Ενας μαχητής της ζωής

Ο Λι Εβανς, που έφυγε από τη ζωή πριν από λίγες μέρες, είχε σημειώσει δύο από τα μεγαλύτερα (σε διάρκεια και αξία) παγκόσμια ρεκόρ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού το 1968, όμως οι περισσότεροι τον θυμούνται ως έναν ακτιβιστή που πάλευε και αγωνιζόταν για να έχουν καλύτερες συνθήκες οι μαύροι στον αθλητισμό και όχι μόνο. Δύο μέρες πριν από τον δικό του τελικό των 400 μέτρων στο Ολυμπιακό Στάδιο του Μεξικού, την παράσταση είχαν κλέψει στα 200 μέτρα ο νικητής Τόμι Σμιθ και ο συμπατριώτης του Αμερικανός, Τζον Κάρλος, που είχε έρθει 3ος. Και οι δύο ανέβηκαν στο βάθρο φορώντας μαύρα γάντια και υψώνοντας τις γροθιές τους.

«Αφιερωμένο σε όλους τους νεκρούς, από λιντσάρισμα ή κρέμασμα, για τους οποίους κανείς δεν προσευχήθηκε…», είχαν πει τότε και μάλιστα φορούσαν από ένα γάντι (ο Σμιθ το δεξί και ο Κάρλος το αριστερό καθώς ο τελευταίος είχε ξεχάσει τα γάντια του στο Ολυμπιακό Χωριό και ο δεύτερος Αυστραλός Πίτερ Νόρμαν τους έδωσε αυτή την ιδέα, γνωρίζοντας τη διαμαρτυρία τους!).

Ο Λι Εβανς είχε συγκινηθεί από αυτή την κίνηση και ετοίμαζε τη δική του για τον τελικό των 400 μέτρων όπου έσπασε τα χρονόμετρα, με παγκόσμιο ρεκόρ (43”86) που κράτησε για μια εικοσαετία μέχρι να το σπάσει ο Μπουτς Ρέινολντς.

Ο Εβανς ήταν ο πρώτος άνθρωπος που είχε κατέβει από τα 44 δευτερόλεπτα, αλλά όλοι θυμούνται την ώρα της απονομής. Ανέβηκε στο βάθρο μαζί με τους συμπατριώτες του Λάρι Σμιθ και Ρον Φρίμαν φορώντας μαύρους μπερέδες τους οποίους έβγαλαν μόνο τη στιγμή της ανάκρουσης του εθνικού ύμνου των Ηνωμένων Πολιτειών. Λίγες μέρες αργότερα μαζί με τους Τζέιμς, Φρίμαν και Μάθιους θα έσπαγαν το παγκόσμιο ρεκόρ και στη σκυταλοδρομία 4χ400 (2.56.16) το οποίο κράτησε 24 χρόνια.

Ομως αυτό που δεν ξεχάστηκε ήταν η κίνηση με τον μπερέ και ο αγώνας που έδωσε από εκεί και πέρα για να σταθεί ως ίσος προς ίσο σε μια δύσκολη αμερικανική κοινωνία. Ο ίδιος προτίμησε το εξωτερικό δουλεύοντας σαν προπονητής αθλητών σε πολλές χώρες μεταξύ των οποίων η Μαδαγασκάρη, η Σαουδική Αραβία και η Νιγηρία, εκεί όπου άφησε και την τελευταία του πνοή σε ηλικία 74 ετών από εγκεφαλικό. Οπως λέει η μικρότερη αδελφή του Ρόζμαρι Εντουαρντς «όταν ερχόταν να μας δει στις ΗΠΑ, από το αεροδρόμιο θα με χαιρέτιζε και θα έλεγε: Αχ, δεν μου αρέσει να έρχομαι εδώ καθώς μπορώ να νιώσω την καταπίεση».

Ηταν λογικό καθώς οι ΗΠΑ δεν του είχαν φερθεί καλά και δεν ήταν ευγενικές μαζί του. Η «διαδήλωσή» του με τον τρόπο του στο βάθρο θα τον «κυνηγούσε» σε όλη του τη ζωή όσον αφορά τις αντιδράσεις κυρίως των λευκών Αμερικανών. Οπως οι Σμιθ και Κάρλος, ο Εβανς ήταν μέλος της αθλητικής ομάδας του κρατικού Πανεπιστημίου του Σαν Χοσέ «Speed City» και ηγετικό μέλος του Ολυμπιακού Εργου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, του οργανισμού που είχε τονίσει τη φτώχεια και την ανισότητα που βιώνουν οι μαύροι.

Ο Εβανς ουσιαστικά με τη κίνησή του με τον μαύρο μπερέ, τον οποίο έβγαλε την ώρα της ανάκρουσης του εθνικού ύμνου βρέθηκε στο μέσο μιας αντιπαράθεσης και ουσιαστικά τα «άκουγε» και από τις δύο πλευρές όπως αναφέρθηκε στο ντοκιμαντέρ «1968» που γυρίστηκε το 2018. Από τους λευκούς για τον μπερέ και από τους μαύρους επειδή κάποια στιγμή τον έβγαλε στον εθνικό ύμνο!

Δέχθηκε έντονη κριτική επίσης για το ότι δεν έκανε αρκετά ως διαμαρτυρία, όταν διώχθηκαν από την Πόλη του Μεξικού, ο Κάρλος και ο Σμιθ ήταν μπροστά του. «Αν θέλεις να ξεφορτωθείς την ομάδα, τότε θα έπρεπε να φτιάξεις την ομάδα και να το κάνεις μόνος σου» είχε πει τότε στους επικριτές του.

Γεννημένος στις 25 Φεβρουαρίου 1947 στη Μαδέρα της Καλιφόρνιας, ο Λι Εβανς ήταν το τέταρτο από τα επτά παιδιά ενός πατέρα εργάτη οικοδομών και μιας μητέρας οικονόμου με όλη την οικογένεια να δουλεύει στα χωράφια. «Τον θυμάμαι ως ένα παιδί που του άρεσε να εμβαθύνει τα πράγματα ενώ από νεαρή ηλικία κατάλαβε ότι το μέλλον του ήταν να γίνει επαγγελματίας δρομέας, και το κατάλαβε από τότε που τον τράβηξε ο μεγαλύτερος αδελφός του Ντάγκλας για κυνήγι και έτρεχαν μέσα στα χωράφια» ήταν η περιγραφή της αδελφής του Ρόζμαρι.

Ο Εβανς θα κέρδιζε πέντε εθνικούς τίτλους στα 400 μ., σπάζοντας το παγκόσμιο ρεκόρ δύο φορές. Ηταν μέλος και της εθνικής ομάδας στη σκυταλοδρομία, που πέτυχε επίσης παγκόσμιο ρεκόρ.

Ομως η επιτυχία του δεν απέφερε οικονομικά οφέλη και ήταν ένα ακόμα μέλος των μαύρων αθλητών που αντιμετώπιζαν τη φτώχεια, παρά τις αγωνιστικές επιτυχίες.

«Ημασταν πεινασμένοι όλη την ώρα γιατί δεν υπήρχαν χρήματα. Η υποτροφία μου ήταν 85 $ τον μήνα και το ενοίκιό μου ήταν 80 $, οπότε έμειναν 5 $». Ηταν η δήλωσή του στο ντοκιμαντέρ «1968».

Τον εμπιστεύτηκαν να εκπαιδεύει στο εξωτερικό, διευθύνοντας τα εθνικά αθλητικά προγράμματα της Νιγηρίας και της Σαουδικής Αραβίας και αθλητές από 18 άλλες χώρες. Εισήχθη στο USA Track & Field Hall of Fame το 1983 και ήταν από τους πρώτους αθλητές που «φώναξαν» για τα δικαιώματα των μαύρων. Κάτι που πλέον γίνεται κατά κόρον, όπως είδαμε πέρυσι στην περίπτωση της δολοφονίας του Τζορτζ Φλόιντ.