Τα ταξίδια του Οργουελ, {LF}η σάτιρα του Λίκοκ

Φαινόταν ήδη από την πρώτη εξάδα ότι το «Οξύ» προσανατολιζόταν σε μία στυλιζαρισμένη σειρά «μικρών κειμένων» από ονόματα με ειδικό βάρος, που θα λειτουργούσε παράλληλα και ανεξάρτητα από την κυρίως εκδοτική παραγωγή του. Τα «Επίλεκτα», λοιπόν, εμπλουτίζονται με έξι τίτλους, που ξεχωρίζουν χάρη και στον σχεδιασμό τους από τον Πάρη Κούτσικο. Φτάνουν έτσι αισίως τους 17, από την κατηγορία τίτλων χωρίς δικαιώματα. Ενδεικτικές ως προς αυτό είναι οι «Ανταποκρίσεις από τα χαρακώματα του 20ού αιώνα» (μτφ. Δημήτρης Πολιτάκης) του Τζορτζ Οργουελ, που επιβεβαιώνει το «επαναλανσάρισμα» του συγγραφέα μέσα στη χρονιά από διαφορετικούς οίκους. Ο συγκεκριμένος τίτλος πάντως έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον, επειδή διασώζει το ύφος και ήθος του Οργουελ, πέρα από το «1984» και τη «Φάρμα των ζώων». Πρόκειται για δέκα δοκιμιακά και «ταξιδιωτικά» σημειώματα από την εποχή του φασισμού στην Ευρώπη, μέσα στα οποία εντοπίζονται βασικές ποιότητες του συγγραφέα. Οπως σημειώνει ο μεταφραστής στην εισαγωγή: «Ευφυΐα στην παρατήρηση, διορατικότητα, κοινωνική ευαισθησία, ενσυναίσθηση (παρότι ο όρος δεν ήταν τόσο δόκιμος στην εποχή του), συμμετοχή, διαρκής συνειδητοποίηση της κοινωνικής (και φυλετικής) ανισότητας, βαθιά δυσανεξία προς τις πρακτικές του ολοκληρωτισμού και προσήλωση στο όραμα ενός ιδεατού δημοκρατικού σοσιαλισμού». Αν αξίζουν οι παραπομπές, στο «Γιατί γράφω» ο Οργουελ επιτρέπει – μια έστω κλεφτή – ματιά στο περίφημο εργαστήρι: «Η συγγραφή ενός βιβλίου είναι ένας τρομακτικός, εξοντωτικός αγώνας, σαν να περνάς μια μακρά και επώδυνη ασθένεια… Αλλά είναι επίσης αλήθεια ότι δεν μπορεί κανείς να γράψει τίποτα που να αξίζει να διαβαστεί αν δεν αγωνίζεται διαρκώς να απαλείψει την ίδια του την προσωπικότητα. Η καλή πρόζα είναι σαν υαλοπίνακας. Δεν μπορώ να πω με σιγουριά ποια από τα κίνητρά μου είναι πιο ισχυρά, ξέρω όμως ποια απ’ αυτά αξίζουν να τα ακολουθήσει κάποιος. Κοιτάζοντας προς τα πίσω, διαπιστώνω ότι τα πιο άψυχα από τα βιβλία μου ήταν ανεξαιρέτως εκείνα που τους έλειπε η πολιτική στόχευση, όσα είναι γεμάτα μεταξένιες παραγράφους, προτάσεις χωρίς νόημα, διακοσμητικά επίθετα και, γενικώς, αυτό που αποκαλούμε “τρίχες”».

Από κει και πέρα, στην εξάδα εντοπίζουμε τρία «κλασικά» βιβλία, που ανατυπώνονται ευκαιρίας δοθείσης. Το «Ταό Τε Κινγκ» του Λάο Τσε (μτφ. Βασιλική Κοκκίνου), θεμέλιος λίθος του ταοϊσμού, ο «Προφήτης» του Χαλίλ Γκιμπράν (μτφ. Βασιλική Κοκκίνου), που συνδέθηκε με τα κινήματα αμφισβήτησης της δεκαετίας του 1960 αλλά πλέον δείχνει την ηλικία του, και το «Ανοίκειο» του Ζίγκμουντ Φρόιντ (μτφ. Αθηνά Ντουσάκη), όπου ο πατέρας της ψυχανάλυσης εξερευνά τις διακλαδώσεις πίσω από τη λέξη «unheimlich», αυτό που «χωρίς αμφιβολία ανήκει στη σφαίρα του τρομακτικού» προκαλώντας ανησυχία και φόβο.

Και φτάνουμε έτσι στα κάπως ξεχασμένα «Η Βίβλος των Εκλεκτών» του Ρόμπερτ Αθλι Ρότζερς (1891 – 1931), σε μετάφραση Αναστασίας Καλλιοντζή, και «Λογοτεχνικά ευτράπελα» του Στίβεν Λίκοκ (1869 – 1944), σε μετάφραση Θάνου Καραγιαννόπουλου, που είναι και ο επιμελητής της σειράς. Το πρώτο εκδόθηκε το 1924, εποχή κατά την οποία κοινωνικά κινήματα στόχευαν στην ανάδειξη της αφρικανικής κληρονομιάς στην Αμερική. Ο Ρότζερς ήταν γεννημένος στην Ανγκουίλα της Καραϊβικής και μέσω της «Βίβλου» κήρυττε τον αθλικανισμό, αφροκεντρική πίστη ως αντίβαρο στο δόγμα της «λευκής προέλευσης» Αγίας Γραφής. Εξού και το Σύμβολο της Πίστεως των Αθλικανών: «Πιστεύουμε εις έναν Θεό, ποιητή των πάντων, Πατέρα της Αιθιοπίας…». Ιστορικής πλέον και λιγότερο λογοτεχνικής αξίας, η έκδοση οραματιζόταν την ένωση της καταπιεσμένης αφρικανικής διασποράς με τη «μητέρα» Αφρική. Πριν απαγορευτεί, η «Βίβλος» διαχύθηκε σε μαύρες κοινότητες – από την Τζαμάικα ως τη Νότια Αφρική – λειτουργώντας ως προπομπός του κινήματος των Ρασταφάρι και αργότερα της ρέγκε μουσικής.

Μαύρο χιούμορ

Ο Λίκοκ παρουσιάζει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον – προσωπική η κρίση – επειδή υπενθυμίζει τον τρόπο με τον οποίο ένας Αγγλος άφησε τη σφραγίδα του στο είδος του μαύρου χιούμορ και της σάτιρας στον Καναδά, όπου έγινε καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας. Αλλά και επειδή πρόκειται για γνήσια αναγνωστική απόλαυση. Εδώ αρκούν ορισμένα αποσπάσματα – ερεθίσματα: «Σας έχει τύχει ποτέ να προσπαθήσει κάποιος να σας εξηγήσει την υπόθεση ενός βιβλίου μέχρι εκεί που έχει διαβάσει; Πρόκειται για πολύ εποικοδομητική διαδικασία…». «Σηκώνονται απ’ το κρεβάτι κάτι απίθανες ώρες. Βγαίνουν έξω φορώντας κάτι ηλίθια σορτσάκια και τρέχουν μαραθώνιο πριν φάνε πρωινό. Κυνηγιούνται ξυπόλητοι για να πάρουν δροσιά οι πατούσες τους. Ψάχνουν να βρουν όζον. Ανησυχούν για τις πεπσίνες. Δεν τρώνε κρέας επειδή έχει πάρα πολύ άζωτο. Δεν τρώνε φρούτα επειδή δεν έχουν καθόλου. Προτιμούν τα ασπράδια, το άμυλο και το άζωτο από τις πίτες με κεράσι και τους λουκουμάδες. Δεν πίνουν νερό από τη βρύση. Δεν τρώνε σαρδέλες από κονσέρβα. Δεν δοκιμάζουν στρείδια από κουβάδες. Δεν πίνουν γάλα σε ποτήρι. Φοβούνται το αλκοόλ σε οποιαδήποτε μορφή του». «Απαιτείτε να σας δείξω τον άνθρωπο που η ψυχή του είναι χαμένη και μετά να τον σημαδέψω. Λυπάμαι πολύ^. Πέρασε χθες από δω ένας τύπος που φαινόταν να μην ξέρει πού πατάει, αλλά δεν το ήξερα ότι έπρεπε να τον σημαδέψω για να τον ξαναβρούμε κάποια στιγμή» (από την «Απάντηση στον ποιητή»).