Parole, parole

Parole, parole

Αναρωτιέμαι πόσες λέξεις έχουν γραφτεί από δημοσιογράφους, σχολιαστές και σοσιαλμιντιάδες για το έγκλημα στα Γλυκά Νερά. Οσες περίπου αντιστοιχούν σε μια πλήρους απασχόλησης δημοσιογραφική καριέρα δέκα τουλάχιστον χρόνων. Τόσες χιλιάδες λέξεις αλλά και τόσο λίγο νόημα. Ετσι συμβαίνεις συνήθως με τα λόγια. Οσο περισσότερα τόσο πιο κενά. Γι’ αυτό έχει μείνει η φράση του κορυφαίου δασκάλου της δημοσιογραφίας Λέοντα Καραπαναγιώτη: «Αγαπητέ συνάδελφε, βιαζόσαστε και γράψατε τόσο μεγάλο κείμενο;».

Δεν πνιγήκαμε μόνο στις λέξεις, τσακωθήκαμε πάνω από αυτές. Κορίτσια εναντίον αγοριών με διάθεση καβγά Δημοτικού. «Αγόρια κατσαρίδες, κορίτσια νυχτερίδες». Μισανδρισμός εναντίον μισογυνισμού. Ή θηλυκότητες εναντίον αρρενωποτήτων. «Ολοι οι άντρες είναι βιαστές» με την ίδια συλλογιστική τού «Ολες οι γυναίκες είναι πόρνες». Βιαστές εναντίον πορνών, λες και ζούμε σε έργο του Ζενέ ή στο Querelle του Φασμπίντερ. Και να τα τσιτάτα για να στοιχειοθετηθεί ο όρος γυναικοκτονία – όπως ακριβώς και το αντίθετο. Και να οι αριθμοί και να οι κραυγές. Σαν να έχει μεγαλύτερη σημασία το πώς θα το πούμε από το να μην ξαναγίνει.

Ναι, ξέρω τον αντίλογο. Οι λέξεις νοηματοδοτούν τις πράξεις και έτσι πρέπει να γίνεται. Το θέμα είναι όμως πότε η πράξη έχει μεγαλύτερη σημασία από το νόημα. Ας το πούμε λοιπόν γυναικοκτονία. (Στην κουβέντα βέβαια, διότι ο όρος δεν υφίσταται στο ποινικό μας δίκιο και αν ποτέ ισχύσει, θα μιλάμε περί ιδιώνυμου εγκλήματος και καλό είναι να θυμόμαστε πότε και ποια θεωρούντο ιδιώνυμα εγκλήματα στην Ελλάδα.) Τι θα αλλάξει επί της ουσίας; Θα δολοφονούνται λιγότερες γυναίκες; Θα είναι αφελής όποιος το πιστεύει αυτό. Θα ικανοποιηθεί ένα κοινό αίσθημα; Μάλλον. Θα «κάνει πάρτι» ο ναρκισσισμός της θυματοποίησης; Σίγουρα. Δεν νομίζω όμως ότι είναι αυτό το ζητούμενο.

Και λοιπόν; Δεν χρειάζεται να γίνει τίποτα; Το αντίθετο. Ο κόσμος αλλάζει, προχωράει και χρειάζονται καινούργιες λέξεις για να περιγράψουν ακόμη και «παλιές» συμπεριφορές. Ισως μάλιστα, ακόμη περισσότερο τότε. Οι νέες λέξεις ωστόσο – ειδικά μάλιστα αυτές που έχουν να κάνουν με ηθική, διότι άκουσα και κάτι τύπου «όπως μάθατε να λέτε ρούτερ, θα μάθετε να λέτε και γυναικοκτονία – δεν επιβάλλονται ούτε με στριγκλιές ούτε με πορείες ούτε με πλακάτ. Και, πρωτίστως, όχι ως απόσπασμα κομματικού αφηγήματος ή παράγραφο πολιτικής σκοπιμότητας. Ενσωματώνονται στη γλώσσα ύστερα από εκπαίδευση, ενημέρωση, ουσιαστική πληροφόρηση. Ως ανάγκη έκφρασης της ίδιας της κοινωνίας και όχι ως αποτέλεσμα διελκυστίνδας σε γυμναστικές επιδείξεις.

Οχι τι γράφεις
αλλά πώς το γράφεις

Να που το ημερολόγιο μού δίνει μια εξαιρετική ευκαιρία να αναφερθώ στην αξία ή στην απαξία που δίνουν οι λέξεις στα νοήματα. Σαν σήμερα λοιπόν, πριν από 113 χρόνια, γεννήθηκε ο Μ. Καραγάτσης, ο σημαντικότερος – κατ’ εμέ τουλάχιστον – πεζογράφος της γενιάς του ’30.

Σύμφωνα με το ανέκδοτο λοιπόν, κάποιος γνωστός του τού είπε κάποτε: «Βρε Καραγάτση, πώς τις σκέφτεσαι αυτές τις ωραίες, τις πρωτότυπες, τις συναρπαστικές ιστορίες που γράφεις στα μυθιστορήματά σου; Αν είχα κι εγώ μια τόσο ενδιαφέρουσα ιστορία να διηγηθώ θα γινόμουν σπουδαίος συγγραφέας». «Α, θα σου πω εγώ μια τέτοια ιστορία κι εσύ κάν’ την μυθιστόρημα» του απάντησε. Και άρχισε να του λέει για μια γυναίκα, παντρεμένη με κάποιον πλούσιο και ισχυρό, που έπληττε και ασφυκτιούσε στον γάμο της. Γνώρισε έναν νέο, τον ερωτεύτηκε παράφορα και εγκατάλειψε για χάρη του παιδί και σύζυγο. Ο νέος όμως, έπειτα από λίγο καιρό, την παράτησε κι εκείνη γύρισε στον άνδρα της. Ο οποίος όμως την έδιωξε και, τελικά, η γυναίκα αυτοκτόνησε. «Σιγά την ιστορία» διαμαρτυρήθηκε ο γνωστός του Καραγάτση. «Ενα κοινότοπο μελό της γειτονιάς είναι». Για να πάρει την πληρωμένη απάντηση: «Μόλις σου διηγήθηκα την “Αννα Καρένινα”. Διότι σημασία δεν έχει τι γράφεις αλλά πώς το γράφεις».