Απλούστευση και ψηφιακός μετασχηματισμός για ποιον;

Στα χρόνια της αθωότητας, στο πρώτο και δεύτερο «κοινοτικό πλαίσιο στήριξης», τα έργα πληροφορικής περιγράφονταν ως «λεωφορειόδρομοι στους οποίους θα τρέχουν τα αυτοκίνητα του μέλλοντος». Οι λεωφορειόδρομοι έγιναν, μάλλον, επαρχιακοί καρόδρομοι και πολλά από τα αυτοκίνητα του 2021 αναπολούν την προ τριακονταετίας λάμψη τους.

Ποτέ και πουθενά δεν αποτιμήθηκε, όμως, τι ήταν εκείνο που εμπόδισε τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, παρά τα τέσσερα κοινοτικά πλαίσια που διατέθηκαν για την υποστήριξή της. Η Ελλάδα δεν κατάφερε να ενταχθεί στη χορεία των προηγμένων τεχνολογικά χωρών. Τα γνωστικά, τεχνικά και διοικητικά ελλείμματα ήταν σοβαρά, πλην όμως, όπως απέδειξε η μεταρρύθμιση των ΚΕΠ, που έγινε στην ίδια περίοδο, αντισταθμίζονταν από το πολιτικό σθένος και την κοινωνική ομοψυχία στην επίτευξη των μεταρρυθμίσεων.

Προκειμένου να μη βρεθούμε, κι αυτή τη φορά, ουραγοί στην κοινή ευρωπαϊκή προσπάθεια, πρέπει να τολμήσουμε έναν  εμβριθή  και, πιθανότατα, επώδυνο αναστοχασμό. Αυτός δεν περιγράφται σε καμία Βίβλο αλλά αποτελεί sine qua non  προϋπόθεση για την επιτυχία της μεταρρύθμισης. Σ’ αυτή τη διαδικασία αυτογνωσίας δεν συμβάλλει, πάντως, η εξαγωγή γενικότερων συμπερασμάτων για την επιτυχία μιας στρατηγικής και  πολιτικής διοικητικών απλουστεύσεων με βάση κάποια αποσπασματικά και οριοθετημένα αποτελέσματα.

Μπορεί η τεχνική πλευρά της ψηφιακής διακυβέρνησης να είναι  και σήμερα σηγηνευτική, αλλά η εξέλιξή της, όσο ταχεία κι αν είναι, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον χρόνο που απαιτείται και τη διαδικασία που πρέπει να τηρηθεί για την κοινωνική ενσωμάτωσή της.

Τα αναπάντητα ερωτήματα στα οποία πρέπει να επικεντρωθεί η επικείμενη μεταρρύθμιση είναι:

Α) Ο πελατειασμός και η ρουσφετοκρατία που αποτελούν τις μείζονες ελληνικές πολιτικές-διοικητικές παθολογίες μεταλλάσσονται με τέτοιο προσφυή τρόπο ώστε καμία τεχνική λύση δεν τις έχει καταβάλει. Μπορεί το πολιτικό σύστημα που τροφοδοτεί και τροφοδοείται απ’ αυτές να σταθεί αντιμέτωπό τους;

Β) Καμία επιμέρους ψηφιακή λύση ή σημειακή απλούστευση διαδικασιών δεν μπορεί να υποκαταστήσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα διοικητικών μεταρρυθμίσεων.

Γ) Δύο κορυφαίας σημασίας μεταρρυθμίσεις που μπορούν να διαμορφώσουν ένα θετικό περιβάλλον για τις ψηφιακές μεταρρυθμίσεις είναι η αποκάθαρση αρμοδιοτήτων και η λειτουργική αποκέντρωση. Και οι δύο έχουν εξαγγλεθεί και οι δύο έχουν σταματήσει μετά από μερικά δειλά βήματα.

Τέλος αλλ’ όχι έσχατο: Κάθε διοικητική μεταρρύθμιση πρέπει να έχει την ευελιξία ν’ ανταποκρίνεται στα αντιφατικά προτάγματα των καιρών, όπως «ναι ή όχι στην επιστροφή των ισχυρών κεντρικών κυβερνήσεων;», «ναι η όχι στην αποκέντρωση, τη διαφοροποίηση και την εξατομίκευση;».

Από τις απαντήσεις που θα δοθούν θα απαντηθεί και το ερώτημα του τίτλου: Απλούστευση και ψηφιακός μετασχηματισμός για ποιον;

Ο Παναγιώτης Καρκατσούλης είναι εμπειρογνώμονας δημόσιας διοίκησης, σύμβουλος ΑΣΕΠ