Το νομοσχέδιο {LF}και η αξιολόγηση {LF}των νέων ρυθμίσεων

Το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τις σχέσεις γονέων και τέκνων απασχόλησε έντονα την επικαιρότητα τον τελευταίο τουλάχιστον έναν χρόνο. Η ανάγκη αναθεώρησης των διατάξεων για την άσκηση της επιμέλειας του παιδιού μετά τον χωρισμό των γονέων του είχε από καιρού επισημανθεί από νομικούς κύκλους και αποτέλεσε αντικείμενο επεξεργασίας όλων σχεδόν των νομοπαρασκευαστικών επιτροπών οικογενειακού δικαίου της τελευταίας δεκαπενταετίας.

Το προϊσχύον πλαίσιο θεσπίστηκε με τον Ν. 1329/1983. Από τότε πολλές μεταβολές έχουν συντελεστεί σε διεθνές επίπεδο: η Σύμβαση ΟΗΕ για τα δικαιώματα του παιδιού, που κυρώθηκε με τον Ν. 2101/1992, και ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ καθιέρωσαν το δικαίωμα του παιδιού, που ζει χωριστά από τους δύο γονείς του ή από τον έναν από αυτούς, να διατηρεί κανονικά προσωπικές σχέσεις και να έχει άμεση επαφή με τους δύο γονείς του. Το 1993 στη Γαλλία καθιερώθηκε η συνεπιμέλεια μετά τον χωρισμό των γονέων. Ακολούθησε η Γερμανία το 1997. Στο Ηνωμένο Βασίλειο σχετικές ρυθμίσεις είχαν θεσπιστεί ήδη με τον Children Act 1989.

Η μεταρρύθμιση αφορά δύο κυρίως ουσιώδη σημεία: (1) Δεν απαιτείται πλέον παρέμβαση του δικαστηρίου για τη ρύθμιση της επιμέλειας όταν διαταράσσεται ο γάμος και η ομαλή συμβίωση των γονέων. (2) Κατά το πρότυπο όλων των σύγχρονων νομοθεσιών στο θέμα αυτό, εισάγεται ο κανόνας ότι η επιμέλεια μετά τον χωρισμό των γονέων εξακολουθεί να ασκείται από κοινού από τους γονείς. Παρέχεται επίσης η δυνατότητα στους γονείς να ρυθμίσουν με συμφωνία τους τον τρόπο άσκησης της επιμέλειας μετά τον χωρισμό τους, όπως ίσχυε ήδη στις περιπτώσεις συναινετικού διαζυγίου.

Συμπληρωματικό πυλώνα των νέων ρυθμίσεων αποτελεί η ενίσχυση του δικαιώματος επικοινωνίας με το παιδί του γονέα με τον οποίο δεν κατοικεί το παιδί. Η ενισχυμένη επικοινωνία αποσκοπεί στο να μην αποψιλωθεί από το περιεχόμενό της η συνεπιμέλεια του γονέα αυτού.

Με βάση την εμπειρία άλλων χωρών, όπου ισχύει ήδη η συνεπιμέλεια μετά τον χωρισμό, οι νέες ρυθμίσεις αναμένεται να οδηγήσουν σε περιορισμό των δικαστικών διενέξεων των γονέων σε θέματα επιμέλειας και επικοινωνίας. Με τις νέες διατάξεις καθιερώνεται προς την κατεύθυνση αυτή υποχρέωση συνεργασίας των γονέων και ενίσχυσης από κάθε γονέα των σχέσεων του παιδιού με τον άλλο γονέα.

Αναδεικνύεται έτσι ο ρόλος και των δύο γονέων μετά τον χωρισμό στην επιμέλεια του παιδιού τους και η ευθύνη τους για τη συναινετική από κοινού άσκησή της προς το συμφέρον του.

Η επιμόρφωση των δικαστών, οι οποίοι θα κληθούν να εφαρμόσουν το νέο πλαίσιο κανόνων, αποτελεί επίσης ουσιαστικό μέτρο ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας των θεσπιζόμενων διατάξεων.

Ο Γιώργος Λέκκας είναι αναπληρωτής καθηγητής Αστικού Δικαίου στη Νομική Σχολή ΕΚΠΑ