Στις καρδιές μας

Πριν από δέκα χρόνια, ορισμένοι βάσκοι κρατούμενοι που είχαν αρχίσει να παίρνουν αποστάσεις από την τρομοκρατική δράση της ΕΤΑ ζήτησαν να δουν συγγενείς των θυμάτων τους και να δώσουν εξηγήσεις. Χρειάστηκε να περάσουν μήνες μέχρι να γίνει δεκτό το αίτημά τους, οι αντιδράσεις ήταν μεγάλες. Αλλά οι συναντήσεις έγιναν. Σε μια από αυτές, ένα πρώην μέλος της ΕΤΑ που είχε καταδικαστεί σε κάθειρξη 203 ετών μίλησε με τη χήρα ενός δολοφονημένου πολιτικού. Εκείνη του είπε ότι ήταν με τον άντρα της από 13 χρόνων, της έλειπε πολύ. Aλήθεια, τον ρώτησε, μπορεί ένας δολοφόνος να ξυπνήσει το πρωί με καθαρή συνείδηση;

«Θυμάμαι πολύ καλά τις πράξεις μου», απάντησε εκείνος, «όχι όμως και τι έφαγα ή πού κοιμήθηκα πριν και μετά απ’αυτές». Ο τρομοκράτης και η χήρα μίλησαν ώρες πολλές. Στο τέλος, η ηλικιωμένη γυναίκα τον πλησίασε, έβαλε το χέρι της στον ώμο του και του είπε: «Γιε μου, πώς έφτασες σε αυτό το σημείο;».

Στην Ελλάδα δεν υποβλήθηκε ποτέ ένα ανάλογο αίτημα. Οι τρομοκράτες που έχουν καταδικαστεί για τη δράση τους δεν έχουν δείξει καμιά μεταμέλεια και δεν έχουν ζητήσει καμιά συγγνώμη. Ορισμένοι από αυτούς, αντιθέτως, εξακολουθούν να προκαλούν. Κι έχασαν έτσι την ευκαιρία να ζήσουν μια εμπειρία σαν κι αυτήν του μετανιωμένου Βάσκου απέναντι σ’εκείνη τη συγκλονιστική γυναίκα.

Το κράτος δικαίου όμως δεν εξαρτά τη μεταχείριση ενός κρατουμένου από το αν έχει μετανιώσει ή όχι για τις πράξεις του. Ούτε επιδιώκει να τον εκδικηθεί για τις πράξεις αυτές, όσο ειδεχθείς κι αν ήταν. Αυτό που βασικά εξετάζει είναι αν ένας κρατούμενος που έχει συμπληρώσει τις νόμιμες προϋποθέσεις για υφ’ όρον απόλυση μπορεί να αποφυλακιστεί χωρίς να αποτελεί – θεωρητικά πάντα – απειλή για το κοινωνικό σύνολο.

Ο Ηρακλής Κωστάρης, που καταδικάστηκε μεταξύ άλλων για τη δολοφονία του Παύλου Μπακογιάννη μαζί με τον Δημήτρη Κουφοντίνα, δεν παραδέχθηκε ποτέ την ενοχή του. Στην απολογία του είχε δηλώσει ότι «οποιαδήποτε κοινωνική αλλαγή είναι εφικτή μόνο μέσα από κοινωνικούς αγώνες». Και μέχρι την αποφυλάκισή του, την περασμένη Πέμπτη, δεν σταμάτησε να λέει ότι ήταν πολιτικός κρατούμενος, έγραψε μάλιστα κι ένα βιβλίο όπου μιλά για «κατασκευασμένη ενοχή». Τήρησε όμως τους κανόνες. Εργαζόταν στην κεντρική αποθήκη του Κορυδαλλού, γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο και απέφευγε να διαφημίσει τη δράση του στη 17 Ν. Αν είναι υπερήφανος γι’ αυτήν, το κρατά για τον εαυτό του.

Αυτός είναι ο λόγος που η αποφυλάκιση του ίδιου και πολλών άλλων πρώην μελών της οργάνωσης δεν προκάλεσε τις πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις που προκαλεί κάθε κίνηση του Κουφοντίνα. Ο τελευταίος θέλει να δικαιωθεί για την εγκληματική του δράση. Εκείνοι, να ξεχαστούν. Τίποτα από τα δύο δεν θα συμβεί. Ο Παύλος Μπακογιάννης και τα άλλα θύματα της τρομοκρατίας θα είναι για πάντα στις καρδιές μας.