«Ευχαριστώ στην πληγή»

«Μουσική από αργαλειούς; Δηλαδή;» αναρωτήθηκα όταν διάβασα στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών για τη μουσική περφόρμανς «Danke / Ευχαριστώ». Κι αυτό «δηλαδή» ήταν που με οδήγησε να φτάσω στον χώρο Ε της Πειραιώς 260 λίγο πριν από τα μεσάνυχτα το βράδυ της Δευτέρας για να παρακολουθήσω τη γενική πρόβα του μουσικού συνόλου Latinistas Nostras και της δημιουργικής ομάδας SUM. Ενας σωρός από άγνωστους όρους που παρετίθεντο στο σημειωματάριο εν είδει προγράμματος το οποίο μοιραζόταν στην είσοδο, όπως διάτρητη καρτέλα αργαλειού Ζακάρ και γερμανική ταμπλατούρα εκκλησιαστικού οργάνου, προμήνυε μια δύσκολη, αλλά και ενδιαφέρουσα, εμπειρία.

Ενα ψηλό, γεμάτο αιχμηρές κορυφές, βουνό δέσποζε στη σκηνή. Στις παρυφές του κάθονταν πέντε λυρικοί ερμηνευτές των Latinistas Nostras. Στους πρόποδές του ισάριθμοι μουσικοί. Στο ύψος της κορυφής του κρεμόταν μια ποπ αισθητικής επιγραφή με τη λέξη «Danke» (Eυχαριστώ).

Αργαλειοί. Σε πρώτο πλάνο στις δύο άκρες της σκηνής δύο αυτόματοι αργαλειοί από τη Νηματουργία Μέντης – Αντωνόπουλος του Μουσείου Μπενάκη. Οι άνδρες που κάθονται στη θέση του υφαντουργού είχαν μπροστά τους από έναν υπολογιστή. Ανάμεσά τους, ένας ηθοποιός, με κοστούμι, βαμβακερές κάλτσες και σαγιονάρες, περιφερόταν γύρω από μια σεζλόγνκ εξοπλισμένη με ρόδες αναπηρικού αμαξιδίου και ψιθύριζε ακατανόητες εκφράσεις.

Σε λίγο, άπαντες επί σκηνής άρχισαν να χαιρετούν το κοινό, ενώ από το μεγάφωνο με χιούμορ μάς δίνονταν οι πρώτες οδηγίες χρήσης του προγράμματος για τις ερμηνείες των δύσκολων σημείων.

Μουσική. Για τα επόμενα περίπου 50 λεπτά την αίθουσα πλημμύρισαν οι μελωδίες του πρώτου λουθηρανικού ορατορίου «Membra Jesu Nostri» του δανού μπαρόκ συνθέτη Ντίτριχ Μπουξτεχούντε. Τη μαγική ατμόσφαιρα «παρενοχλούσε» ο μονόλογος του αφηγητή. Επιβαλλόταν, αλλά δεν διέκοπτε τη μουσική, με αποσπάσματα από τον μεσαιωνικό ύμνο «Salve Mundi Salutare» – που μιλά για τα επτά πληγωμένα μέλη του Χριστού κατά το θείο πάθος – ανάμεικτα με προσωπικά τραύματα και πληγές υπό την επωδό «Καλά, ξέρεις τι έχω πάθει εγώ;» αλλά ακόμη και σκηνές από την κινηματογραφική «Μανταλένα». Και ανά διαστήματα συναντούσε τους χτύπους του αργαλειού, που κατέγραφε φωνές και μουσική και τις μετέτρεπε σε ύφασμα στα αριστερά, ενώ ο δεξιός, αθόρυβα, «μετέγραφε» το ύφασμα σε πρόγραμμα που χρησιμοποιείται για τη σύνθεση της ηλεκτρονικής μουσικής της παράστασης σε πραγματικό χρόνο.

Μοτίβα και κίνητρα. Το μυστικό βρισκόταν στις διάτρητες – πληγωμένες; – καρτέλες: εκείνες με τις κωδικοποιημένες παρτιτούρες (ταμπλατούρες) που χρησιμοποιούσαν όσοι οργανίστες δεν είχαν μουσική κατάρτιση και λειτουργούν με την ίδια περίπου λογική με εκείνες που καθορίζουν τη διασταύρωση των νημάτων του αργαλειού για τη δημιουργία προσχεδιασμένων μοτίβων στο ύφασμα (αργαλειός Ζακάρ), τις οποίες με τη σειρά τους χρησιμοποίησε η πρώτη προγραμματίστρια στην Ιστορία Αντα Λαβλέις τον 19ο αι. για να προγραμματίσει την αναλυτική μηχανή του Τσαρλς Μπαμπάζ.

Νήματα και κόμποι, πληγές και σφάλματα, μοτίβα (motifs) και κίνητρα (motives) συνδυάζονται εν τέλει με αφορμή τη μουσική και συνθέτουν ένα «ευχαριστώ στην πληγή», όπως υποστηρίζουν οι δημιουργοί του. Κι αν ακόμη δεν καταλάβατε τι είναι το «Danke», αποδώστε το στο ανεξήγητο, όπως μας συμβούλευσε με χιούμορ ο αφηγητής στην εισαγωγή της παράστασης.