Και δυο αβγά Τουρκίας

Ο Φρόιντ έθετε μια βασική προϋπόθεση για την ψυχοθεραπεία: «Κανείς δεν θεραπεύεται αν δεν θέλει να θεραπευτεί». Προέκταση του συλλογισμού: όποιος μπλέκεται με το Αφγανιστάν, τον τρώνε οι κότες. Δοκιμασμένο στην Ιστορία. Στις υποκοσμιακές συναναστροφές το λένε αλλιώς: «Εδώ πηδούμε αρσενικούς κι εσύ γυρεύεις νύφη».

Οπως κι εδώ κι αλλού υπάρχει κόσμος που προτιμάει να πεθάνει παρά να εμβολιαστεί, κι άλλοι αντιρρησίες, που τους χώνουνε στη ΜΕΘ με έσχατη δύσπνοια κι αρνούνται να πάρουνε τη θεραπεία, διότι προτιμούνε έναν τυραννικό, αντι-ηρωικό θάνατο από μια δήθεν ιδεολογική ήττα.

Ο Κεμάλ, στη δεκαετία του ’20 απαγόρευσε την μπούργκα και έβγαλε διάταγμα πως όποιος ιμάμης την ξαναπροπαγανδίσει θα απαγχονιστεί. Την άλλη μέρα οι μουεζίνηδες συνέχισαν το ίδιο βιολί υπέρ της μπούργκας, οπότε τη μεθεπομένη ο Κεμάλ έστειλε στην κρεμάλα είκοσι χιλιάδες ιμάμηδες – όμως: άλλαξε, τελικά, τίποτε; Αμφίβολο, αν σκεφτείς πως εκατό χρόνια μετά, σήμερα, ξαναβλέπουμε στην Τουρκία το ίδιο έργο.

Υπάρχουνε πάντα άνθρωποι που είναι σαν τους πρώτους φανατικούς κάθε θρησκείας: όσο τους ρίχνεις στα λιοντάρια, τόσο πολλαπλασιάζονται. Ηρωοποίηση, αγιοποίηση, μνημόσυνα, ηρωικές κηδείες και φτου κι απ’ την αρχή. Παλιό το κόλπο – το χρησιμοποίησαν κατεξοχήν ακόμα και οι Ναζί που κάτι ήξεραν κι αυτοί από ηρωποιητικές τελετές και αναμμένες δάδες. Αλλά η συνταγή ισχύει πάντα.

Που σημαίνει ότι ο δυτικός άνθρωπος, εμείς, έχουμε μια βασική αυταπάτη: ότι μπορούμε να επικαλεστούμε τη λογική ακόμα και σε ανθρώπους που σκέφτονται αντιορθολογικά, μεταφυσικά, εξ αποκαλύψεως, ή έχουν πνευματική δομή ζηλωτή, μασίφ φανατικού, είτε ιδεολογικά, είτε θρησκευτικά, είτε λόγω κάποιας ψύχωσης. Μάταιος κόπος – σαν να αποπειράσαι να κάνεις τώρα gay pride στην Καμπούλ. Ή, σαν να ζητάς την άποψη ενός Ταλιμπάν για το #MeToo, περιμένοντας να συμφωνήσει. Είδαμε τα ίδια τραγικά λάθη και στη λεγόμενη Αραβική Ανοιξη και στο Ιράκ και στη Συρία – πρόκειται για ριζική αυταπάτη του ευρωπαϊκού, δογματικού cogito και των αμερικάνικων δεξαμενών σκέψης. Τώρα, τι δεξαμενές είναι αυτές οι οποίες πληρώνονται για τις ψευδαισθήσεις τους που είναι μια αντίστροφη μορφή Ταλιμπανισμού, δηλαδή πίστης, κι όχι λογικής ανάλυσης στοιχείων και ιστορικής διδαχής, είναι απορίας άξιο. Διότι είναι δογματισμός το να μην καταλαβαίνεις πως ο άλλος είναι δογματικός. Το να συνεχίζεις την παράθεση λογικών επιχειρημάτων, ενώ εκείνος πλέει στα νερά μιας απόλυτης, περίκλειστης ιδέας. Αν οι πεποιθήσεις είναι ο μεγάλος εχθρός της αλήθειας, κατά τη Νιτσεϊκή ρήση, τότε σκέψου πόσο αποδέχεται την αλήθεια η θρησκευτική πάκτωση του Αλλου.

Για μας (αλλά όχι για όλους από μας) η δημοκρατία είναι αυτονόητο αγαθό, όπως και το να τρώμε χοιρινό στη σχάρα. Για άλλους είναι φυσιολογικό και θεάρεστο να λιθοβολούν γυναίκες δημοσίως αλλά να θεωρούν αμαρτία τη χοιρινή μπριζόλα. Πώς να συνεννοηθούμε; Σε χώρες όπου το Ισλάμ έχει πολιτικοποιηθεί και υπάρχει θεοκρατία και σαρία και μουλάδες και ολόσωμες μπούργκες, κι όπου οι σουνίτες σφάζονται με τους σιίτες, τι δουλειά έχουμε να πάμε να τους μιλάμε για δημοκρατίες, για τον Ανδρέα Εμπειρίκο και για άλλα τέτοια δαιμόνια;

Θεραπεία δεν υπάρχει αν δεν θες να θεραπευθείς, πολύ περισσότερο όταν πιστεύεις πως θεραπεία χρειάζεται μάλλον ο άπιστος γιατρός (ο γκιαούρης) και εσύ πρέπει να του την επιβάλλεις διά της βίας και με βάση το Κοράνι. Διότι περί αυτού πρόκειται. Υπάρχει χάσμα. Ιστορικό και χρονικό χάσμα. Βάραθρο που τα κινητά των Ταλιμπάν δεν το γεφυρώνουν. Μεσολαβούν αιώνες πολιτισμού. Οταν ο ένας μιλάει για τον Αλλάχ κι ο άλλος για τη Σχολή της Φρανκφούρτης, πώς θα συνεννοηθούνε;

Εδώ πεθαίνει κόσμος για ένα εμβολιάκι, δεν θα πεθάνει για τον Αλλάχ μετά από αιώνες ανελέητης προπαγάνδας, τρόπου ζωής, καθημερινής πλύσης εγκεφάλου αλλά και διαρκούς καταναγκασμού; Δεν υπάρχει μέθοδος ταχύρρυθμης εκμάθησης της δημοκρατίας, με Linguaphone, ή με μαθήματα σε βίντεο. Τζάμπα καίει η λάμπα. Επιπλέον υπάρχει και οπισθοδρόμηση, τουλάχιστον στην Τουρκία και στο Αφγανιστάν και αλλού. Το όχημα της θρησκείας πάντα πουλάει πιο εύκολα παρά η δύσκολη δημοκρατία. Ακόμα κι εδώ, σε εμάς, μετά από τόσα, βγαίνει ο μοναχός στην Εορδαία και δηλώνει πως «αν προσεύχεσαι φορώντας μάσκα, οι προσευχές δεν εισακούονται». Στο Ισλάμ ισχύει το αντίθετο: αν δεν φοράς μπούργκα ο Αλλάχ κωφεύει στις προσευχές σου. Κι αυτά στον 21ο αιώνα. (Βέβαια δεν ζούμε όλοι στον ίδιο Χρόνο.) Το πιο περίεργο ερώτημα είναι πώς συνεχίζουν να έχουνε τις γνωστές αυταπάτες ουκ ολίγοι ισλαμοαριστεροί διανοούμενοι στην Ευρώπη (από πολιτική ιδιοτέλεια, ή από εμπάθεια λόγω ιδεολογικής τύφλωσης) αλλά και διεθνείς μυστικές υπηρεσίες, και βαρύγδουπες δεξαμενές σκέψεις, και σύμβουλοι πρωθυπουργών, και στρατιωτικοί, και ευρωπαϊκές επιτροπές. Σε ποιο σημείο οδύνης πρέπει να αχθούν τα πράγματα για να κατανοήσουν τι είναι και τι μπορεί να παραγάγει το Ισλάμ; Δεν βλέπουν; Γιατί ανέχονται και καμαρώνουν ακόμα τον Ερντογάν; Θα φτάσουνε στο σφάξε με πασά μ’ ν’ αγιάσω, στο όνομα του ευρωπαϊκού ουμανισμού;

Το Αφγανιστάν (και όχι μόνο) διδάσκει και κάτι άλλο: πως αν δεν έχεις νύχια να ξυθείς, μην καρτερείς τα ξένα. Καλοί και απαραίτητοι και οι σύμμαχοι και η διπλωματία, αλλά τελικά, όπως έλεγε κι ο Μακιαβέλι, ο μόνος προφήτης που νικάει είναι εκείνος που διαθέτει όπλα. Και εμείς και η Ευρώπη (κάποτε) να συνειδητοποιήσουμε πως είναι θεμιτές οι επικλήσεις του δικαίου και της Μαμάς Τερέζας, αλλά όταν τα πράγματα φτάσουνε στο απροχώρητο, ή στο ανεπίστρεπτο, τότε θα μετρήσει η καθαρή ισχύς. Αλλά και το φρόνημα, βέβαια, γιατί έχουμε απέναντι φανατίλες κι εμείς, τότε, πρέπει να είμαστε απείρως πιο φανατικοί απ’ αυτούς υπέρ των δικών μας αξιών, αν θέλουμε να επιβιώσουμε.

Βέβαια, όσους, επιλεκτικά ουμανιστές, δεν τους ενοχλεί αν εξελιχθούν σε γιουσούφια είναι δικό τους θέμα.