Η αντάρα {LF}και η σίκαλη

Περνώντας από την παλαιότερη λογοτεχνία σε αυτήν του 20ού αιώνα και σε συγγραφείς που εύστοχα, κατά τη γνώμη μου, χαρακτηρίζονται modern classics, ιδού μερικοί ακόμα επίμαχοι τίτλοι από τον χώρο της πεζογραφίας.

Το κατ’ εμέ κορυφαίο έργο του Φώκνερ «The Sound and the fury» (1929) έχει προβληματίσει τους κατά καιρούς μεταφραστές του. Ο τίτλος προέρχεται από τον «Μακμπέθ» του Σαίξπηρ, και ειδικότερα από τη σκηνή στην Ε΄ Πράξη όπου ο Μακμπέθ μαθαίνει τον θάνατο της συζύγου του και θυμόσοφα αναρωτιέται τι είναι η ζωή ενός ανθρώπου: «Ενα παραμύθι που λέει ένας ηλίθιος, όλο αχό και πάθος, χωρίς κανένα νόημα». «Αχό και πάθος» μετέφραζε, λοιπόν, το sound and fury ο Ρώτας. Οσο για το μυθιστόρημα του Φώκνερ, είχε αποδοθεί παλαιότερα «Η βουή και η αντάρα» από τον Τάκη Μενδράκο και «Η βουή και το πάθος» από τον Νίκο Μπακόλα, για να καθιερωθεί τελικά, μέσω της μεταγενέστερης μετάφρασης του Παύλου Μάτεσι, ως «Η βουή και η μανία». Διαλέγετε και παίρνετε, αν και ο «αχός» του Ρώτα, όπως και η «αντάρα» του Μενδράκου, είχαν νομίζω το ενδιαφέρον τους.

Οσο για το «Brave New World» (1932) του Αλντους Χάξλεϊ, πρωτοεμφανίστηκε στα ελληνικά, απ’ ό,τι ξέρω τουλάχιστον, ως «Γενναίος νέος κόσμος», γύρω στο 1970 από τις εκδόσεις Γρηγόρη (αυτήν την έκδοση  τουλάχιστον διάβασα εγώ στην εφηβεία μου). Εκτοτε βέβαια, «η τάξη αποκαταστάθηκε», και πλέον κυκλοφορεί, σε ουκ ολίγες εκδόσεις, ως «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος».

Και τι να πει κανείς για τον θρυλικό αλλά και σχεδόν μη μεταφράσιμο τίτλο «The Catcher in the Rye» (1951); Το έργο του Τζ. Ντ. Σάλιντζερ πρωτοεμφανίστηκε στα ελληνικά ως «Ο φύλακας στη σίκαλη», από τις εκδόσεις Επίκουρος σε μετάφραση της Τζένης Μαστοράκη. Η ίδια η Τζένη Μαστοράκη βέβαια, σχεδόν σαράντα χρόνια αργότερα, μετέφρασε πάλι το βιβλίο, αυτήν τη φορά για τις εκδόσεις Γράμματα, με τον οπωσδήποτε ακριβέστερο αλλά όπως και να το κάνουμε δύσχρηστο και δύσβατο τίτλο «Στη σίκαλη, στα στάχυα, ο πιάστης». Παράλληλα, κυκλοφόρησε πρόσφατα από τον Πατάκη και μετάφραση της έμπειρης και επαρκέστατης Αθηνάς Δημητριάδου, επίσης με τον παραδοσιακό τίτλο «Ο φύλακας στη σίκαλη». Ζόρικη για τον/τη μεταφραστή/ρια η απόφαση, στο μέτρο μάλιστα που το catcher αναφέρεται σε θέση παίκτη στο μπέιζμπολ, και ξέρουμε βέβαια πόσο δύσκολο είναι να αποδοθούν οι όροι catcher και pitcher αυτού του εντελώς άγνωστου στην Ελλάδα παιχνιδιού.

Επιδόρπιο

Οι όροι catcher και pitcher του μπέιζμπολ, στους οποίους αναφέρθηκα, είναι τόσο οικείοι στους Αμερικανούς ώστε τους χρησιμοποιούν και για να υποδηλώσουν ή να υπαινιχθούν τον παθητικό και ενεργητικό ομοφυλόφιλο αντίστοιχα.