Καμπανάκια για ανάπτυξη, πλεονάσματα

Με τον «αέρα» των αναβαθμίσεων από τους ξένους οίκους που σφραγίζει την εμπιστοσύνη των ξένων επενδυτών στις προοπτικές της οικονομίας και ενισχύει τον δίαυλο επικοινωνίας με τις αγορές για φθηνό δανεισμό, το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης ρίχνεται στη μάχη για να αντιμετωπίσει δύο καυτές προκλήσεις.

Η πρώτη αφορά την επανεκκίνηση της οικονομίας μετά το βαρύ πλήγμα από την πανδημία και τη διασφάλιση βιώσιμων και υψηλών ρυθμών ανάπτυξης που θα αναπληρώσουν ταχέως τις απώλειες και θα δώσουν ισχυρή ώθηση στον παραγωγικό ιστό της χώρας.

Στην παρούσα φάση το μεγάλο ζητούμενο είναι το 2021 να αποτελέσει εφαλτήριο ανάκαμψης και να αντισταθμιστεί τουλάχιστον το ήμισυ της περσινής ύφεσης έτσι ώστε το επόμενο έτος το ΑΕΠ να γυρίσει στα επίπεδα του 2019. Ωστόσο οι απρόβλεπτες επιδημιολογικές εξελίξεις φρενάρουν την ταχύτητα μεγέθυνσης της οικονομίας και οι νεότερες εκτιμήσεις του υπουργείου Οικονομικών ρίχνουν τον πήχη κάτω από το φράγμα του 4% έναντι αρχικής πρόβλεψης στον προϋπολογισμό για 4,8%. Η επιβράδυνση είναι απόρροια της μετάθεσης των χρονοδιαγραμμάτων για την οριστική άρση του lockdown σε νευραλγικούς κλάδους όπως το λιανεμπόριο και η εστίαση, καθώς και των εκτιμήσεων ότι οι τουριστικές εισπράξεις θα κινηθούν στα 7-8 δισ. ευρώ, δηλαδή κάτω από το 50% των εσόδων του 2019. Ωστόσο, ούτε η επικαιροποιημένη εκτίμηση για τον ρυθμό ανάπτυξης είναι ασφαλής, καθώς η μέχρι σήμερα εμπειρία από την εξέλιξη της επιδημιολογικής καμπύλης δείχνει ότι πολλές φορές ανέτρεψε τα προγνωστικά των ειδικών.

Η δεύτερη πρόκληση έρχεται από το μακρινό μέλλον και αφορά την αναβίωση του εφιάλτη των υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων με τους σκληροπυρηνικούς της Ευρώπης να προαναγγέλλουν επαναφορά της δημοσιονομικής θηλιάς.

Τα μέτρα στήριξης από την πανδημία σε συνδυασμό με τα χρηματοδοτικά πακέτα για την επόμενη ημέρα φορτώνουν με νέα βάρη τα κρατικά ταμεία και διογκώνουν το δημόσιο χρέος. Βέβαια, λόγω της ρήτρας διαφυγής, η δέσμευση της Ελλάδας για τα πλεονάσματα έχει ακυρωθεί στην πράξη από πέρυσι και όπως όλα δείχνουν το σκηνικό δεν θα αλλάξει ούτε το επόμενο έτος, δεδομένου ότι η κυρίαρχη τάση στην Ευρώπη είναι η εφαρμογή επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής για την αναχαίτιση των επιπτώσεων από την υγειονομική κρίση.

Αν και είναι πολύ νωρίς για να προβλέψει κάποιος τους δημοσιονομικούς κανόνες που θα ισχύσουν μετά το 2022, ωστόσο οι τροχιοδεικτικές δηλώσεις ευρωπαίων αξιωματούχων δημιουργούν εύλογες απορίες και ανησυχίες.

Μετά τον Πολ Τόμσεν που «μάντεψε» νέα κρίση χρέους στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες της ευρωζώνης και επανέφερε την παλιά αποτυχημένη συνταγή των προγραμμάτων λιτότητας με τις οριζόντιες περικοπές στις συντάξεις, ερωτήματα προκαλεί ο χρησμός του επικεφαλής οικονομολόγου του ESM ότι όταν η ανάκαμψη επιταχύνει, η Ελλάδα θα πρέπει να επιστρέψει στους δημοσιονομικούς στόχους που συμφωνήθηκαν με τους δανειστές.

Υπενθυμίζεται ότι με βάση την απόφαση του Eurogroup τον Ιούνιο του 2018 η Ελλάδα θα πρέπει να διατηρήσει πρωτογενές πλεόνασμα ύψους 3,5% του ΑΕΠ μέχρι το 2022 και να επιτυγχάνει πρωτογενές πλεόνασμα που θα κινείται κατά μέσο όρο στο 2,2% του ΑΕΠ κατά την περίοδο από το 2023 έως το 2060.

Την ίδια ώρα, το γερμανικό δόγμα περί αυστηρής δημοσιονομικής πειθαρχίας για την τιθάσευση των ελλειμμάτων και του χρέους υπενθύμισε πρόσφατα ο πρώην υπουργός Οικονομικών και πρόεδρος της ομοσπονδιακής Βουλής (Bundestag) Βόλφγκανγκ Σόιμπλε σε άρθρο του με τον σημειολογικό τίτλο «Μήπως ρισκάρουμε μια πανδημία χρέους;».

Θεωρείται εξαιρετικά απίθανο η χώρα μας να επιστρέψει στον βρόχο των υψηλών πλεονασμάτων, καθώς όλοι αναγνωρίζουν ότι το χρέος μακροπρόθεσμα είναι βιώσιμο και ότι χρειάζονται τονωτικές αναπτυξιακές ενέσεις.

Ομως τα καμπανάκια που χτυπούν ισχυροί θεσμικοί παράγοντες της Ευρωπαϊκής Ενωσης προοιωνίζονται μία δύσκολη διαπραγμάτευση για τα πλεονάσματα, δεδομένου ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας.