο. Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές παρενέργειες στις μητέρες.

8Είναι αποτελεσματικό το εμβόλιο για την COVID-19 στις έγκυες γυναίκες;

Ναι. Πρόσφατη μελέτη από το Ισραήλ σύγκρινε 7.530 έγκυες γυναίκες που εμβολιάστηκαν με 7.530 έγκυες γυναίκες που δεν εμβολιάστηκαν και βρήκαν ότι 28 ημέρες μετά τον εμβολιασμό το εμβόλιο προσφέρει προστασία από ασυμπτωματική ή συμπτωματική νόσο COVID-19 σε ποσοστό 78%. Προφανώς, η προστασία από σοβαρή νόσο ή εισαγωγή στο νοσοκομείο είναι πολύ υψηλότερη.

9Σε ποιο στάδιο της εγκυμοσύνης πρέπει να γίνεται το εμβόλιο για την COVID-19;

Το εμβόλιο μπορεί να γίνει σε οποιοδήποτε στάδιο της εγκυμοσύνης, γιατί η έγκυος γυναίκα μπορεί να προσβληθεί από την COVID-19 οποτεδήποτε. Μερικές γυναίκες διστάζουν να εμβολιαστούν το πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Στην περίπτωση αυτή καλό είναι να εμβολιαστούν αμέσως μόλις μπουν στο δεύτερο τρίμηνο, έτσι ώστε να προλάβουν να ολοκληρώσουν τον εμβολιασμό τους με δεύτερη δόση πριν μπουν στο τρίτο τρίμηνο. Σίγουρα όμως, όλες οι έγκυες τρίτου τριμήνου πρέπει να είναι εμβολιασμένες.

10Το εμβόλιο προστατεύει και το έμβρυο από την COVID-19;

Μάλλον ναι. Υπάρχουν αρκετά δεδομένα και μια μελέτη που είναι σε εξέλιξη, τα οποία δείχνουν ότι τα αντισώματα έναντι του SARS-CoV-2 που αποκτά η μητέρα με τον εμβολιασμό, περνάνε στο έμβρυο και επομένως αποκτά αυτό που ονομάζουμε «παθητική ανοσία» έναντι του κορωνοϊού.

11 Οι γυναίκες που θηλάζουν μπορούν να εμβολιαστούν;

Ναι. Είναι απόλυτα ασφαλές και για τη γυναίκα και για το νεογνό. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι τα αντισώματα που παράγονται μετά τον εμβολιασμό ανευρίσκονται στο μητρικό γάλα και επομένως προσφέρουν παθητική ανοσία στο νεογνό.

12Μια γυναίκα βρίσκεται σε διαδικασία υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Μπορεί να κάνει το εμβόλιο της COVID-19;

Η χορήγηση του εμβολίου COVID-19 δεν έχει καμία επίδραση στη διαδικασία υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Μπορεί και πρέπει να γίνει παράλληλα, σε οποιαδήποτε στάδιο της διαδικασίας.

13Επηρεάζει τη γονιμότητα;

Οχι. Πρόκειται για ανυπόστατη φήμη που έχει ευρεία διάδοση στο Διαδίκτυο, αλλά δεν στηρίζεται σε κανένα επιστημονικό δεδομένο.