Κοινωνιολογία ή Λατινικά: ένα προσχηματικό δίλημμα

Δυστυχώς και πάλι το ερώτημα εστιάζει στο μερικό και το αποσπασματικό, αφήνοντας έξω από τη συζήτηση το ουσιώδες. Και όταν αυτό το ερώτημα αφορά την εκπαίδευση, το πρόβλημα γίνεται πολύ σοβαρό. Στην προκειμένη περίπτωση το δίλημμα, όπως τίθεται, οδηγεί σε άγονες αντιδικίες και αντιπαραθέσεις, που στις ακραίες τους μορφές εκκινούν από παρωχημένα ιδεολογήματα και προφανείς συντεχνιακές διεκδικήσεις. Γιατί νομίζω ότι τόσο η Λατινική Γραμματεία όσο και οι Κοινωνικές Επιστήμες έχουν παιδευτική αξία.

Τα δύο αυτά επιστημονικά πεδία ως διδακτικά αντικείμενα μπορούν να συμβάλουν, στον βαθμό που βέβαια αναλογεί σε κάθε πεδίο στη συγκεκριμένη συγκυρία, στη συγκρότηση εγγράμματων πολιτών με ευαισθησία απέναντι στον κόσμο αλλά και κατανόηση της ανθρώπινης ύπαρξης και της πορείας της. Και επιπλέον με κριτική ματιά απέναντι σε πολιτισμικές αξίες και πολιτικές ιδεολογίες, κυρίαρχες και μη. Ο προβληματισμός ωστόσο δεν μπορεί να αφορά τη διαζευκτική επιλογή τους. Ούτε καν τη σύζευξη, που θα μπορούσε κάλλιστα να δώσει απάντηση στο δίλημμα: Λατινικά για όσους/ες επιλέγουν τις κλασικές σπουδές και Κοινωνιολογία για όσους/ες επιλέγουν κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες. Τα καίρια ερωτήματα που κατά τη γνώμη μου πρέπει να θέσουμε είναι άλλα και αφορούν τον ευρύτερο προσανατολισμό της εκπαίδευσης.

Γιατί απουσιάζουν πλήρως οι κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες από το πρόγραμμα του Λυκείου; Ποια Λατινικά υπερασπιζόμαστε; Και κυρίως: Πόσο συνάδουν οι επιλογές αυτές με την ευρύτερη περιθωριοποίηση και την υποβάθμιση των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών;

Οι απαντήσεις δεν μπορούν να είναι ούτε μονοσήμαντες ούτε δεδομένες. Απαιτείται περίσκεψη και διαλογικός στοχασμός. Χρειάζεται να προβληματιστούμε και να πραγματευτούμε ένα πλαίσιο αρχών που θα ορίζει όχι μόνο το σχολείο ως πολιτικό θεσμό αλλά και θα προσδιορίζει τον ρόλο του στη διαμόρφωση της πολιτικής ταυτότητας των εκπαιδευομένων. Να συζητήσουμε δηλαδή για το ποιους πολίτες θέλουμε και με ποια στόχευση. Ποια κοινωνία τελικά οραματιζόμαστε. Αν συνδέουμε το σχολείο με την άμεση παραγωγικότητα και την οικονομική ανάπτυξη, τότε τόσο η Κοινωνιολογία όσο και τα Λατινικά δεν μπορούν να έχουν θέση στο Πρόγραμμα Σπουδών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Τα Λατινικά απλώς περισώζονται σε μια παρωχημένη μορφή χάρη στη συντηρητική εμμονή στο «κλασικό ιδεώδες» στην τυπολατρική του εκδοχή. Αν αντίθετα θεωρούμε καθοριστική για μια ανθρωποκεντρική κοινωνική πρόοδο την προαγωγή της κριτικής και δημιουργικής  σκέψης και την καλλιέργεια της πολιτικής συνείδησης και ευθύνης τότε τα δύο αυτά μαθήματα είναι αναγκαία. Οπως και η Φιλοσοφία, οι Πολιτικές Επιστήμες, η Κοινωνική Ανθρωπολογία… Σε μια διαφορετική βέβαια μορφή και οργάνωση και με αναμορφωμένους στόχους. Οπως και πολλά από τα υπάρχοντα μαθήματα και ευρύτερα η εκπαιδευτική διαδικασία.

Το πρόβλημα τελικά είναι ότι οι επιλογές επιτελούνται χωρίς να είναι πρόδηλη η ιδεολογική και πολιτική τους πλαισίωση. Για αυτό και η συζήτηση κινείται προσχηματικά σε περιφερειακά ζητήματα. Η διαχρονική αξία της κλασικής ανθρωπιστικής παιδείας με την αδιαφοροποίητη, ασαφή και ανιστόρητη νοηματοδότησή της ή η σύνδεση των Κοινωνικών Επιστημών με την «αριστερή» ιδεολογία δεν μπορούν ως θέσεις να σταθούν σε οποιαδήποτε σοβαρή συζήτηση.  Ούτε όμως μπορούμε να παραμένουμε σιωπηλοί αποποιούμενοι την ευθύνη μας απέναντι όχι μόνο στη νέα γενιά αλλά και στην κοινωνία και τη δημοκρατία. Αρκεί να αντιλαμβανόμαστε τη σημασία της δημόσιας παρέμβασής μας…