Οταν η Αριστερά διέγραψε τις διαγραφές

Η διαγραφή του Κεν Λόουτς από τους Εργατικούς της Βρετανίας πέρασε στα ψιλά σε μια εβδομάδα με πιο σημαντικές ειδήσεις. Λειτούργησε όμως ως καμπανάκι για όσους το έχουν ξεχάσει: στη σοσιαλδημοκρατία οι διαγραφές δεν είναι ταμπού, ακόμα και όταν η ηγεσία κατηγορείται (δίκαια ή άδικα) για «εκκαθαρίσεις». Στην ελληνική Αριστερά, από την άλλη, τις αποφεύγουν όπως ο διάολος το λιβάνι. Ποιοι διαγράφουν; Οσοι δεν μπορούν να διαχειριστούν την κριτική. Η πρακτική είναι συνδεδεμένη με την αυστηρότητα των κομμουνιστικών κομματικών δομών, η οποία στο παρελθόν σχεδόν πάντα συνοδευόταν από μια επώδυνη διάσπαση. Αλλωστε η γέννηση του πρώτου προγονικού σχήματος του ΣΥΡΙΖΑ, του ΚΚΕ Εσωτερικού, προέκυψε από τις διαγραφές της 12ης Ολομέλειας. Στον πάλαι ποτέ Συνασπισμό, επομένως, για ευνόητους ιστορικούς λόγους αποστασιοποίησης, δεν υπήρχε αντίστοιχη πρόβλεψη διαγραφής στο καταστατικό με κεντρική απόφαση.

Η πολιτική των διαγραφών κάθε κόμματος έχει τις ρίζες της στην παράδοση. Στη ΝΔ η απόφαση μπορεί να υπάρξει με υπουργική απόφαση, στο Κίνημα Αλλαγής υπάρχει και Επιτροπή Δεοντολογίας και οικονομικά κριτήρια που μπορούν να στείλουν ένα στέλεχος σπίτι του, το ΚΚΕ η λειτουργία τάσεων αποτελεί αιτία διαγραφής, ενώ στο ΜέΡΑ25 τα μέλη του κόμματος μπορούν να προτείνουν τη διαγραφή κάποιου – η διαδικασία, πάντως, δεν ήταν πολύ σαφής στην πρόσφατη περίπτωση της Κωνσταντίνας Αδάμου.

Η αριστερή παράδοση περί διαγραφών ήταν μια από τις λίγες που μεταφέρθηκαν αυτούσιες από τον ΣΥΝ στον ΣΥΡΙΖΑ. Οι συνθήκες, όμως, άλλαξαν: είναι σχετικά εύκολο να υπολειτουργεί το πειθαρχικό όταν το κόμμα βρίσκεται μονίμως στην ελάσσονα αντιπολίτευση. Τι συμβαίνει όμως όταν παίρνει την εξουσία; Η παράδοση της αποφυγής των διαγραφών ήταν τόσο ισχυρή που, λένε οι κακές γλώσσες, επέτρεψε στον Αλέξη Τσίπρα να τελειοποιήσει την τέχνη του να εξωθεί κάποιον στην έξοδο χωρίς απόφαση διαγραφής – στο τέλος, το κόμμα δεν φταίει, η απόφαση είναι του ίδιου του αποχωρήσαντος. Ακόμα και μετά την ψήφιση του Μνημονίου, το καλοκαίρι του 2015, οι 43 βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος που δεν το ψήφισαν δεν διαγράφηκαν. Οι μισοί ανεξαρτητοποιήθηκαν, φτιάχνοντας την Αριστερή Ενότητα, και οι υπόλοιποι παρέμειναν στη θέση τους μέχρι τις εκλογές, που δεν θα αργούσαν.

Το 2019 τα πράγματα άλλαξαν και πάλι. Η σύνθεση των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ είχε πλέον αλλάξει, με τους πασοκογενείς να διεκδικούν όλο και περισσότερο χώρο εντός του κομματικού μηχανισμού. Γι’ αυτούς, όπως και για τους Εργατικούς, τα θέματα των διαγραφών είναι λυμένα από πολύ νωρίς, κι ας έρχονται με διαμαρτυρίες. Η πασοκική εφεύρεση του «έθεσε εαυτόν εκτός κόμματος» επιβιώνει από την εποχή του Ανδρέα Παπανδρέου και είναι ακόμα πολύ δημοφιλής για όσους πέρασαν έστω κι απ’ έξω από τη Χαριλάου Τρικούπη.

Οι πασοκογενείς ενθαρρύνθηκαν από τον ζήλο με τον οποίο η ηγεσία προεκλογικά διαφήμιζε τον μετασχηματισμό του κόμματος με τρόπο που θα θύμιζε το παλιό τους πράσινο κομματικό σπίτι. Πριν ακόμα ξεκινήσουν τα σοβαρά εσωκομματικά προβλήματα, σχεδόν προβλέποντάς τα στον δρόμο προς το συνέδριο, κάποιοι εκ της Προοδευτικής Συμμαχίας, αλλά κυρίως οι πρώην πασόκοι που είχαν προλάβει να ενσωματωθούν, άρχισαν να θέτουν θέμα αλλαγής καταστατικού και ξεκάθαρη πρόβλεψη διαγραφών – οι οποίες, βέβαια, εξακολουθούν να είναι εκτός της κουλτούρας των παλιών συριζαίων. Η πρώτη φορά που ο Τσίπρας φάνηκε να παραδέχεται την ανάγκη δημιουργίας ενός πιο οργανωμένου πειθαρχικού οργάνου ήταν όταν ανέθεσε στην Ολγα Γεροβασίλη και τον Δημήτρη Τζανακόπουλο, ως επιτροπή δεοντολογίας, να κάνουν «θεσμικές συζητήσεις» με όσους δημιουργούν εσωκομματικά προβλήματα. Μέχρι τώρα, για τέτοια συζήτηση έχει κληθεί μόνο ο Παύλος Πολάκης, έπειτα από τη δημόσια κριτική που έκανε προς τον Ευκλείδη Τσακαλώτο. Κι αυτοί, ωστόσο, δεν λειτουργούν αντικαθιστώντας το πειθαρχικό.

Η περίπτωση Κοντονή. Εκεί που οι πασοκογενείς είχαν χάσει τις ελπίδες τους, ήρθε η πρώτη διαγραφή. Οι δηλώσεις του Σταύρου Κοντονή για τις αλλαγές στον Ποινικό Κώδικα που έγιναν λίγο πριν από τις τελευταίες εκλογές από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και η φράση «άθλιοι, συκοφάντες και ψεύτες» προς τους συντρόφους στο κόμμα, τον οδήγησε σχεδόν χωρίς να το περιμένει κανείς εκτός κόμματος – από τη βάση, με τηλεφώνημα του γραμματέα του κόμματος στη Νομαρχιακή Ζακύνθου. Η ενόχληση από αυτή την επιλογή, που φάνηκε να ανοίγει μια νέα εποχή για τον ΣΥΡΙΖΑ, μετριάστηκε καθώς θεωρήθηκε πως ο Κοντονής το είχε παρατραβήξει, ακόμα κι αν το «έθεσε εαυτόν εκτός» ήταν υπερβολικά πασοκικό για τα γούστα τους. Ανεξάρτητα, όμως, το ταμπού είχε σπάσει και είναι πλέον σαφές πως η συζήτηση που τόσον καιρό αποφεύγεται, για ένα όργανο που θα έχει τη δυνατότητα διαγραφών, δεν αποκλείεται να γίνει στο συνέδριο που έρχεται. Είναι, σε κάθε περίπτωση, μια από τις αλλαγές που συζητείται στους πασοκογενείς κύκλους (και ως τρόπος να καταλαγιάσουν οι εσωκομματικές αντιδράσεις). Το πραγματικό ερώτημα έχει να κάνει με τη βούληση του ίδιου του Τσίπρα – και με το αν θεωρεί πως αντέχει τους δικούς του Κεν Λόουτς.