Αποστρατιωτικοποίηση

Το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Αιγαίου πέρασε στην πρώτη σειρά των θέσεων και των αξιώσεων της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Δεν προκαλεί καμία έκπληξη αυτό. Η τουρκική εξωτερική πολιτική είναι συνεπής και επίμονη και, συνήθως, διατηρεί και καλλιεργεί τις επιδιώξεις της για ολόκληρες δεκαετίες αξιοποιώντας κάθε ευνοϊκή συγκυρία για την προώθησή  τους. Αυτό συμβαίνει και στην περίπτωση των νησιών και γενικότερα στο τουρκικό αίτημα για αναθεώρηση του καθεστώτος κυριαρχίας στο Αιγαίο.

Η τουρκική διπλωματία μεταφέρει κάθε φορά τις διεκδικήσεις της στο επίπεδο που θεωρεί πιο πρόσφορο. Στην τρέχουσα συγκυρία επέλεξε, με την γνωστή επιστολή της να θέσει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Αιγαίου στον ΟΗΕ και πιο συγκεκριμένα στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Η στιγμή κρίθηκε ότι είναι κατάλληλη γι’ αυτό. Καθώς οι εντάσεις στη Μαύρη Θάλασσα, λόγω Κριμαίας, Γεωργίας, Καυκάσου, Αρμενίας, Αζερμπαϊτζάν και όχι μόνο, αυξάνονται και οι αντίστοιχες στην ανατολική Μεσόγειο επιμένουν, η προδιάθεση των δυνάμεων που συγκροτούν το Συμβούλιο Ασφαλείας προσαρμόζεται σε ετούτη τη γραμμή έντασης. Το Αιγαίο έχει καταστεί στρατηγικός διάδρομος ευρύτερης σημασίας και το καθεστώς του εξοπλισμού των νησιών μπορεί να εξεταστεί κάτω από αυτό το νέο πρίσμα.

Πραγματικά αρκετά από τα μέλη του Σ.Α. για τον δικό του σκοπό το καθένα, φαίνονται πρόθυμα να συζητήσουν το ζήτημα. Η Ρωσία, που παραδοσιακά τασσόταν υπέρ της διατήρησης του καθεστώτος στο Αιγαίο όπως το καθόρισαν οι συνθήκες της Λωζάνης και του Μοντρέ, θα ήταν πρόθυμη να ανοίξει ζητήματα πάνω στον εξοπλισμό των νησιών εκεί. Για τους ίδιους λόγους αλλά αντίστροφα οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία δεν θα έβλεπαν αρνητικά την τοποθέτηση των νησιών του Αιγαίου κάτω από ένα είδος διεθνούς εποπτείας της οποίας τους κανόνες θα υπαγόρευαν αυτές. Η Τουρκία βρέθηκε έτοιμη να αξιοποιήσει τις νέες αποχρώσεις της διπλωματίας των ισχυρών.

Το Διεθνές Δίκαιο, όσο υπάρχει, εκπορεύεται από τους διεθνείς οργανισμούς και οι διεθνείς οργανισμοί παράγουν Δίκαιο στο μέτρο των συμφερόντων των δυνάμεων που κυριαρχούν σε αυτούς. Η αόριστη επίκληση Συνθηκών και Δικαίου ελάχιστα καλύπτει την ελληνική πλευρά σε εποχές ρευστότητας και αλλαγών. Σε συνθήκες όπως οι σημερινές η ελληνική διπλωματία, πέρα από την επίκληση των προηγούμενων, πρέπει να ασκήσει πολιτική. Αυτό σημαίνει να εκμεταλλευτεί τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται, τις αντιθέσεις ανάμεσα στους ισχυρούς στην περιοχή.

Η ανάδειξη του τουρκικού casus belli σε μείζον θέμα από την ελληνική διπλωματία τόσο σε επίπεδο συμμαχιών όσο και σε επίπεδο διεθνών οργανισμών θα έβγαζε την ελληνική πλευρά από το άχαρο καθήκον της διαρκούς απολογίας πάνω στις τουρκικές αιτιάσεις και διεκδικήσεις. Με ανοικτά πολλά ζητήματα στην ανατολική Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα, ουδείς από τους ενδιαφερόμενους μεγάλους θα αδιαφορούσε μπροστά σε μια αποφασιστική και επίμονη σχετική πρωτοβουλία της Ελλάδας. Στο κάτω κάτω η Τουρκία δεν είναι σε όλους αγαπητή – κάθε άλλο μάλιστα.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης