Η «γιατρειά» του καρκινικού πόνου

Η ολιστική προσέγγιση της φροντίδας εκείνων των ασθενών που έχουν διαγνωστεί με καρκίνο επιβάλλει και την ανακούφισή τους από τον πόνο που βιώνουν. Οι θεράποντες ιατροί αναγνωρίζοντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς τους επιχειρούν με κάθε μέσο να βελτιώσουν την ποιότητα ζωή τους «ξορκίζοντας» τον πόνο από την καθημερινότητά τους.

Στο πλαίσιο αυτό, η ειδικός Μαρία Κιαγιά, εξειδικευμένη στην Ανακουφιστική Ιατρική – υπεύθυνη Ογκολογικής Μονάδας ΤΥΠΕΤ, εξηγεί στο άρθρο που ακολουθεί τον ορισμό του πόνου, δίνει δεδομένα για το πόσο συχνός είναι στους ασθενείς με καρκίνο και αναλύει τα διαθέσιμα μέσα αντιμετώπισής του.

Ο πόνος ορίζεται από τη Διεθνή Εταιρεία Μελέτης του Πόνου (IASP – International Association for the Study of Pain) ως μια δυσάρεστη αισθητηριακή και συναισθηματική εμπειρία που συνδέεται με πραγματική ή δυνητική βλάβη των ιστών. Ο ορισμός αυτός που δόθηκε το 2020 τονίζει το γεγονός ότι «η αντίληψη του πόνου είναι μια υποκειμενική εμπειρία συνισταμένη πολλών παραγόντων».

Μια κομβική αλλαγή στον νέο ορισμό, σε σύγκριση με αυτόν που δόθηκε το 1979, είναι η αντικατάσταση της ορολογίας που βασιζόταν στην ικανότητα ενός ατόμου να περιγράψει την εμπειρία του. Ως εκ τούτου ο νέος ορισμός αναγνωρίζει ότι πόνο μπορεί να βιώσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους όλα τα όντα ανεξαιρέτως από την ικανότητα να επικοινωνήσουν ή όχι την εμπειρία τους, όπως για παράδειγμα τα μικρά παιδιά ή άτομα με άνοια.

Είναι αλήθεια ότι χωρίς τον πόνο η ζωή θα ήταν μια ισοπεδωτική αυταρέσκεια και ο άνθρωπος δεν θα είχε επιβιώσει, εφόσον η αίσθηση του πόνου έχει τις περισσότερες φορές προειδοποιητικό χαρακτήρα. Ο πόνος σηματοδοτεί επαπειλούμενη ή τελεσθείσα βλάβη των ιστών, μας προειδοποιεί για την παρουσία νόσου ή επικίνδυνης συμπεριφοράς.

Ο πόνος μάς «επιβάλλει» για παράδειγμα να συμβουλευθούμε τον γιατρό όταν πονάμε σε ένα συγκεκριμένο σημείο του σώματός μας ή να τραβήξουμε το χέρι μας από ένα θερμό αντικείμενο ώστε να προφυλαχθούμε.

Ο χρόνιος πόνος ωστόσο δεν εξυπηρετεί καμία προστατευτική βιολογική λειτουργία και δεν μας χρησιμεύει πουθενά. Αντίθετα, καταρρακώνει την ποιότητα της ζωής μας. Ανάμεσα στους χρόνιους πόνους συγκαταλέγεται και ο καρκινικός πόνος, ο οποίος πρέπει να αντιμετωπίζεται ώστε οι ασθενείς να έχουν τη βέλτιστη ποιότητα ζωής σε συνάρτηση πάντα με το στάδιο της νόσου.

Συχνότητα
Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν τη συχνότητα με την οποία οι ασθενείς με καρκίνο βιώνουν τον πόνο:

– 64%-70% των ασθενών πονούν όταν η νόσος είναι σε προχωρημένο στάδιο

– 59% των ασθενών πονούν κατά τη διάρκεια της αντινεοπλασματικής θεραπείας

– 33% μετά την ολοκλήρωση της αντινεοπλασματικής θεραπείας (επιβιώσαντες του καρκίνου – cancer survivors). Είναι αξιοσημείωτο ότι είναι δυνατό να πονούν πρώην καρκινοπαθείς λόγω της προηγηθείσας αντινεοπλασματικής αγωγής (χειρουργική εξαίρεση όγκου, χημειοθεραπείες, ακτινοθεραπείες).

Ο καρκινικός πόνος συγκαταλέγεται στους χρόνιους πόνους και εύστοχα χαρακτηρίστηκε από την Dame Cicely Saunders – την εμπνευσμένη επιστήμονα που έβαλε τον θεμέλιο λίθο της ανακουφιστικής αγωγής στην Ευρώπη – σαν ολικός πόνος.

Η Cicely Saunders έδωσε έμφαση σε όλες τις συνιστώσες του χρόνιου καρκινικού πόνου φωτίζοντας όχι μόνο τις σωματικές αλλά και τις ψυχολογικές, πνευματικές και κοινωνικο-οικονομικές καταπονήσεις.

Γενικές συστάσεις
– Στόχος της αναλγητικής αγωγής είναι η σταδιακή ελάττωση του πόνου. Μην απογοητεύεστε αν ο πόνος δεν μειώθηκε 100% αμέσως μετά την έναρξη της φαρμακευτικής αγωγής και μην προχωράτε σε αυθαίρετες αλλαγές προτού μιλήσετε με τους θεράποντες ιατρούς σας.

– Η φαρμακευτική αντιμετώπιση αποτελεί πρώτης γραμμής θεραπεία του καρκινικού πόνου.

– Η αναφορά σε παρεμβατικές τεχνικές και συμπληρωματικές θεραπείες (όπως η ακτινοθεραπεία) γίνεται όπου αυτές ενδείκνυνται, μόνες τους ή σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική αγωγή.

– Μη φοβάστε ότι θα εθιστείτε στα αναλγητικά φάρμακα ή ότι αν τα ξεκινήσετε δεν θα μπορέσετε ποτέ να τα διακόψετε ή δεν θα έχουν αποτέλεσμα γιατί θα τα συνηθίσετε. Η φαρμακευτική προσέγγιση εξατομικεύεται, εμπιστευθείτε την ομάδα που σας παρακολουθεί και μη διστάσετε να κάνετε ερωτήσεις.

Εμπόδια
– Ο ενδόμυχος φόβος ότι η παραδοχή του πόνου υποκρύπτει σοβαρή νόσο ή επιδείνωση, ο οποίος οδηγεί στην αποσιώπηση του προβλήματος και στην υποβάθμισή του από τον ίδιο τον ασθενή.

n Η αντίληψη ότι όποιος έχει καρκίνο αναπόφευκτα πονάει και κατά συνέπεια δεν θεωρούν ότι είναι πιθανό με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή να εξασφαλιστεί η αναλγησία του ασθενούς. Η αντίληψη αυτή έχει σαν αποτέλεσμα τη σιωπή του ασθενούς και των δικών του ανθρώπων.

Απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχή αντιμετώπιση του καρκινικού πόνου είναι η καλή συνεργασία – επικοινωνία γιατρού και ασθενούς.