Το κίνημα για την ισότητα δεν θα σταματήσει

Ακούγεται μπερδεμένο; Καθόλου. Η δικαιολογία που ακούγεται τις τελευταίες δεκαετίες για την αδυναμία φορολόγησης των εκατομμυριούχων και των πολυεθνικών σε μια χώρα είναι πως θα μετακομίσουν σε μια άλλη. Εχουμε κατασκευάσει ένα σχεδόν ιερό δικαίωμα κάποιου να πλουτίζει χρησιμοποιώντας τις δημόσιες υποδομές μιας χώρας, τα σχολεία της, το σύστημα υγείας της κ.λπ., και στη συνέχεια να περνάει τον λογαριασμό στον πληθυσμό και να μεταφέρει την περιουσία του αλλού. Αυτό το σύστημα δεν έχει δημιουργήσει κανέναν πλούτο, λέει ο διάσημος γάλλος οικονομολόγος στο περιοδικό L’ Obs. Πρέπει λοιπόν να λάβει τέλος. Και όπως ο Ομπάμα δεν περίμενε καμιά ομοφωνία για να επιβάλει κυρώσεις στις ελβετικές τράπεζες, ή ο Μπάιντεν για να φορολογήσει τα κέρδη των πολυεθνικών με έδρα την Ιρλανδία, έτσι και χώρες όπως η Γαλλία πρέπει να αναλάβουν πρωτοβουλίες.

Ο Πικετί έγινε παγκοσμίως γνωστός με το «Κεφάλαιο τον 21ο αιώνα», που μεταφράστηκε σε 40 γλώσσες (στα ελληνικά από τις εκδόσεις ΠΟΛΙΣ). Προχθές κυκλοφόρησε στη Γαλλία το καινούργιο του βιβλίο, με τίτλο «Μια σύντομη ιστορία της ισότητας». Το κίνημα για την κοινωνική, οικονομική και πολιτική ισότητα, θυμίζει ο συγγραφέας, ξεκίνησε με τη Γαλλική Επανάσταση και την εξέγερση των σκλάβων στον Αγιο Δομίνικο, συνεχίστηκε τη δεκαετία του 1960 με τη μάχη για τα ατομικά δικαιώματα στις ΗΠΑ και τη δεκαετία του 1990 με τη μάχη κατά του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική, και δεν πρόκειται να σταματήσει. Η πανδημία θύμισε άλλωστε για άλλη μια φορά ότι οι βεβαιότητες στα οικονομικά θέματα, όπως η απόλυτη ανάγκη μείωσης του δημοσίου χρέους, μπορεί πολύ εύκολα να ανατραπούν.

Μια άλλη βεβαιότητα, την οποία εξέφραζαν οι φιλελεύθεροι εδώ και τέσσερις δεκαετίες, ήταν ότι οι ανισότητες είναι αναγκαίες για την αύξηση της παραγωγικότητας, άρα και για την ανάπτυξη. Παραμύθια. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο ανώτατος φορολογικός συντελεστής μειώθηκε σταδιακά από 80% την περίοδο 1930-1980 σε 30%. Και τι συνέβη στο ίδιο διάστημα με την αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ; Μειώθηκε κι αυτή, από 2,2% σε 1,1% τον χρόνο. Αποδείχθηκε έτσι ότι η υψηλή φορολογία όχι μόνο δεν εμπόδιζε την ανάπτυξη, αλλά την ενθάρρυνε. Ιστορικά, αυτό που επέτρεψε την ευημερία ήταν η μάχη για την ισότητα, που οδήγησε σε μεγαλύτερη πρόσβαση στην εκπαίδευση και τη γνώση.

Γιατί λοιπόν το ζήτημα των ανισοτήτων δεν έχει πιο κεντρικό χαρακτήρα; «Μια εξήγηση είναι το σύστημα χρηματοδότησης των μέσων ενημέρωσης και των προεκλογικών εκστρατειών. Οι πιο πλούσιοι κάνουν δωρεές στους υποψηφίους που υπερασπίζονται καλύτερα τα συμφέροντά τους. Και αυτό επιδοτείται από τους υπόλοιπους φορολογουμένους, αφού οι δωρεές εξασφαλίζουν φοροαπαλλαγές. Στην ιστορία αυτή υπάρχει μια τεράστια συλλογική ευθύνη που ξεκινά από τους πλούσιους, οι οποίοι είναι σήμερα πιο εγωιστές απ’ ό,τι το 1789».

Ο Πικετί έχει απάντηση και σε μια άλλη αντίφαση που ταλαιπώρησε τον άλλοτε πολλά υποσχόμενο πρόεδρο της χώρας του, τον Εμανουέλ Μακρόν, και τον εξανάγκασε να κάνει στροφή 180 μοιρών στην επιβολή ενός φόρου άνθρακα μετά την εξέγερση των Κίτρινων Γιλέκων. «Μα δεν μπορείς να αυξάνεις τον φόρο στα καύσιμα τη στιγμή που καταργείς τον φόρο μεγάλης περιουσίας!», τονίζει. «Αν συνεχιστεί η ίδια τακτική, θα σημειωθούν κι άλλες εξεγέρσεις». Ο γάλλος οικονομολόγος διαφωνεί και με την επιβολή ενός ενιαίου φόρου άνθρακα όταν το πλουσιότερο 1% του πλανήτη εκπέμπει περισσότερο άνθρακα από το φτωχότερο 50%. «Μόνο μια δραστική μείωση των ανισοτήτων και μια σημαντική συνεισφορά των πιο πλούσιων θα επιτρέψει τη λύση αυτών των αντιφάσεων».

Ο Πικετί δεν κάνει εκπτώσεις. Στο βιβλίο του επιχειρεί να περιγράψει αυτό που θα μπορούσε να είναι ένας άλλος κόσμος, μια μορφή δημοκρατικού, αποκεντρωμένου, συμμετοχικού, αυτοδιαχειριστικού, φεμινιστικού, οικολογικού σοσιαλισμού. Mια ουτοπία δηλαδή; «Ολες οι προτάσεις μου εντάσσονται στην ευθεία γραμμή εξελίξεων που έχουν ήδη παρατηρηθεί. Είναι παράλογο να λέμε ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση στον καπιταλισμό. Λες και υπάρχει ένας μοναδικός καπιταλισμός! Τι σχέση έχει ο αποικιακός και αυταρχικός καπιταλισμός του 1910 με τη σοσιαλδημοκρατία της δεκαετίας του 1980;».

Ο Πικετί όμως είναι και αισιόδοξος. «Ανάμεσα στο 1910 και το 1980 πέρασαν εβδομήντα χρόνια. Μπορούμε λοιπόν να ελπίζουμε ότι θα φτάσουμε σε έναν δημοκρατικό και συμμετοχικό σοσιαλισμό το 2050!».

Συνελεύσεις βουλευτών

Το 2015 δήλωσε ότι η εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως θεραπεία-σοκ για όσους ήταν στην εξουσία. Το 2017 εντάχθηκε στην ομάδα του σοσιαλιστή υποψηφίου για την προεδρία Μπενουά Αμόν. Στις προεδρικές εκλογές του 2022 θα προσπαθήσει να κάνει μια επιλογή, αλλά δεν θα ταχθεί υπέρ ενός υποψηφίου που θα έχει μόνος του δίκιο απέναντι σε όλους τους άλλους. Πιστεύει πλέον ότι κάθε δύναμη της Αριστεράς έχει κάτι να συνεισφέρει. Και πιστεύει πάντα στην Ευρώπη, αν και θεωρεί ότι ο τρόπος που προσεγγίζουμε τον ευρωπαϊκό φεντεραλισμό δεν είναι σωστός: η πραγματική εξουσία παραμένει στους αρχηγούς κρατών. Κατά την άποψή του, θα ήταν πιο λειτουργικές οι συνελεύσεις όπου θα συμμετείχαν βουλευτές από μικρές ομάδες χωρών (Γαλλία και Γερμανία ή Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία). Οι αποφάσεις που θα λάμβαναν θα προσείλκυαν και άλλες χώρες.