Ζήτημα ζωής και θανάτου

Το κλίμα στη Γη έχει ήδη αλλοιωθεί και το παγκόσμιο οικοσύστημα έχει διαταραχθεί. Πολλές δε από τις αλλαγές αυτές, τις οποίες έχει ξεκάθαρα προκαλέσει ο άνθρωπος, είναι πλέον μη αναστρέψιμες – όπως το λιώσιμο των πάγων και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας. Αυτό είναι το πρώτο από τα δύο βασικά συμπεράσματα της έκθεσης της Διακυβερνητικής Διάσκεψης για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), τις πρακτικές συνέπειες του οποίου βιώνουμε ήδη.

Η Μεσόγειος φλέγεται. Στην Ελλάδα, συντελείται η μεγαλύτερη οικολογική καταστροφή των τελευταίων δεκαετιών, με πάνω από ένα εκατομμύριο στρέμματα, κυρίως παρθένων και πολύτιμων δασών, να γίνονται στάχτη. Η Νοτιοδυτική Τουρκία μοιάζει στο έλεος των πυρκαγιών, όπως και η ιταλική Σαρδηνία, με αποτέλεσμα η ερημοποίηση να επιταχύνεται. Το ίδιο και η Βόρεια Τυνησία, όπου δεκάδες άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από την πύρινη λαίλαπα και την προσπάθειά τους να την αντιμετωπίσουν. Βαλκάνια, Ιβηρική Χερσόνησος και Μέση Ανατολή έχουν ζήσει τις δικές τους τραγωδίες.

Ζοφερές προβλέψεις. Η ίδια έκθεση περιγράφει το κοντινό μέλλον με μελανά χρώματα. Για τη γειτονιά μας. Ανάμεσα στα άλλα, η ξηρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες αναμένεται να μειώσουν σταδιακά τις αποδόσεις των καλλιεργούμενων εκτάσεων που βασίζονται στο νερό της βροχής κατά 64%, ενώ η έκταση των καμένων δασών θα είναι μεγαλύτερη κατά 87% στην περίπτωση που η μέση θερμοκρασία αυξηθεί κατά 2 βαθμούς Κελσίου – και πολύ παραπάνω για 3 βαθμούς.

Την ίδια στιγμή, καίγεται και η Σιβηρία. Αυτή την περίοδο, η Ρωσία βρίσκεται αντιμέτωπη με περίπου 190 πυρκαγιές στην αχανή περιοχή, που μαίνονται εδώ και εβδομάδες, με τον καπνό να έχει φτάσει ήδη στον Βόρειο Πόλο. Σύμφωνα με την Greenpeace, οι πυρκαγιές στη Σιβηρία είναι μεγαλύτερες από εκείνες που βρίσκονται σε εξέλιξη στην Ανατολική Μεσόγειο, τις ΗΠΑ και τον Καναδά μαζί, ενώ οι εκτάσεις που έχουν καεί από τις αρχές του έτους ισοδυναμούν με δύο Αυστρίες, με αποτέλεσμα το 2020 να είναι έτοιμο να σπάσει το αρνητικό ρεκόρ του 2012. Μάλιστα, οι ρωσικές Αρχές έχουν ουσιαστικά αφήσει δεκάδες από αυτές τις πυρκαγιές να εξελίσσονται ανεξέλεγκτες, είτε επειδή εκτιμούν ότι δεν απειλούν κατοικημένες περιοχές και ζωτικές υποδομές είτε επειδή δεν διαθέτουν επαρκή μέσα για να τις αντιμετωπίσουν όλες. Κι αυτό, αναμφίβολα, δημιουργεί την εντύπωση ότι στέλνοντας βοήθεια και αεροσκάφη σε άλλες χώρες, όπως την Ελλάδα και την Τουρκία, η Μόσχα ασκεί διπλωματία και με τις πυρκαγιές…

Η εικόνα δεν είναι ασφαλώς καλύτερη στην Καλιφόρνια, που περιμένει ακόμη χειρότερες ημέρες, όπως επίσης σε όλες σχεδόν τις βόρειες πολιτείες των ΗΠΑ και στον Καναδά. Με τις θερμοκρασίες να σπάνε όλα τα ιστορικά ρεκόρ, οι περιοχές αυτές και οι κάτοικοί τους βιώνουν την πιο θερμή χρονιά στην ιστορία και τις πιο καταστροφικές πυρκαγιές. Η κατάσταση ανάγκασε μάλιστα τις Αρχές των δύο χωρών να ακυρώσουν μια μακρά παράδοση, που ήθελε τη μία να βοηθά σημαντικά την άλλη στις περιπτώσεις πυρκαγιών και άλλων φυσικών καταστροφών.

Ελπίδα στην καμένη γη. Ο απολογισμός είναι ήδη συγκλονιστικός. Με βάση τα στοιχεία των αρμόδιων υπηρεσιών και τις εικόνες των δορυφόρων, συνολικά φέτος έχουν καεί στον πλανήτη εκτάσεις που προκαλούν ίλιγγο – περίπου 2,2 δισεκατομμύρια στέμματα! Εύκολα δε μπορεί κανείς να καταλάβει ότι στο ισοζύγιο της υπερθέρμανσης του πλανήτη, αυτές αφαιρούνται από την πλευρά που αντιστοιχεί στη φυσική διαδικασία της ανακύκλωσης του διοξειδίου και προστίθενται στην απέναντι.

Η εικόνα παραπέμπει σε έναν φαύλο κύκλο ο οποίος σταδιακά κλείνει και απειλεί να πνίξει την ανθρωπότητα. Αυτός ακριβώς είναι, άλλωστε, ο λόγος που έκανε τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, να σημάνει «κόκκινο συναγερμό».

Παρά τον πανικό που ενδέχεται να μας καταλαμβάνει, ωστόσο, οφείλουμε να μην ξεχνάμε και το δεύτερο βασικό συμπέρασμα που περιλαμβάνει η έκθεση της IPCC: ο άνθρωπος, αυτός ο οποίος ευθύνεται για την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί και για τις βαθιές πληγές τις οποίες έχει προκαλέσει στο σώμα της «μητέρας φύσης», είναι αυτός ο οποίος κρατά ακόμη στα χέρια του τη μοίρα του. Εχει, με απλά λόγια, τόσο τη δυνατότητα όσο και τον χρόνο (αν και πολύ λίγο, είναι αλήθεια) να αποτρέψει τα χειρότερα και την ολοκληρωτική καταστροφή.

Τίποτα, ωστόσο, δεν είναι αυτονόητο. Ολοι έχουν μερίδιο ευθύνης και συλλογικά μπορούμε. «Together we stand, divided we fall», που τραγούδησαν και οι Pink Floyd στο θρυλικό The Wall.