Η κλινική των χαμένων αισθήσεων γεύσης και όσφρησης

Κι όμως, για κάποιους ανθρώπους που έχουν αναρρώσει από Covid-19, δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από τη μυρωδιά του καφέ – «σαν να μυρίζεις σκουπίδια» την περιγράφουν. «Από τα θετικά κρούσματα του πρώτου κύματος, ένα 20% δεν έχει ανακτήσει έπειτα από έναν χρόνο την αίσθηση της όσφρησης και της γεύσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις συγχέουν τις ωραίες και τις άσχημες μυρωδιές, αυτό συμβαίνει και με τον καφέ» εξηγεί στην ιταλική εφημερίδα «La Repubblica» ο Πάολο Μπόσκολο Ρίτζο, καθηγητής Ρινολογίας στο Πανεπιστήμιο της Τεργέστης: ο ίδιος συμμετέχει τώρα σε ένα πρόγραμμα αποκατάστασης για ασθενείς που αδυνατούν να χαρούν το φαγητό ή κινδυνεύουν να βάλουν φωτιά στην κουζίνα επειδή δεν μπορούν να αντιληφθούν (ούτε) την οσμή του καμένου. «Η αποκατάσταση βασίζεται στην οσφρητική διέγερση» επισημαίνει η Αριάνα Ντι Στάντιο, καθηγήτρια Νευροεπιστημών στο Πανεπιστήμιο της Περούτζια, η οποία και ανέπτυξε το σχετικό πρωτόκολλο. Η δοκιμή, που ξεκίνησε από το νοσοκομείο του Φάνο, κοντά στο Πέζαρο, έχει ήδη επεκταθεί σε περίπου 12 ακόμα κέντρα της Ιταλίας. «Ξεκινάμε με ένα οσφρητικό τεστ προκειμένου να αξιολογήσουμε τη βλάβη, κατόπιν προσπαθούμε να διεγείρουμε με γνώριμες μυρωδιές το νευρικό σύστημα ώστε να το βοηθήσουμε να αναγεννηθεί».

ΤΑ ΑΙΤΙΑ. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ομοφωνία όσον αφορά τα αίτια της ανοσμίας, της αγευσίας και της παροσμίας (της παραμόρφωσης των μυρωδιών, η οποία μπορεί να κάνει, για παράδειγμα, το κρασί να μυρίζει σαν πετρέλαιο) που μπορεί να επιφέρει η Covid-19. «Φαίνεται πως το πρόβλημα βρίσκεται σε κεντρικό επίπεδο, στον οσφρητικό βολβό» λέει η Ντι Στάντιο. «Μια εναλλακτική υπόθεση είναι πως η βλάβη είναι περιφερειακή» σημειώνει από την πλευρά του ο Μπόσκολο Ρίτζο. «Ισως να εμπλέκεται το επιθήλιο που κείται επιφανειακά των ρινικών κοιλοτήτων». Πάντως είναι σχεδόν πάντα η απώλεια της όσφρησης εκείνη που καθορίζει την απώλεια της γεύσης, «είναι εξαιρετικά σπάνιες οι περιπτώσεις ανθρώπων με φυσιολογική όσφρηση αλλά χωρίς γεύση». Και το βέβαιο είναι ότι η συγκεκριμένη διαταραχή είναι πολύ πιο διαδεδομένη από ό,τι θα νόμιζε ενδεχομένως κανείς: «ένα 65%-70% των θετικών κρουσμάτων υποφέρουν από αυτήν» σημειώνει η Ντι Στάντιο. Αν στην Ιταλία, για παράδειγμα, τα συνολικά κρούσματα είναι περισσότερα από τέσσερα εκατομμύρια και ένα 20% εξακολουθεί να μην έχει ανακτήσει την αίσθηση της όσφρησης και της γεύσης έναν χρόνο μετά, αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν σήμερα εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι ανήμποροι να απολαύσουν τον καφέ τους το πρωί.

ΤΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ. «Μπορεί να ακούγεται σαν ένα ασήμαντο πρόβλημα, εκείνοι που υποφέρουν ωστόσο γνωρίζουν πόσο δυσβάσταχτο είναι το συναίσθημα» λέει ο Μπόσκολο Ρίτζο. «Υπάρχουν άνθρωποι που σταματούν να τρώνε και να μαγειρεύουν, άνθρωποι που στοιχειώνονται από αηδιαστικές οσμές. Το σύστημα της υγείας δεν δίνει ωστόσο μεγάλη σημασία σε αυτά τα συμπτώματα και δεν κάνει τίποτα προκειμένου να τα αντιμετωπίσει». Η οσφρητική διέγερση γίνεται κατ’ οίκον, για λίγα λεπτά καθημερινά, χρησιμοποιώντας ένα είδος στυλογράφων γεμάτων γνώριμα, συναισθηματικά οικεία αρώματα – οι ιταλοί ερευνητές επέλεξαν μυρωδιές της γαστρονομικής παράδοσης, όπως είναι τα εσπεριδοειδή και το ροδάκινο, ο καφές και η σοκολάτα, το τυρί φοντίνα και η παρμεζάνα. Είναι όμως αδύνατο να προβλέψει κανείς πότε και αν θα ανανήψει ένας ασθενής. Οπως σημειώνει η Ντι Στάντιο, «καθώς περνάει ο καιρός, οι πιθανότητες μιας πλήρους ανάρρωσης μειώνονται, διότι οι αναγεννητικές δυνατότητες του νευρικού συστήματος είναι περιορισμένες». Υπάρχουν πάντως και άλλες μολυσματικές νόσοι που προκαλούν αντίστοιχες διαταραχές, και «στις περιπτώσεις αυτές βλέπουμε πως η όσφρηση και η γεύση μπορούν να ανακτηθούν ακόμα και έπειτα από τρία χρόνια».