Ηταν κάποτε η Θέλμα και η Λουίζ

Πριν από τριάντα ακριβώς χρόνια μια ταινία έσπαγε τα ταμεία και, ιδίως εμείς τα κορίτσια, κάναμε ουρές έξω από τους κινηματογράφους για να τη δούμε δύο και τρεις φορές. Ηταν το «Θέλμα και Λουίζ» του Ρίντλεϊ Σκοτ με τη Σούζαν Σάραντον και τη Τζίνα Ντέιβις (και τον άσημο ακόμη τότε Μπραντ Πιτ σε δεύτερο ρόλο αλλά με ένα εντυπωσιακό πλάνο των γυμνών οπίσθιών του που δεν πέρασε καθόλου απαρατήρητο). Μάλιστα, στα γυναικεία περιοδικά που ήταν τότε στις δόξες τους, κάναμε μεγάλα αφιερώματα σε αυτήν τη «γυναικεία ταινία» και πρέπει να ήταν τότε που εγκαινιάστηκε ο, πολυχρησιμοποιημένος αργότερα, όρος.

Να θυμίσω την υπόθεση. Η Θέλμα κι η Λουίζ είναι δύο γυναίκες που κακοποιούνται από τους συντρόφους τους. Αποφασίζουν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, μπαίνουν σε ένα αυτοκίνητο και ξεκινάνε ένα ταξίδι χωρίς πρόγραμμα αλλά με έναν «προορισμό». Να χαρούν την ελευθερία τους, την ανεξαρτησία τους, την αυτοδιάθεσή τους, όλα όσα είχαν στερηθεί στην αποπνιχτική ζωή τους και σε μια καθημερινότητα όπου κουμάντο έκανε ο φόβος. Το όνειρο όμως κρατάει λίγο και τελειώνει με μια ξέφρενη κούρσα προς τον γκρεμό, προς τον θάνατο. «Φάτε τη σκόνη μου» είναι η τελευταία φράση που ακούγεται πριν γκρεμοτσακιστούν.

Γιατί τα θυμήθηκα όλα αυτά; Πριν από λίγες μέρες, στο πλαίσιο του Greek Film Festival, η Σάραντον και η Ντέιβις φωτογραφίστηκαν, μετά από τριάντα χρόνια, στο ίδιο αυτοκίνητο που ήταν, κατά κάποιον τρόπο, ο τρίτος «πρωταγωνιστής» στην ταινία.

Βρε πώς αλλάζουν οι καιροί

Κάτι δεν μου άρεσε από τότε ως προς το μήνυμα του σεναρίου γιατί την ταινία, αυτή καθαυτή, την απολάμβανα. Οτι τι δηλαδή; Η χαρά και η απόλαυση κράτησε μόνο λίγες μέρες και μετά τέλος; Οτι δεν υπάρχει ζωή μετά την κακοποίηση; Πως, όταν φεύγεις, από έναν βάναυσο σύζυγο ο μόνος προορισμός είναι ο θάνατος; Ωστόσο δεν εξέφραζα και πολύ ανοιχτά αυτές τις ενστάσεις μου. Η ταινία θεωρείτο φεμινιστική. Ηταν, ας πούμε, ο θρίαμβος της απόδρασης, έστω και αν επρόκειτο για απόδραση – αυτοκτονία. Η αποθέωση, σε μια πιο εκλεπτυσμένη μορφή τέχνης, του «Θα το βροντήξω όλα κάτω και θα φύγω». Το «μετά» δεν είχε σημασία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το «Θέλμα και Λουίζ» δεν ήταν μια σημαντική ταινία στην εποχή της. Μια εποχή που η καταγγελία της βίας και η φυγή από αυτήν ήταν το σημαντικό. Και πολύ πιο δύσκολο από σήμερα. Δεν υπήρχαν δομές για κακοποιημένες γυναίκες ούτε τηλεφωνικές γραμμές στήριξης και ενημέρωσης. Θυμάμαι ξυλοκοπημένες γυναίκες να τηλεφωνούν κλαίγονας στα γραφεία του Marie Claire και εμείς μαζί με τους πιο μπρατσωμένους κλητήρες να καβαλάμε μηχανές και να σπεύδουμε επί τόπου με κίνδυνο να εμπλακούμε ακόμη και νομικά όπως τότε που ένας από τους κλητήρες μας είχε πλακώσει στο ξύλο τον νταή σύζυγο.

Παρατράγουδα

Μη βάζω ιδέες τώρα. Γιατί καθόλου δεν θα μου κάνει εντύπωση αν ο νεο-φεμινισμός απαιτήσει την απόσυρση του «Θέλμα και Λουίζ». Θα ήταν αναμενόμενο από ανθρώπους και ιδεοληψίες που αδυνατούν να δουν τη «δεύτερη ανάγνωση» ενός έργου ή ενός λογοτεχνήματος. Που δεν μπορούν να αναγνωρίσουν το κοινωνικό και χρονικό πλαίσιο ή τις πολλαπλές εκφάνσεις του συμβολισμού. Τις τελευταίες μέρες έχουμε δει πιο ακραία – που εγώ θα τα πω πιο γελοία – αιτήματα. Για παράδειγμα να απαγορευθεί η «Σταχτόπουτα» «…γιατί είδαμε τι έπαθε η Καρολάιν που νόμιζε ότι παντρεύτηκε τον “πρίγκιπα” του παραμυθιού». Οτι τα «Χτυποκάρδια στο θρανίο» προωθούν την παιδεραστία. Και ότι η «Ωραία του κουρέα» καλλιεργεί την κουλτούρα της βίας κατά των γυναικών.

«Ο,τι αγγίζω το βρωμίζω» λέει η Εντα Γκάμπλερ σε κάποιο σημείο του ομώνυμου έργου του Ιψεν. Εμείς πώς καταφέρνουμε ό,τι σοβαρό αγγίζουμε να το γελοιοποιούμε;