Οι διάβολοι των δύο πλευρών

Πάμε πίσω στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Γιατί τότε ξεκινάει ουσιαστικά η ιστορία του Αμπντέλ Φατάχ Σκάφι, κι ας είναι μόλις 71 χρόνων. Τότε που η Παλαιστίνη τελούσε ακόμα υπό οθωμανική κυριαρχία. Τότε που δημιουργήθηκε, δυο βήματα από την παλιά πόλη της Ιερουσαλήμ, η σύγχρονη γειτονιά του Σεΐχη Τζαράχ – ένας χειρουργός του Σαλαντίν ήταν, του πρώτου σουλτάνου της Αιγύπτου και της Συρίας, εκεί βρίσκεται ο τάφος του, έτσι πήρε το όνομά της η περιοχή. Τότε που εγκαθιδρύθηκε εκεί, αγοράζοντας κομμάτι της γειτονιάς από άραβες κτηματίες, μία μικρή εβραϊκή κοινότητα. Στα μέσα του 19ου αιώνα, τότε περίπου έχτισε στο Σέιχ Τζαράχ και ο πασάς Ραμπάχ Εφέντι Ελ-Χουσεΐνι ένα μεγαλοπρεπές σπίτι για τον ίδιο και τις τέσσερις συζύγους του – με δωμάτια που επικοινωνούσαν ώστε να τις επισκέπτεται κατά βούληση.

Μετά τον θάνατο του πασά, το οίκημα αρχικά μισθώθηκε και τελικά πουλήθηκε, το 1895, σε ένα ζευγάρι μεσσιανιστών χριστιανών από το Σικάγο που ίδρυσαν εκεί ένα κοινόβιο: ως «Αμερικανική Αποικία» έγινε γνωστό, «American Colony» παραμένει το όνομα του πολυτελούς ξενοδοχείου στο οποίο έμελλε να μετατραπεί, η παλιά μαζί με μία νεότερη πτέρυγα. Εκεί, στη σουίτα 16, όπου μπορεί να φτάσει κανείς χωρίς να περάσει από τη ρεσεψιόν, βρίσκονταν και συζητούσαν επί εβδομάδες το 1992 ο Γιόσι Μπεϊλίν, απεσταλμένος του τότε ισραηλινού πρωθυπουργού, Γιτζάκ Ράμπιν, και ο Φαϊζάλ Χουσεΐνί, παλαιστίνιος προύχοντας από τη Ραμάλα. Εκεί φυτεύτηκαν οι σπόροι για τις συμφωνίες του Οσλο, έναν χρόνο αργότερα. Μία από τις πρώτες εκφάνσεις του ισραηλινοπαλαιστινιακού διαλόγου για μία αμοιβαία αναγνώριση των δύο εθνών.

Χαθήκαμε όμως λίγο, δεν είναι και δύσκολο στην περιοχή. Πάμε πάλι στον Αμπντέλ Φατάχ Σκάφι. Στην Ιερουσαλήμ γεννήθηκε, το 1950. Δύο χρόνια νωρίτερα, στη διάρκεια του αραβοϊσραηλινού πολέμου, τότε που κατέλαβε η Ιορδανία την Ανατολική Ιερουσαλήμ, η οικογένειά του είχε εκδιωχθεί από τη «γερμανική αποικία», στο νότιο τμήμα της πόλης: το Ισραήλ είχε διώξει όλο τον αραβικό πληθυσμό της. Το 1956, όμως, οι Σκάφι έσχισαν τα χαρτιά που πιστοποιούσαν το προσφυγικό καθεστώς τους. Γιατί τους χορηγήθηκε, όπως και σε 28 ακόμα αραβικές οικογένειες, ένα σπίτι στο Σέιχ Τζαράχ, 60 τετραγωνικά μέτρα ανάμεσα σε ελαιώνες: είχε χρηματοδοτηθεί και οικοδομηθεί από την Υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες της Παλαιστίνης στη Μέση Ανατολή και την ιορδανική μοναρχία.

Σε αυτό το σπίτι ζει ακόμα ο Αμπντέλ Φατάχ Σκάφι, μαζί με τους τρεις γιους και τα οκτώ παιδιά τους. Διαθέτει και αντίγραφο του αρχικού συμβολαίου μίσθωσης, το άρθρο 11 προέβλεπε αυτόματη μεταβίβαση της ιδιοκτησίας έπειτα από τρία χρόνια. Το πρωτότυπο δεν έφερε σφραγίδα, για αυτό ζήτησε και έλαβε αντίγραφο με σφραγίδα από την Ιορδανία. Το Αμμάν όμως ουδέποτε παρέδωσε τίτλους ιδιοκτησίας με την αυστηρή έννοια του όρου: αυτή τη νομική χαραμάδα έσπευσαν να εκμεταλλευτούν, ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, μετά την προσάρτηση της Ανατολικής Ιερουσαλήμ στο Ισραήλ, τα κινήματα των εβραίων εποίκων.

Βάσει του ισραηλινού νόμου, αν κάποιος Εβραίος μπορεί να αποδείξει πως οι πρόγονοί του ζούσαν πριν από το 1948 στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, μπορεί να διεκδικήσει το «δικαίωμα ιδιοκτησίας» του. Δεν ισχύει το ίδιο για τους Παλαιστινίους που έχασαν τότε τις ιδιοκτησίες τους στη Δυτική Ιερουσαλήμ. Οπως λέει άλλωστε στους New York Times η Φλερ Χασάν – Ναχούμ, μία αντιδήμαρχος της Ιερουσαλήμ, «αυτή εδώ είναι μία εβραϊκή χώρα. Υπάρχει μόνο μία. Και φυσικά υπάρχουν νόμοι που κάποιοι θεωρούν ότι ευνοούν τους Εβραίους». Και νόμοι υπάρχουν και στρατηγική, να εγκατασταθούν «στρώματα Εβραίων» σε όλη την Ανατολική Ιερουσαλήμ, την περιοχή δηλαδή που διεκδικούν οι Παλαιστίνιοι ως πρωτεύουσα ενός μελλοντικού τους κράτους.«Είναι ο τρόπος διασφάλισης του μέλλοντος της Ιερουσαλήμ ως εβραϊκής πρωτεύουσας για τον εβραϊκό λαό» εξηγεί ένας άλλος αντιδήμαρχος της πόλης, ο Αριέχ Κινγκ.

Συνολικά 10 οικογένειες Παλαιστινίων έχουν εκδιωχθεί τα τελευταία 13 χρόνια από το Σέιχ Τζαράχ, στα σπίτια τους εγκαταστάθηκαν ευθύς αμέσως υπερεθνικιστές Εβραίοι. Δεν είναι απαραίτητα απόγονοι των παλαιών ιδιοκτητών – μία ακροδεξιά οργάνωση εποίκων έχει αγοράσει εδώ και δεκαετίες τους παλιούς τίτλους ιδιοκτησίας από τους κατόχους τους. Συνολικά 70 οικογένειες Παλαιστινίων ακόμα κινδυνεύουν: έξι από αυτές, ανάμεσά τους και η οικογένεια Σκάφι, περίμεναν να πληροφορηθούν τη μοίρα τους την περασμένη Δευτέρα από το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ, αλλά η απόφαση τελικά αναβλήθηκε, είχε προλάβει ήδη να πάρει φωτιά το μπαρούτι.

Σύμφωνα με την ισραηλινή ακτιβιστική οργάνωση Peace Now, περισσότεροι από 3.000 Παλαιστίνιοι απειλούνται με έξωση από συνολικά 200 κατοικίες σε στρατηγικές περιοχές κοντά στην Παλιά Πόλη της Ιερουσαλήμ, και ακόμα 20.000 παλαιστινιακές κατοικίες ανά την πόλη απειλούνται με κατεδάφιση. Αυτή την κατάσταση έσπευσε να εκμεταλλευτεί η Χαμάς – ο «διάβολος» τη βοήθεια του οποίου απευχόταν, μιλώντας στον ανταποκριτή της Monde, ο Σκάφι. Οι διάβολοι των δύο πλευρών, αυτοί κάνουν για μία ακόμα φορά πάρτι υπό το μέχρι χθες αδιάφορο και νυν «σοκαρισμένο» μας βλέμμα. Δεν είναι η πρώτη, δεν θα είναι ούτε η τελευταία.