Δύο ταχυτήτων η αγορά γραφείων στο Λονδίνο

Στα βόρεια όρια του Λονδίνου, ένα οικόπεδο που προσφέρεται για οικοδομική ανάπτυξη αποτελεί το αντικείμενο ενός σφοδρού πολέμου. Η τιμή του έχει εκτοξευθεί τις τελευταίες εβδομάδες καθώς το διεκδικούν μερικοί από τους μεγαλύτερους επενδυτές του κόσμου. Ο καθένας εξ αυτών είναι βέβαιος ότι θα έχει κέρδη, λόγω του μέλλοντος των εργασιακών χώρων στη βρετανική πρωτεύουσα. Το ενός στρέμματος οικόπεδο, στην περιοχή Σόρντιτς, ιδιοκτησία του Χρηματιστηρίου του Λονδίνου, έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον του ομίλου Canary Wharf, του αμερικανού επενδυτή Τίσμαν Σπέγερ και της εταιρείας Helical. Οι προσφορές που ξεκίνησαν από τις 120 εκατ. στερλίνες ξεπερνούν πλέον τα 150 εκατ., σύμφωνα με γνώστες των διαπραγματεύσεων.

Για όποιον έχει επισκεφθεί πρόσφατα το κέντρο του Λονδίνου, η όλη κατάσταση φαίνεται ανεξήγητη. Πολλά κτίρια γραφείων είναι άδεια αυτή τη στιγμή και η κοινή πεποίθηση, ακόμα και μεταξύ αυτών των κατασκευαστών, είναι ότι θα επιστρέψουν στα γραφεία πολύ λιγότεροι όταν τελειώσει η πανδημία. Η αρχική πρόβλεψη είναι για 10% λιγότερους εργαζομένους σε καθημερινή βάση, όμως το ποσοστό αυτό μπορεί και να αυξηθεί. Αρκετοί μεγάλοι εργοδότες – από τράπεζες έως τεχνολογικές εταιρείες – έχουν καθιερώσει ευέλικτα ωράρια και τηλεργασία, δείχνοντας τις προθέσεις τους να περιορίσουν τους χώρους που νοικιάζουν. Ταυτόχρονα, η αυξανόμενη σημασία της μείωσης ρύπων φαίνεται ότι θα μειώσει σημαντικά την αξία των γραφείων στο κέντρο των πόλεων.

Παρ’ όλα αυτά, οι επενδυτές δείχνουν έτοιμοι να επενδύσουν έως και 45 δισ. στερλίνες στην αγορά κτιρίων για γραφεία στο Λονδίνο όταν αρθούν οι περιορισμοί της πανδημίας, σύμφωνα με την εταιρεία ακινήτων CBRE. Πώς εξηγείται αυτό; Επενδυτές, αναλυτές και στελέχη της αγοράς ακινήτων εξηγούν ότι ο κορωνοϊός θα χωρίσει την αγορά στα δύο. «Οτιδήποτε είναι ευέλικτο, μοντέρνο και έχει πρόσβαση σε υπαίθριους χώρους θα έχει υψηλή ζήτηση και τα ενοίκια θα παραμείνουν υψηλά εκεί, αλλά στη δευτερογενή αγορά θα υπάρξουν προβλήματα», λέει ο Μαρκ Αλαν, διευθύνων σύμβουλος της Landsec, εταιρείας με 60 κτίρια στο Λονδίνο. Η πρώτη κατηγορία θα διεκδικεί υψηλά ενοίκια από μεγάλες εταιρείες που ανταγωνίζονται για ταλέντα – δικηγορικές και τεχνολογικές εταιρείες.

Οι τιμές πωλήσεων για κτίρια γραφείων στο κέντρο του Λονδίνου μειώθηκαν σταθερά από την αρχή της πανδημίας, σύμφωνα με την CBRE. Αυτή τη στιγμή οι επενδύσεις παραμένουν πολύ κάτω από τα συνήθη επίπεδα. Στους πρώτους δύο μήνες του χρόνου, η μείωση ήταν 53% κάτω σε σύγκριση με την ίδια περίοδο το 2020. Ομως υπάρχουν σημάδια ανάκαμψης καθώς χαλαρώνουν τα μέτρα κοινωνικής απόστασης και μαζί με αυτά οι ενδείξεις που στηρίζουν τη θεωρία ότι θα υπάρξουν νικητές και χαμένοι μετά την πανδημία.

Τους τρεις πρώτους μήνες του χρόνου, το μέσο ενοίκιο για νέες ενοικιάσεις πολυτελών γραφείων στο Σίτι ήταν 82,50 στερλίνες ανά τετραγωνικό πόδι, σε σύγκριση με 75 στερλίνες το πρώτο τετράμηνο του 2020. «Υπάρχει αλλαγή στην αγορά των πολυτελών γραφείων», παρατηρεί ο Ματ Οκλι του Savills.

Προσέλκυση
Σε πρόσφατη δημοσκόπηση περίπου 400 μεγάλων εργοδοτών, οι οποίοι συλλογικά απασχολούν περίπου 10 εκατομμύρια άτομα, το 37% των ερωτηθέντων απάντησε ότι τα ακίνητα αποτελούν κομμάτι της στρατηγικής τους να προσελκύουν ταλέντα. Οι μισοί δήλωσαν πως τα γραφεία στηρίζουν την επαγγελματική εικόνα τους και το brand name. Εκπρόσωπος της Sony Music που μεταφέρεται από το Κένσινγκτον στο Κινγκς Κρος ανέφερε πως τα νέα γραφεία θα πρέπει να σχεδιαστούν έτσι ώστε να προσελκύουν και να κρατούν ταλαντούχους εργαζομένους. «Οι άνθρωποι κάνουν μία ώρα για να φτάσουν στις δουλειές τους, χρειάζονται λόγο που θα τους έλξει. Δεν θέλουν να πάνε σε γραφεία με πλεξιγκλάς και ταμπέλες που να γράφουν “Φορέστε τις μάσκες σας”. Θέλουν να αισθάνονται άνετα σε ένα περιβάλλον που είναι καλύτερο από το σπίτι τους», σχολιάζει η Λίντι Μόρεϊ – Μπάροουζ, διευθύντρια τoυ αρχιτεκτονικού γραφείου MoreySmith.

Εν μέρει, βάσει αυτού του σκεπτικού, οι αναλυτές θεωρούν πως η ζήτηση για νέους, καλοφτιαγμένους χώρους γραφείων θα διατηρηθεί. Σύμφωνα με τη CBRE, επενδυτές από όλο τον κόσμο σκοπεύουν να επενδύσουν περίπου 40 με 45 δισ. στερλίνες σε χώρους γραφείων στο Λονδίνο, περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή πόλη. «Σε αυτή τη φάση, όταν βγαίνεις από δύσκολη περίοδο, οι επενδυτές θα πάνε εκεί όπου οι τράπεζες είναι διατεθειμένες να δανείσουν», εξηγεί ο Στίβεν Ντάουν, επικεφαλής του επενδυτικού τμήματος για το Λονδίνο στο Savills. «Εκεί όπου βρίσκονται τα καλύτερα ακίνητα». Που σημαίνει καινούργια, ευρύχωρα, εξοπλισμένα και με πολύ πράσινο. «Οι επενδυτές δείχνουν να κινούνται και πάλι έπειτα από μια μεγάλη περίοδο απραξίας». Πολλές από τις συμφωνίες γίνονται πίσω από κλειστές πόρτες, χωρίς τα ακίνητα να διαφημιστούν καν.