Ημέρες αναστεναγμού στην Κύπρο

^«Στην Κύπρο οι Ρωμιοί να ξέρετε ότι έχετε απέναντί σας την Τουρκία, με ό,τι σημαίνει αυτό. Και η τελευταία φορά που αντιμετωπίσατε την Τουρκία ήταν το 1974. Αν με καταλαβαίνεις τι θέλω να πω, έστω και αν αυτή τη φορά δεν θα μιλάμε για στρατιωτική επιχείρηση. Οι λύκοι στην Αγκυρα είναι πολλοί και περιμένουν τη λάθος κίνηση. Και πες ότι κι εγώ είμαι ένας από αυτούς, αν θες». Η ας πούμε προειδοποίηση, διαπίστωση ή επισήμανση της κατάστασης δεδομένων των εξελίξεων μου έγινε από τουρκική πηγή, με άμεσες αναφορές στην κυβέρνηση Ερντογάν. Γι’ αυτό και είναι τόσο ανησυχητική. Για την Τουρκία άλλωστε η Κύπρος παραμένει ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί.

Σήμερα στη Λευκωσία έχει 40 βαθμούς. Το κυπριακό καλοκαίρι είναι πάντα δύσκολο για όποιον δεν το έχει συνηθίσει. Αλλά και για όσους έχουμε ζήσει στην Κύπρο αυτές οι μέρες είναι ακόμα πιο αποπνικτικές. Οι μνήμες σού κόβουν την ανάσα. Αν είσαι τόσο δυστυχής ώστε να προβληματίζεσαι και για το μέλλον, η κατάσταση είναι ακόμα χειρότερη. Στις 8.20 το πρωί κάθε τέτοια μέρα ηχούν οι σειρήνες. Την ώρα που έγινε το πραξικόπημα. Μνημόσυνα, εκδηλώσεις, ομιλίες. «Εκδηλώσεις μνήμης της μαύρης επετείου». Εκδηλώσεις με μισές αλήθειες, γιατί η πλήρης αποτύπωση των γεγονότων θα πρέπει να αποκαλύψει έριδες, εμφυλιακό κλίμα και τον ρόλο πολλών παραγόντων επί σειρά ετών. Τον ρόλο της Ελλάδας, όχι μόνο κατά τη χούντα των συνταγματαρχών αλλά διαχρονικά, και τον ρόλο της Ουάσιγκτον. Εναν ρόλο που και οι τούρκοι διπλωμάτες αρέσκονται να υπενθυμίζουν σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις, χαμογελώντας…

Οταν όμως ηχούν οι σειρήνες στις 15 Ιουλίου, είσαι μόνο εσύ και ο καθρέφτης σου. Χωρίς φίλτρα και χωρίς ενδιάμεσους να κατηγορήσεις. Κι εκεί, για όσους επιλέγουν να κοιτάξουν αυτόν τον καθρέφτη, η ατμόσφαιρα είναι αποπνικτική. Ακόμα περισσότερο για όποιον θέλει να σκεφτεί το μέλλον και να αναλύσει τις πιθανότητες. Να αναζητήσει τη διέξοδο. Να συνδυάσει τα πραγματικά γεγονότα, να κάνει αυτοκριτική, να αναγνωρίσει λάθη και να πει “να δούμε πώς θα πάμε παρακάτω’. Να ακούσει τις ιστορίες της φρίκης των πραξικοπηματιών και όσων προηγήθηκαν, να αναλάβει το μερίδιο ευθύνης που αναλογεί στη δική μας πλευρά, τόσο για το 1974 όσο και από το 1955 και μετά. Να προσπαθήσει να νιώσει τη φρίκη που έζησαν οι άνθρωποι αυτού του νησιού. Ολοι οι άνθρωποι. Το να ζητάς άλλωστε επανένωση χωρίς να αναγνωρίζεις ότι ο κυπριακός λαός αποτελείται από «Κυπραίους που μιλούν τουρκικά και Κυπραίους που μιλούν ελληνικά» δεν λύνει, δημιουργεί προβλήματα.

Η Τουρκία τότε απλώς εκμεταλλεύθηκε μια μεγάλη ευκαιρία, σε ένα τέλεια στημένο σκηνικό. Το ίδιο κάνει και σήμερα. Και μπορεί στην Ελλάδα να μην υπάρχει η χούντα, ωστόσο οι πρόθυμοι που έχουν δημόσιο λόγο και διάθεση να ενισχύσουν τα τουρκικά επιχειρήματα, είτε από την πλευρά του εθνικισμού είτε του ενδοτισμού, είναι πάρα πολλοί. Το ίδιο και στην Κύπρο. Και το «δεν ξεχνώ» γίνεται θανάσιμη παγίδα. Γιατί το στοίχημα δεν είναι το παρελθόν αλλά το μέλλον και η αποφυγή των ίδιων λαθών. Οι διάφοροι «μικροί εμφύλιοι», αλλά και η θέση ότι το Κυπριακό είναι ένα ζήτημα που για τη διεθνή κοινότητα αγγίζει τα όρια της γραφικότητας, χωρίς προοπτικές, όπως αντιμετωπίζουν και το Μεσανατολικό, να γίνονται το «βούτυρο στο ψωμί» του πολιτικού Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ενός Ερντογάν που σήμερα γιορτάζει την πάταξη ενός άλλου πραξικοπήματος που επιχειρήθηκε εναντίον του στις 15 Ιουλίου 2016. Και όσα έφερε αυτό στην Τουρκία.

«Η διπλωματία δεν είναι μαθηματικά και αν την αντιμετωπίσεις ως τέτοια είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα χάσεις» λένε οι τούρκοι διπλωμάτες και έχουν δίκιο. Αλλωστε και το 1974 οι προειδοποιήσεις υπήρχαν, ωστόσο επελέγη να μη ληφθούν υπόψη.

«Ας όψονται τζείνοι που τα εκάμασι» και ένας αναστεναγμός αντηχεί τέτοιες μέρες στην Κύπρο. Ούτε τα γιασεμιά της Λευκωσίας δεν μπορούν να αλλάξουν την ατμόσφαιρα. Και οι επιλογές 47 χρόνια μετά είναι ελάχιστες και οδυνηρές.