Πρέπει οι κεντρικές τράπεζες να έχουν πράσινη εντολή;

Στον προϋπολογισμό του Μαρτίου, ο υπουργός Οικονομικών του Ηνωμένου Βασιλείου, Ρίσι Σουνάκ, διεύρυνε την εντολή της Τράπεζας της Αγγλίας (ΒΟΕ) για να συμπεριλάβει την υποστήριξη του στόχου της κυβέρνησης για επίτευξη καθαρών μηδενικών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου έως το 2050. Αλλά σε επιστολή του στους «Financial Times», ο Μέρβιν Κινγκ, πρώην επικεφαλής της BOE, επέκρινε έντονα την κίνηση. Ο Κινγκ προειδοποίησε ότι «η επέκταση των εντολών της κεντρικής τράπεζας σε πολιτικούς τομείς όπως η κλιματική αλλαγή […] απειλεί να αποδυναμώσει την de facto ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας, οδηγώντας σε αργή απάντηση στα σημάδια υψηλότερου πληθωρισμού». Λοιπόν, τι συμβαίνει;

Στην παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 οι κεντρικές τράπεζες ξεπέρασαν τον παραδοσιακό τους ρόλο ως δανειστή έσχατης ανάγκης και έσωσαν τις χρεωοκοπημένες εμπορικές τράπεζες που θεωρήθηκαν «πολύ μεγάλες για να αποτύχουν». Καθώς η τραπεζική κρίση μετατράπηκε σε σοβαρή οικονομική ύφεση και τα επίσημα επιτόκια μειώθηκαν σχεδόν στο μηδέν, η εκπλήρωση της εντολής για τον πληθωρισμό θεωρήθηκε ότι απαιτούσε πρόσθετα εργαλεία νομισματικής πολιτικής. Παρουσιάστηκε η ποσοτική χαλάρωση (QE) ή «μη συμβατική νομισματική πολιτική», που σήμαινε πλημμύρα της οικονομίας με χρήματα για να αντισταθμίσει τις επιπτώσεις της συρρίκνωσης των επιχειρήσεων. Οι κεντρικές τράπεζες που έχουν επιφορτιστεί με τον έλεγχο του πληθωρισμού χρησιμοποίησαν τη νομισματική πολιτική για να αποτρέψουν την οικονομική κατάρρευση – κάτι για το οποίο δεν είχαν εντολή.

Οι κεντρικές τράπεζες δεν απάντησαν ποτέ ικανοποιητικά στο ερώτημα πώς οι μαζικές νομισματικές ενέσεις τους υποτίθεται ότι αύξησαν την πραγματική οικονομική δραστηριότητα ή αύξησαν τις τιμές. Καθώς οι οικονομίες συνέχιζαν να λιμνάζουν, το καλύτερο που μπορούσαν να κάνουν ήταν να υποστηρίξουν ότι τα πράγματα θα ήταν χειρότερα χωρίς το QE.

Το σημαντικό ερώτημα δεν είναι ο βαθμός στον οποίο η διευρυμένη εντολή της BOE για παράδειγμα υπονομεύει τα αντιπληθωριστικά της στοιχεία, αλλά ο βαθμός στον οποίο θολώνει τις ευθύνες της κυβέρνησης και της κεντρικής τράπεζας για την άσκηση οικονομικής πολιτικής. Το σημερινό καθεστώς υποθέτει ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες πρέπει να ελέγχουν την ποσότητα του χρήματος, ενώ η κατανομή των χρημάτων μέσω του προϋπολογισμού θα παραμείνει στα χέρια δημοκρατικά εκλεγμένων κυβερνήσεων. Αλλά η συμμετοχή των κεντρικών τραπεζών στην κατανομή χρημάτων σε επιχειρήσεις ή κλάδους με βάση πόσο «πράσινες» είναι – αγοράζοντας το χρέος των εταιρειών υδροηλεκτρικής ενέργειας αλλά όχι, για παράδειγμα, των πετρελαϊκών εταιρειών – τις αναγκάζει να λαμβάνουν πολιτικές αποφάσεις για τις οποίες η κυβέρνηση είναι εκείνη που θα πρέπει κανονικά να λογοδοτεί. Η ετοιμότητα της βρετανικής κυβέρνησης να εκμεταλλευτεί το εργαλείο QE για να αναθέσει την κατανομή κεφαλαίων σε έναν υπεύθυνο οργανισμό που δεν είναι αρμόδιος για αυτό αποτελεί, ως εκ τούτου, ένα ακόμη βήμα στην άρση της ευθύνης της για τη διασφάλιση μιας υγιούς, βιώσιμης οικονομίας.

Ο Ρόμπερτ Σκιντέλσκι είναι μέλος της Βουλής των Λόρδων της Βρετανίας και καθηγητής στο Warwick University.