Η ευθύνη του πολίτη

Ας υποτεθεί ότι είχε καθυστερήσει η διαθεσιμότητα των εμβολίων για ορισμένους μήνες και μας είχε βρει απροετοίμαστους το τέταρτο κύμα. Και ότι είχε μεγαλύτερη θνητότητα. Τότε δεν θα συζητούσαμε για υποχρεωτικό εμβολιασμό του πληθυσμού, εκλιπαρώντας για εμβόλια; Αυτή η υπόθεση εργασίας εξηγεί τη σημασία μίας προφυλακτικής προσέγγισης στα πράγματα και αντίστοιχης προσαρμογής των εκατέρωθεν δικαιωμάτων και υποχρεώσεων με άξονα τη διασφάλιση της ίσης ελευθερίας.

Με τα δεδομένα που είχαμε ενώπιόν μας πριν από δύο μήνες, υποστηρίξαμε από εδώ ότι ο εμβολιασμός συγκεκριμένων επαγγελματικών κατηγοριών μπορεί να τεθεί ως γνήσια επαγγελματική προϋπόθεση. Δεν θίγει, αλλά διασφαλίζει την ίση ελευθερία, λαμβάνοντας υπόψη σχέσεις εμπιστοσύνης, ευάλωτη θέση και λοιπά χαρακτηριστικά των προσώπων. Ηδη προχθές τρεις διαπρεπείς υγειονομικοί στο Χάρβαρντ υποστήριξαν ότι ο υποχρεωτικός εμβολιασμών για Covid-19 όσων απασχολούνται στο σύστημα υγείας είναι πολλαπλά πιο δικαιολογημένος από τον εμβολιασμό για γρίπη (στα Annals of Internal Medicine). Ορθά επομένως θεσπίζεται. Και ορθά η παράλειψή του οδηγεί καταρχήν σε αναστολή της εργασιακής σχέσης. Η απαίτηση να παρασχεθεί εναλλακτική απασχόληση στον ανεμβολίαστο θα υπέσκαπτε την αποτελεσματικότητα του μέτρου, θα έθετε ζητήματα παραβίασης της αξιοκρατίας και του ορθολογικού καταμερισμού εργασίας και θα δημιουργούσε το αίσθημα στους εμβολιασμένους ότι είναι κορόιδα.

Δικαιολογείται λήξη της σχέσης εργασίας; Φοβάμαι ότι η συζήτηση είναι υποκριτική. Η αναστολή της σχέσης έχει νόημα όταν είναι προσωρινή. Π.χ. για να πεισθεί ο εργαζόμενος να εμβολιασθεί. Ή για να παρέλθουν οι λόγοι που ιατρικώς δικαιολογούν την αναβολή του εμβολιασμού (π.χ. εγκυμοσύνη). Ή αν κανείς φρονεί ότι σε εύλογο χρόνο θα εκριζωθεί ο ιός! Αν αυτά δεν συμβαίνουν, ποιος λόγος δικαιολογεί το σύστημα εργασίας να βιώνει δύο πραγματικότητες; Μία στην οποία κάποιος είναι πράγματι εργαζόμενος και αυτήν στην οποία είναι κατ’ ιδέα.

Ακόμη και σε τομείς που συνιστάται δίχως να είναι υποχρεωτικός ο εμβολιασμός, εφόσον δεν λανθάνουν αθέμιτες διακρίσεις, ο εργοδότης έχει λόγο να γνωρίζει αν οι εργαζόμενοι είναι εμβολιασμένοι. Για να προσαρμόζει τα μέτρα προφύλαξης. Αλλά, νομίζω, κατά την τρέχουσα φάση, και για να έχει τη δυνατότητα να επικαλεστεί ότι οι εργαζόμενοί του που είναι σε επαφή με τους τρίτους είναι εμβολιασμένοι. Κάτι τέτοιο μάλιστα έχει ωφέλιμο αποτέλεσμα σε τομείς με ειδική ρύθμιση για εμβολιασμένους πελάτες (λ.χ. εστίαση σε κλειστούς χώρους).

Δυσχερή ζητήματα θα ανακύψουν, τα οποία θα απαιτήσουν λεπτές διακρίσεις. Ο αποκλεισμός από την πρόσβαση σε δημόσια αγαθά των ανεμβολίαστων θέτει εύλογα διλήμματα. Ας αναλογιστούμε όμως ότι από την άρνηση εμβολιασμού θα προκληθούν ακόμη μεγαλύτερα διλήμματα. Ο ιός μεταλλάσσεται και η μετάδοσή του γίνεται πριν ή δίχως την εκδήλωση συμπτωμάτων. Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε μεταδοτικότερες μεταλλάξεις που θα εμφανίζουν και μεγαλύτερη θνητότητα. Επίσης, υπάρχει αβεβαιότητα ως προς την αναπαραγωγή του ιού στους εμβολιασμένους στα σημεία εισόδου στον οργανισμό. Αν δεν ανακόψουμε την πανδημία με μαζικό εμβολιασμό, θα αντιμετωπίσουμε το δίλημμα να εμβολιάσουμε υποχρεωτικά τα παιδιά μας, των γυμνασίων και των δημοτικών, για να προστατέψουν εμάς. Αυτά τα διλήμματα έχουμε ευθύνη να αποτρέψουμε. Εχουμε ευθύνη ως πολίτες.

Ο Νίκος Παπασπύρου διδάκτωρ Νομικών του Παν. Χάρβαρντ, είναι επ. καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ