Τα μαθήματα από τις κάλπες της Βρετανίας

Πριν από έναν χρόνο, τέτοια εποχή, η βρετανική κυβέρνηση μετέτρεπε πάρκα στο Λονδίνο σε νεκροτομεία και συνεδριακά κέντρα σε εντατικές. Ο πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον ήταν και ο ίδιος στην εντατική, παλεύοντας με τον Covid για τη ζωή του. Οι πολιτικοί του αντίπαλοι περίμεναν το εξιτήριό του προκειμένου να τον περάσουν από εξεταστική για τον χειρισμό της πανδημίας. Οι Εργατικοί, υπό τον καινούργιο τότε αρχηγό τους Κιρ Στάρμερ, ροκάνιζαν σταθερά τη διαφορά των 20 μονάδων που τους χώριζε από τους Συντηρητικούς. Το περασμένο φθινόπωρο τα δύο κόμματα ήρθαν ίσα βάρκα – ίσα νερά. Ο μετριοπαθής Στάρμερ έπειθε όλο και περισσότερο ως η φωνή της λογικής απέναντι στην πανδημία. Οι δέκα μήνες που είχαν μεσολαβήσει από τον εκλογικό θρίαμβο των Τόρις στο τέλος του 2019 και την επακόλουθη κυβερνητική γιορτή του Brexit έμοιαζαν πια με δέκα χρόνια.

Και σήμερα; Ο Τζόνσον έχει ανακτήσει διαφορά 13 μονάδων, ενώ ο Στάρμερ, στεγνός και χωρίς γκελ με τον κόσμο, μοιάζει όλο και περισσότερο με μεταβατικό αρχηγό. Ναι, υπάρχει δημόσια έρευνα για την κυβερνητική διαχείριση της πανδημίας, αλλά δεν ασχολείται κανείς – είναι μία από τις δώδεκα εν εξελίξει έρευνες για πιθανή κακοδιαχείριση υποθέσεων από τη βρετανική πολιτεία. Ο μαζικός εμβολιασμός του πληθυσμού σε ρυθμούς ρεκόρ και χωρίς προβλήματα, πιστώνεται προσωπικά στον Μπόρις Τζόνσον. Ο Τύπος περιγράφει διαρκώς τον Covid ως τη «στιγμή Φόκλαντς» για τον μέχρι πρότινος ετοιμόρροπο πρωθυπουργό. Οπως, δηλαδή, ο πόλεμος μεταξύ της Αργεντινής και του Ηνωμένου Βασιλείου το 1982 συσπείρωσε αναπάντεχα το έθνος γύρω από τη Θάτσερ, έτσι και τώρα ο Τζόνσον πιστώνεται τους εμβολιασμούς ως εθνική επιτυχία με παγκόσμιες διαστάσεις στη μάχη απέναντι στην πανδημία.

Εποχή Μπόρις
Τζόνσον

Η προσδοκία μέσα στο κόμμα είναι ότι ο Τζόνσον θα βγάλει άνετα δεκαετία στην Ντάουνινγκ Στριτ. Οι Τόρις περιμένουν πως θα είναι μακροβιότερος πρωθυπουργός από τη Θάτσερ (1979-1990). Τον πιέζουν να κάνει έναν χρόνο νωρίτερα τις προγραμματισμένες για το 2024 εκλογές, ώστε να τελειώσει μια ώρα αρχύτερα με τους Εργατικούς. Η τελευταία φορά που οι Labour κέρδισαν εθνικές εκλογές ήταν το 2005. Στην πιο πρόσφατη αναμέτρηση, τις τοπικές εκλογές της 6ης Μαΐου, το κόμμα συνέχισε το σερί, με οδυνηρές κατά τόπους ήττες.

Είναι άραγε η δυσκολία σύνδεσης με το εκλογικό σώμα που έχουν τα κεντροαριστερά κόμματα σε όλη την Ευρώπη (από το γερμανικό SPD μέχρι το ΠΑΣΟΚ) ο λόγος για τον οποίον το Εργατικό Κόμμα δεν μπορεί να συνέλθει; Δεν είναι τόσο απλό. Στις 6 Μαΐου οι Εργατικοί στην Ουαλία θριάμβευσαν και κράτησαν τη θέση του κυβερνώντος κόμματος στο εθνικό Κοινοβούλιο. Το ίδιο ακριβώς συνέβη και στη Σκωτία με το SNP (το κόμμα του βρετανικού αρχιπελάγους που μοιάζει όσο κανένα άλλο με το ιδεολογικό μοντέλο των ευρωπαϊκών σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων). Ο Εργατικός Σαντικ Καν, δήμαρχος του Λονδίνου, ανανέωσε με περίπατο τη θητεία του. Ο Εργατικός Αντι Μπέρναμ επανεξελέγη ακόμη πιο θριαμβευτικά στο Μάντσεστερ. Δεν έχασε ούτε μία συνοικία στη μητρόπολη του βρετανικού βορρά. Είναι τώρα περιστοιχισμένος από τα ερείπια του περίφημου κόκκινου εκλογικού τείχους της εργατικής τάξης που εξακολουθεί να καταρρέει (στις 6 Μαΐου οι Labour παρέδωσαν στους Τόρις μία ακόμη ιστορική τους έδρα, το Χάρτλπουλ, σε επαναληπτική εκλογή για το Κοινοβούλιο). Ολες οι έδρες της ηγετικής ομάδας των Εργατικών το 2005 (Τόνι Μπλερ, Γκόρντον Μπράουν, Πίτερ Μάντελσον, Αλιστερ Ντάρλινγκ) έχουν περάσει πια στους Τόρις.

Οσα συμβαίνουν στη Βρετανία είναι μία υπενθύμιση ότι τις εκλογές τις κερδίζουν οι άνθρωποι, οι ηγέτες. Το Λονδίνο και ασφαλής ζώνη των Εργατικών που σήμερα επιτρέπει στον Σαντίκ Καν να κερδίζει περπατώντας, ήταν εξίσου εύκολο για τον δεξιό Μπόρις Τζόνσον όταν ο τελευταίος κέρδιζε τις εκλογές ως υποψήφιος δήμαρχος το 2008 και το 2012. Ο Τζόνσον είναι μία μηχανή νίκης για τους Τόρις με τον τρόπο που η Θάτσερ υπήρξε ακαταμάχητη στα 80ς, αλλά και ο Μπλερ για τους Εργατικούς στα 90ς. Δεν είναι τυχαίο ότι μετά το κακό αποτέλεσμα στις 6 Μαΐου, το όνομα του Μπλερ φιγουράρει παντού. Είναι ο μοναδικός αρχηγός Εργατικού Κόμματος που έχει κερδίσει εκλογές από το 1975. Ο μόνος επίσης αρχηγός των Εργατικών που έχει οδηγήσει το κόμμα στην κυβέρνηση, ενώ έχει γεννηθεί τα τελευταία εκατό χρόνια.

Μηδενική ανοχή
στη μη ανοχή

Με φόντο αυτές τις μεσσιανικών διαστάσεων επιτυχίες, πρώην συνεργάτες του Μπλερ όπως ο Λόρδος Αντονις ή ο Πίτερ Μάντελσον ξαφνικά εμφανίζονται ως εν δυνάμει σωτήρες της πολιτικής γραμμής του κόμματος σήμερα. Ο ίδιος ο Μπλερ με μια μακροσκελή παρέμβαση στο ιστορικό αριστερό περιοδικό NewStatesman ζήτησε ουσιαστικά επανίδρυση του κόμματος με κεντρικό σύνθημα «μηδενική ανοχή στη μη ανοχή». Αυτός είναι, για τον Μπλερ, ο δρόμος της συμφιλίωσης της πολιτικής τάξης με τα λαϊκά στρώματα. Δεν εξοστρακίζουμε όσους έχουν ανορθόδοξες απόψεις και δεν ακολουθούν τον «πολιτικώς ορθό» δρόμο. Μόνο με την ανοχή θα μπορέσουμε να τους πάρουμε με το μέρος μας.

Μπορεί να λέμε πολλά για ιδεολογικές μάχες, συνάντηση με την εργατική τάξη, προοδευτική ατζέντα, κ.λπ. Στην πραγματικότητα, ικανός είναι ο ηγέτης που μπορεί να συσπειρώσει την παραδοσιακή βάση του κόμματός του, απαντώντας με συνοπτικές διαδικασίες σε διχαστικά εσωκομματικά ερωτήματα και πείθοντας με το πολιτικό του επιχείρημα ευρύτερα εκλογικά στρώματα. Ετσι κερδίζονται οι μεγάλες πλειοψηφίες. Το κατάφερε ο Μπλερ με τρεις απανωτές εύκολες νίκες. Το κατάφερε και ο Τζόνσον με το (διχαστικό και για το δικό του κόμμα) Brexit.

Αυτό είναι και το σημαντικότερο μάθημα των πρόσφατων βρετανικών εκλογών προς την ελληνική Κεντροαριστερά. Στο κόμμα των Labour, την εποχή της παντοδυναμίας τους, συνυπήρχαν ο Μπλερ με τον Κόρμπιν, παρά την αμοιβαία απέχθεια του ενός προς τον άλλον. Είναι σαν το ΠΑΣΟΚ ή ο ΣΥΡΙΖΑ να είχαν στις τάξεις τους και τον Σημίτη και τον Αλαβάνο. Ανάθεμα αυτή η συμβίωση για πολλούς στην Αριστερά,  κεκτημένο όμως για το αντίπαλο στρατόπεδο της Νέας Δημοκρατίας. Οι φιλελεύθεροι Κεντρώοι του Μητσοτάκη ή όσοι τον ψήφισαν μετακινούμενοι από την Κεντροαριστερά, έστειλαν στη Βουλή και τον Μάκη Βορίδη. Τα κόμματα εξουσίας είναι πετυχημένα όταν καταφέρνουν να βρίσκονται στην κυβέρνηση. Και οι ψήφοι του φιλελεύθερου Κέντρου ή της μετριοπαθούς Αριστεράς, δεν φτάνουν από μόνες τους. Οπως επίσης δεν φτάνουν ούτε οι ψήφοι της ριζοσπαστικής Αριστεράς.

Το δεύτερο
μήνυμα

Υπάρχει και ένα δεύτερο μήνυμα από τις βρετανικές εκλογές, και πάλι προς την αντιπολίτευση στην Ελλάδα. Και στις τρεις χώρες (Αγγλία, Ουαλία, Σκωτία) τα κυβερνητικά κόμματα που χειρίστηκαν την πανδημία επιβραβεύτηκαν από τον κόσμο. Και μπορεί μεν το Λονδίνο να πιστώνεται την επιτυχία των εμβολιασμών, όμως ούτε η κυβέρνηση του Μαρκ Ντρέικφορντ στο Κάρντιφ, ούτε η Νίκολα Στέρτζον στο Εδιμβούργο υπήρξαν υπεύθυνοι για το πρόγραμμα εμβολιασμών, ώστε να ισοσκελίσουν πολιτικά τους τρομερούς μήνες που προηγήθηκαν. Φαίνεται όμως πως η κοινή γνώμη αναγνωρίζει πως ο εξαιρετικός, πρωτόγνωρος χαρακτήρας της πανδημίας, όπως και οι καθολικές της συνέπειες σε όλη την υφήλιο βάζουν οροφή στο μέγεθος της ευθύνης κάθε κυβέρνησης χωριστά.

Κάτι αντίστοιχο βλέπουμε και στην Ελλάδα με τον χειρισμό της κρίσης από τη Νέα Δημοκρατία. Η αντιπολίτευση μπορεί να φωνάζει, αλλά η κυβέρνηση, παρά την κακή επίδοση της χώρας μας τις τελευταίες εβδομάδες, έχει προβάδισμα 13 μονάδων (συμπτωματικά όσες έχουν και οι Τόρις από τους Εργατικούς). Ενα μήνυμα ότι με το πολιτικό χαρτί της πανδημίας η αντιπολίτευση δεν πρόκειται να πάει και πολύ μακριά.

Ο Θύμιος Τζάλλας είναι πολιτικός αναλυτής. Από τις εκδόσεις Επίκεντρο κυκλοφορεί το βιβλίο του με τίτλο «Brexit, Ευρώπη και Ελλάδα»