Πώς ο Κιμ Γιονγκ Ουν «νίκησε» τη Δύση

Eπί δεκαετίες, το Κουβέιτ ήταν ένας κρίσιμος κόμβος στο δίκτυο της Βόρειας Κορέας στο εξωτερικό. Κάθε χρόνο, χιλιάδες εργαζόμενοι έπαιρναν πτήσεις της Air Koryo από την Πιονγκγιάνγκ μέσω του Ισλαμαμπάντ, προτού σταλούν σε εργοτάξια στην πλούσια σε πετρέλαιο χώρα του Κόλπου ή αλλού στη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Στο αποκορύφωμά του, ο ιδρώτας περίπου 100.000 εργαζομένων στο εξωτερικό προσέφερε 500 εκατομμύρια δολάρια ετησίως στη Βόρεια Κορέα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης.

Ομως, πριν από μερικά χρόνια, η ροή των εργαζομένων μειώθηκε σταδιακά καθώς οι Αρχές του Κουβέιτ συμμορφώθηκαν με τις κυρώσεις του ΟΗΕ που απαγόρευαν τους βορειοκορεάτες εργάτες. Το προξενικό προσωπικό στο οποίο είχε ανατεθεί να επεξεργάζεται τις βίζες των εργαζομένων, τις συμβάσεις και τους μισθούς τους ήταν πια άχρηστο – περιορίζοντας επίσης τις ευκαιρίες τους για μίζες και συστήματα λαθρεμπορίας. Σύμφωνα με επίσημο διπλωματικό μήνυμα στη Σεούλ το 2019, η Βόρεια Κορέα δυσκολεύτηκε να αντέξει το ενοίκιο στην πρεσβεία της στο Κουβέιτ και αναγκάστηκε να μετακομίσει σε φθηνότερες εγκαταστάσεις. «Τα πράγματα ήταν τελείως διαφορετικά μετά την έναρξη ισχύος των κυρώσεων» λέει στους «Financial Times» άτομο με γνώση της κατάστασης.

«Μέγιστη πίεση». Η κατάρρευση του σχεδίου συγκέντρωσης κεφαλαίων στον Κόλπο είναι αποτέλεσμα της 15ετούς εκστρατείας με την επιβολή ολοένα και πιο σκληρών κυρώσεων που ονομάστηκαν «μέγιστη πίεση», υπό την ηγεσία του ΟΗΕ και των ΗΠΑ, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί για να αφανίσουν τις πηγές εισοδήματος του καθεστώτος.

Ωστόσο, παρά τις επιτυχίες, οι ειδικοί λένε ότι η Βόρεια Κορέα εξακολουθεί να καταφέρνει να βρίσκει νέους τρόπους για να ξεπεράσει τις κυρώσεις, όπως κλοπή κρυπτονομισμάτων, επικερδείς απάτες και εκβιασμοί στον κυβερνοχώρο.

Οι κυρώσεις προκαλούν τελικά μεγαλύτερη ζημιά ωθώντας το μυστικό κράτος βαθύτερα στο κέλυφός του, υποστηρίζουν ορισμένοι ειδικοί. Προσθέτουν ότι υπάρχουν σαφή σημάδια ότι η απόκτηση πυρηνικών και χημικών όπλων από το κράτος δεν έχει περιοριστεί από το καθεστώς των κυρώσεων. Οι απλοί βορειοκορεάτες πολίτες υποφέρουν ως αποτέλεσμα των κυρώσεων και η κατάστασή τους επιδεινώθηκε τους τελευταίους 18 μήνες: η διακοπή των διασυνοριακών συναλλαγών και ταξιδιών – μια προσπάθεια της Πιονγκγιάνγκ να κρατήσει την πανδημία του κορωνοϊού μακριά – έχει διακόψει την πρόσβαση στην Κίνα, την κύρια οικονομική σύμμαχο της Βόρειας Κορέας.

Δύο κόσμοι. Η Ρέιτσελ Λι, πρώην αναλύτρια των αμερικανικών κυβερνήσεων για τη Βόρεια Κορέα, που εργάζεται τώρα στο Stimson Center στην Ουάσιγκτον, κάνει λόγο για «δύο διαφορετικούς κόσμους – ο Κιμ και το περιβάλλον του ζουν με πολυτέλεια ενώ ο πληθυσμός πεινάει». Η αποτυχία των κυρώσεων προκαλεί εκκλήσεις προς την κυβέρνηση του προέδρου Τζο Μπάιντεν να αναθεωρήσει αυτό που αποτελεί de facto πολιτική σε τέσσερις διαδοχικές προεδρίες στις ΗΠΑ. «Η αρχική πρόθεση δεν έχει επιτευχθεί – τα πυρηνικά όπλα και οι πυραυλικές δυνατότητες της Βόρειας Κορέας έχουν ενισχυθεί» εξηγεί πρώην ανώτερος προεδρικός σύμβουλος στη Σεούλ που συμμετείχε σε συζητήσεις με την ηγεσία της Πιονγκγιάνγκ. «Ωστόσο, η παράπλευρη ζημιά ήταν ευρεία. Ο λαός της Βόρειας Κορέας υποφέρει. Οι προσπάθειες για μεταρρύθμιση και άνοιγμα και ένα σύστημα αγοράς έχουν καθυστερήσει. Αλλά δεν μπορούν να ξεφύγουν από αυτό γιατί οι κυρώσεις θεωρούνται πολύ σημαντικές στην Ουάσιγκτον, κανείς δεν μπορεί να το αγγίξει».

Η αυτομόληση των εργατών της Βόρειας Κορέας στο εξωτερικό είναι μόνο ένα σκέλος σε έναν τεράστιο ιστό σχεδίων που έχουν καταστρωθεί με έναν μοναδικό σκοπό: να φέρουν μετρητά στο καθεστώς Κιμ. Οι επιθεωρητές του ΟΗΕ, καθώς και αξιωματούχοι της δυνάμεων ασφαλείας και στρατιωτικοί από πολλές χώρες, παρακολουθούν εδώ και χρόνια άτομα, εταιρείες και κυβερνήσεις προκειμένου να περιορίσουν τις παραβιάσεις των κυρώσεων.

Παραβιάσεις. Ενα μικρό δείγμα από τις παραβιάσεις των κυρώσεων που έχει επιβάλει ο ΟΗΕ και σχετίζονται με τις ξένες πρεσβείες της Πιονγκγιάνγκ τα τελευταία χρόνια περιλαμβάνουν στρατιωτικές αντιπροσωπείες που συμβουλεύουν χώρες στην Αφρική, ιρανούς ύποπτους για λαθρεμπόριο χρυσού και μετρητών στη Βόρεια Κορέα, απόπειρα συμφωνίας όπλων στην Αίγυπτο και αποστολές άνθρακα με τη μεσολάβηση ινδονησίων εμπόρων.

Λίγα κράτη έχουν καταφέρει να αποφύγουν τα μακριά πλοκάμια του καθεστώτος Κιμ. Μεταξύ 2015 και 2017, η Βόρεια Κορέα προμήθευσε είδη πολυτελείας σε 90 χώρες, σύμφωνα με το Κέντρο Προηγμένων Αμυντικών Μελετών, μια ερευνητική ομάδα της Ουάσιγκτον. Για πολλούς ειδικούς, η αυξημένη ικανότητα του βορειοκορεατικού κράτους για εγκλήματα στον κυβερνοχώρο προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία σε σχέση με το από πού προμηθεύεται ο Κιμ τις μαύρες λιμουζίνες Mercedes-Maybach, που χρησιμοποιεί.

Τον Μάρτιο, έκθεση του ΟΗΕ περιελάμβανε εκτίμηση κλοπής κρυπτονομισμάτων αξίας 316 εκατομμυρίων δολαρίων από το 2019 έως τον Νοέμβριο του 2020. Σύμφωνα με καταγγελία που υπέβαλε το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης τον Αύγουστο του 2020, ένας χάκερ που συνδέεται με τη Βόρεια Κορέα «θεωρείται ότι έκλεψε κρυπτονομίσματα και μάρκες αξίας 272.000 δολαρίων».

Συνέπειες. «Η στόχευση εικονικών περιουσιακών στοιχείων και παρόχων υπηρεσιών εικονικών περιουσιακών στοιχείων είναι ανεξέλεγκτη» λέει η Στέφανι Κλάιν-Αλμμπραντ, η οποία επί πέντε χρόνια έως το 2019 υπηρέτησε στην ομάδα εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ που παρακολουθεί τις κυρώσεις στη Βόρεια Κορέα. Οχι μόνο το καθεστώς κυρώσεων εξακολουθεί να αποδεικνύεται διάτρητο, αλλά κάποιοι θεωρούν ότι η προσπάθεια να επιβληθεί τόσο μεγάλη οικονομική πίεση στην Πιονγκγιάνγκ μπορεί να έχει ακούσιες συνέπειες, επειδή οι πιθανότητες επαφής των Βορειοκορεατών με τον κόσμο έχουν διακοπεί πλήρως, εμποδίζοντας τη ροή πληροφοριών και ιδεών. Ο Σοκίλ Παρκ, διευθυντής της ομάδας «Ελευθερία στη Βόρεια Κορέα», που βοηθά τους Βορειοκορεάτες να διαφύγουν και να εγκατασταθούν στη Νότια Κορέα, θεωρεί ότι οι κυρώσεις – συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης να εργάζονται οι Βορειοκορεάτες στο εξωτερικό – αποδυναμώνουν τις πιθανότητες αλλαγής στο εσωτερικό της Βόρειας Κορέας. Υπάρχουν επίσης φόβοι ότι η αναζωογονημένη θέρμη του Κιμ για το «juche» – το δόγμα της αυτοδυναμίας που αναπτύχθηκε από τον παππού του και ιδρυτή της χώρας Κιμ Ιλ Σουνγκ – δημιουργεί προϋποθέσεις για μεγαλύτερη απομόνωση. «Η Βόρεια Κορέα αλλάζει όσο περισσότερο αλληλεπιδρά με τις άλλες χώρες» λέει. «Εάν απομονωθεί πλήρως, στην πραγματικότητα βγαίνουν την επιφάνεια τα χειρότερα ένστικτα του συστήματος».

Ο Χα Τζιν-Γου, που αυτομόλησε στη Νότια Κορέα, λέει ότι τα δίκτυα που έχουν σχεδιαστεί για να βοηθούν ανθρώπους να φύγουν από τη Βόρεια Κορέα, καθώς και να διευκολύνουν το λαθρεμπόριο χρημάτων και πληροφοριών στη χώρα, διαβρώνονται. «Ο λαός της Βόρειας Κορέας υπέστη ένα τεράστιο πλήγμα» τονίζει.

Ο αριθμός των μεσαζόντων που διευκολύνουν τη διασυνοριακή επαφή μειώνεται. Η κατανάλωση ξένων μέσων ενημέρωσης εντός της Βόρειας Κορέας – συμπεριλαμβανομένων των τηλεοπτικών σειρών της Νότιας Κορέας και της ποπ μουσικής που εισάγεται λαθραία από την Κίνα – έχει μειωθεί σημαντικά. Ακόμη και τα τηλεφωνήματα στα μέλη της οικογένειας εκτός της χώρας έχουν γίνει πολύ επικίνδυνα, πράγμα που σημαίνει ότι εκείνοι που έχουν διαφύγει στο εξωτερικό δεν μπορούν πια να στέλνουν χρήματα στις οικογένειές τους. «Ο βαθμός ελέγχου και τιμωρίας έχει ενισχυθεί» τονίζει ο Χα.

Ο ρόλος της Κίνας και οι πιέσεις στην Ουάσιγκτον για αλλαγή πολιτικής

Για ορισμένους αναλυτές, στο ερώτημα γιατί οι κυρώσεις δεν κατάφεραν να περιορίσουν την υπερβολική πολυτέλεια που απολαμβάνει ο Κιμ και ο κύκλος του, ούτε να περιορίσουν τις εξελίξεις στην τεχνολογία των πυρηνικών όπλων του καθεστώτος, υπάρχει μια απλή απάντηση: η Κίνα. Μιλώντας στα τέλη Νοεμβρίου, τις τελευταίες ημέρες της προεδρίας Τραμπ, ο Αλεξ Γουόνγκ, τότε αναπληρωτής υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ με αρμοδιότητα τη Βόρεια Κορέα, έκανε μια σειρά αποκαλύψεων. Η Κίνα, είπε ο Γουόνγκ, φιλοξενεί ακόμη 20.000 βορειοκορεάτες εργάτες. Σε 555 ξεχωριστές περιπτώσεις το 2020 οι ΗΠΑ εντόπισαν πλοία που μετέφεραν άνθρακα και άλλα απαγορευμένα εμπορεύματα από τη Βόρεια Κορέα στην Κίνα. Ο Γουόνγκ δήλωσε ότι το Πεκίνο «επιδιώκει να αναιρέσει το καθεστώς κυρώσεων του ΟΗΕ το οποίο η ίδια ψήφισε. Επιδιώκουν να αναβιώσουν τους εμπορικούς δεσμούς και να μεταφέρουν χρήματα στην Πιονγκγιάνγκ». Το Πεκίνο, εξήγησε, έκλεισε επίσης τα μάτια σε «σκιώδεις λεωφόρους» που επέτρεπαν την προμήθεια όπλων από τη Βόρεια Κορέα. «Η Κίνα δεν μπορεί να το κάνει αυτό χωρίς μεσάζοντες. Δεν μπορεί να το κάνει χωρίς παράνομους τραπεζικούς λογαριασμούς. Δεν μπορεί να το κάνει χωρίς ένα δίκτυο ξεπλύματος χρημάτων. Ο συντριπτικός αριθμός αυτών των μεσαζόντων, οι τραπεζικοί λογαριασμοί και το ξέπλυμα χρήματος λειτουργούν εντός των συνόρων της Κίνας». Το Πεκίνο αρνείται εδώ και καιρό τους ισχυρισμούς για υποστήριξη των παράνομων δραστηριοτήτων της Βόρειας Κορέας.

Αρση. Με δεδομένη αυτή την κατάσταση αλλά και εμφανή τα σημάδια της επιδείνωσης της ανθρωπιστικής κρίσης, δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που πιστεύουν ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να ενορχηστρώσουν περιορισμένη άρση των κυρώσεων του ΟΗΕ – ακόμα κι αν δεν υπάρχει στο τραπέζι το ολοκληρωμένο πάγωμα της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων στην Πιονγκγιάνγκ. Ο Ντάνιελ Βερτζ, ανώτερος σύμβουλος στην Εθνική Επιτροπή για τη Βόρεια Κορέα, ένα αμερικανικό think tank, υποστηρίζει ότι συγκεκριμένα βήματα ενδέχεται να περιλαμβάνουν περιορισμένο άνοιγμα του εμπορίου και ενδεχομένως αύξηση του διεθνούς ανώτατου ορίου στις εισαγωγές πετρελαίου. Μια συμφωνία ανταλλαγής θα μπορούσε επίσης να προσφερθεί προκειμένου να επιτρέψει στην Πιονγκγιάνγκ να εξάγει κάποια προϊόντα με αντάλλαγμα τρόφιμα ή φάρμακα. Και μικρής κλίμακας διακορεατικά οικονομικά έργα θα μπορούσαν να ξαναρχίσουν.

Ολα είναι κινήσεις που θα βοηθήσουν στην τόνωση της βιομηχανίας της Βόρειας Κορέας και όχι του πυρηνικού προγράμματος. Τέτοιες παραχωρήσεις θα μπορούσαν να φέρουν τον Κιμ ξανά στο τραπέζι για πυρηνικές συνομιλίες. «Νομίζω ότι είναι πολύ πιθανό η ηγεσία της Βόρειας Κορέας να συνειδητοποιήσει κάποια στιγμή σε ποια βαθιά τρύπα έχει μπει και να επιδιώξει να έρθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ώστε να καταφέρει να βγει από αυτή τη δεινή θέση» λέει.

Οι ΗΠΑ και η Νότια Κορέα συμφώνησαν «να διερευνήσουν ανθρωπιστικές πρωτοβουλίες» στη Βόρεια Κορέα, ανακοίνωσε η Ουάσιγκτον την περασμένη εβδομάδα. Αλλοι όμως φοβούνται ότι τα προβλήματα που δημιουργεί μια ολοένα απομονωμένη, αλλά ακόμα πυρηνικά εξοπλισμένη Βόρεια Κορέα δεν βρίσκονται πλέον στην πρώτη γραμμή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Τελικά, παρατηρεί η Κλάιν Αλμπραντ, οι ΗΠΑ θα «αναγκαστούν ξανά να κάνουν κάτι» σε απάντηση. Στο μεταξύ, ρωτά: «Χάνουμε πόσα χρόνια ακόμη; Πόσο πιο σχάσιμο υλικό είναι αυτό;». Η κυβέρνηση Μπάιντεν, υποστηρίζει, «θα το μετανιώσει».