Γιατί δεν {LF}τα «πειράζουμε»

Συνεχίζοντας τον προβληματισμό για το τι απολανθάνεται και τι όχι, θα αναφέρω μερικές ακόμα περιπτώσεις εσφαλμένων διατυπώσεων που έχουν πλέον «νομιμοποιηθεί».

Νομίζω ότι δεν έχει πια νόημα να επιμένουμε – όσοι κάποτε επιμέναμε – πως πρέπει να γίνεται λόγος για τη λεωφόρο Κηφισιάς, και όχι Κηφισίας. Το Κηφισιάς δεν είναι παλαιοδημοτικίστικη εμμονή ή αναβίωση, όπως θα μπορούσε να υποθέσει κάποιος από πρώτη ματιά. Είναι απλώς η γενική του τοπωνύμιου Κηφισιά και προάστιο Κηφισία (ώστε να δικαιολογείται το Κηφισίας) δεν υπάρχει. Ελα όμως που, έπειτα από τόσα και τόσα χρόνια, το λάθος έχει «γράψει». Πόσο αντέχουν τα αφτιά και τα μάτια του μέσου πολίτη να δει ή να ακούσει «έχει πολλή κίνηση στην Κηφισιάς»; Πώς θα αντιδράσει ο ταξιτζής αν του πεις «θέλω να πάμε από Κηφισιάς»; Οσο για το πώς μας προέκυψε το λεωφόρος Κηφισίας, έχω υποστηρίξει και άλλοτε ότι νομίζω πως πήγε σκοινί κορδόνι, ηχητικά κατά κάποιον τρόπο, με τα λεωφόρος Βασιλίσσης Αμαλίας και λεωφόρος Βασιλίσσης Σοφίας.

Κάτι αντίστοιχο ισχύει, αν και σε εντελώς διαφορετικό πεδίο, με τον υπέροχο στίχο του Σολωμού «και διηγώντας τα να κλαις». Μολονότι υπάρχει προφανές λάθος στη διατύπωση, αφού το ρήμα είναι διηγούμαι και όχι διηγώ, φαντάζεστε τι φρίκη θα ήταν ένας στίχος «και διηγούμενός τα να κλαις» (πράγματι, για να κλαις). Μάλιστα, ο εν λόγω στίχος όχι μόνο έχει μακρά ιστορία, αλλά με τα χρόνια έχει γίνει και έκφραση του καθημερινού λόγου («Ασε σου λέω, πάνε τα μεγαλεία που ήξερες. Και διηγώντας τα να κλαις»).

Αλλά και στην καθ’ ημάς μετάφραση του όρου Near East/Proche Orient υπάρχει πρόβλημα. Η απόδοση Μέση Ανατολή είναι προφανώς εσφαλμένη, αφού Μέση Ανατολή (Middle East, Moyen Orient) δεν είναι ούτε η Αίγυπτος, ούτε η Χερσόνησος του Σινά, ούτε η Παλαιστίνη, ούτε ο Λίβανος, ούτε η Συρία. Είναι το Ιράκ, το Ιράν, το Αφγανιστάν, το Πακιστάν. Χώρες, δηλαδή, που βρίσκονται στο μέσον περίπου της Ασίας, σε αντιδιαστολή με εκείνες που βρίσκονται στο ανατολικό άκρο της (Απω Ανατολή) ή στο δυτικό (Εγγύς Ανατολή, παλαιότερα και Πρόσω Ανατολή) – Εγγύς βέβαια, ως εγγύτερα ευρισκόμενη στην Ευρώπη, η οποία και έδινε τις ονομασίες. Μια ματιά στον χάρτη θα πείσει και τον πιο δύσπιστο για του λόγου το αληθές. Καλά όλα αυτά, θα μου πείτε, αλλά μπορεί άραγε μια εφημερίδα να γράψει «η ελληνική ταξιαρχία που πολέμησε στην Εγγύς Ανατολή» ή «αναμένεται νέος γύρος συνομιλιών για το Εγγυσανατολικό (ή το Προσωανατολικό)»; Οχι, βέβαια. Οπότε; Οπότε… απολανθάνεται.

Επιδόρπιο

Το Γιβραλτάρ αποτελεί παραφθορά του αραβικού Τζεμπέλ-αλ-Ταρίκ (= το βουνό/ο λόφος του Ταρίκ), από το όνομα του Ταρίκ-ιμπν-Ζιγιάντ, επικεφαλής των Αράβων που αποβιβάστηκαν εκεί το 711 και το κατέλαβαν.