Ανάμεσα σε {LF}δύο εποχές

Πώς κατέγραφε ένας δημοσιογράφος το «πνεύμα των καιρών» στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης; Τι έβλεπε να έρχεται και τι να χάνεται απ’ τον κόσμο των σκιών όπου ζούσε; Ηταν «Σούρουπο ή χάραμα»; Το τελευταίο ερώτημα δίνει και τον τίτλο στη μικρή, αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έκδοση της «Κριτικής» με χρονογραφήματα του σημαντικού δημοσιογράφου και κριτικού Κουρτ Τουχόλσκι (1890-1935). «Παράξενη αυτή η αστική τάξη (και στη Γερμανία είναι όλοι αστοί). Παράξενη αυτή η άκαμπτη εφαρμογή σε φόρμες δίχως περιεχόμενο, σε πράγματα που πλέον δεν υπάρχουν» γράφει στο «Ημίφως» (1920), επανερχόμενος στο ζήτημα των θεμελιακών αξιών του ανθρώπινου πνεύματος. Σ’ αυτό το πλαίσιο προβάλλει την τέχνη ως μέσο, ως εργαλείο διαμόρφωσης ενός κόσμου που ταλανίζεται από φαντάσματα και απροσδιόριστες απειλές. «Μόνο η τέχνη είναι σε θέση να δώσει μορφή σε κάτι απροσδιόριστο. Αν αποτύχει, είναι σίγουρο ότι για την ανθρωπότητα θα επέλθει το σκοτάδι» παρατηρεί ερμηνεύοντας τις καταγραφές του η Παναγιώτα Καλογερά, πρόεδρος του Σωματείου Μεταπτυχιακών Σπουδών Γερμανικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, στο ερμηνευτικό της σημείωμα (συνολικά υπάρχουν τέσσερα, ένα για κάθε χρονογράφημα).

Ο Τουχόλσκι μεγάλωσε σε οικογένεια γερμανοεβραϊκής καταγωγής και ξεκίνησε να δημοσιεύει άρθρα σε σατιρικά έντυπα το 1907. Εζησε αρκετά χρόνια στο Παρίσι ως ανταποκριτής της εβδομαδιαίας επιθεώρησης Weltbuehne, τη διαχείριση της οποίας ανέλαβε το 1926, μετά την επιστροφή του στο Βερολίνο. Τον Μάιο του 1933 οι εθνικοσοσιαλιστές έριξαν στην πυρά τα γραπτά του και τον Αύγουστο το όνομά του μπήκε στον πρώτο κατάλογο εκπατρισμού. Τον Σεπτέμβριο αποσύρθηκε στη Σουηδία και στις 20 Δεκεμβρίου 1935 έπεσε σε κώμα από υπερβολική δόση βαρβιτουρικών, που επέφεραν τον θάνατό του.

Στην έκδοση περιλαμβάνονται τέσσερα κείμενά του, στα γερμανικά και τα ελληνικά: εκτός από το «Ημίφως», τα «Βερολίνο, Βερολίνο!», «Επισκόπηση της εθνικής οικονομίας», «Τι επιτρέπεται στη σάτιρα;». Τη μετάφραση από το Σωματείο Μεταπτυχιακών Σπουδών, με τη στήριξη του Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας υπογράφουν οι: Κάτια Αλεβιζοπούλου, Ελένη Βίσκα (αντιπρόεδρος), Παναγιώτα Καλογερά, Ειρήνη Κορώνη (γραμματέας), Αθανασία Σύρρου, Ηρώ Τσατσαρώνη. Στο πρώτο επίμετρο παρέχονται πληροφορίες για τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης και στο δεύτερο βιογραφικά στοιχεία για τον συγγραφέα.

Kurt Tucholsky
Σούρουπο Ή χάραμα;
Μτφ. Σωματείο Μεταπτυχιακών Σπουδών Γερμανικής Γλώσσας & Λογοτεχνίας
Εκδ. Κριτική, σελ. 143
Τιμή 10 ευρώ