NON PAPER

Μα το σημάδι στον μηρό μου απ’ τη βατσίνα

Ψηλά στον μηρό μου έχω ένα σημάδι. Μικρό, στρογγυλό σαν έγκαυμα. Το έχω από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Και το έχουν όλα τα «παιδιά» της ηλικίας μου. Κάτι σαν αναγνωριστικό σήμα. Στα μικράτα μας, το συγκρίναμε. Της μιας ήταν πιο μεγάλο, του άλλου πιο κόκκινο, κάποιοι το είχαν στο μπράτσο – η δική μου μαμά ήθελε η κόρη της να φοράει τιραντάτα φορέματα.

Δεν θυμάμαι βέβαια πώς και πότε ακριβώς το έκανα. Αυτό που άλλοι το έλεγαν βατσίνα, άλλοι μπόλι, ενώ το να πεις εμβόλιο σηματοδοτούσε, εκείνη την εποχή, τουλάχιστον μέση εκπαίδευση (προσωπικά, μου άρεσε να το λέω μπόλι, μου φαινόνταν πιο παιδική λέξη, φανταζόμουν ότι ήταν το παιδί της μπίλιας). Το φοβερό όμως είναι ότι δεν θυμάμαι – μάλλον δεν ήξερα ποτέ – τι ακριβώς ήταν αυτό το εμβόλιο. Οπως δεν θυμόταν κανένας από τους συνομηλίκους μου σε ένα πρόχειρο μίνι γκάλοπ που έκανα χθες.

Η λέξη «δαμαλισμός» που μου έρχεται από τα παλιά είναι ταυτόσημη με τον εμβολιασμό. Κι αυτό διότι το πρώτο εμβόλιο στην ιστορία της ιατρικής, που ήταν αυτό κατά της ευλογιάς, η πρώτη δημοσίευση περί του οποίου έγινε το 1798 από τον βρετανό παθολόγο Εντουαρντ Τζένερ, περιείχε «λύμφη εκ δαμάλεως».

Εντάξει, στις αρχές του 19ου αιώνα που άρχισε να εξαπλώνεται ο εμβολιασμός στην Ευρώπη υπήρξαν προκαταλήψεις για ένα «υγρό αγελάδας» που μπαίνει στο σώμα του ανθρώπου και κάποιοι πίστευαν – το 1800 λέμε – ότι μπορεί και να τον μεταμορφώσει σε ζώο. Οι λέξεις όμως νοηματοδοτούνται από τη χρήση τους. Και έτσι, ο Παστέρ καθιέρωσε τη λέξη vaccine (από το λατινικό vacca που σημαίνει αγελάδα) για όλα τα εμβόλια.

Και τι σημασία έχουν, τελικά, οι λέξεις. Δεν πάει να το λέγανε δαμαλισμό, εξαποδώ ή απήγανο. Σημασία έχει ότι η εφαρμογή του άρχισε να μειώνει θεαματικά τα ποσοστά της παιδικής θνησιμότητας. Φτάνει να σκεφτούμε ότι πριν από διακόσια χρόνια ένα στα τέσσερα παιδιά στην Ελλάδα πέθαινε πριν συμπληρώσει τον πρώτο χρόνο της ζωής του και ένα στα δύο πριν γίνει δέκα ετών.

Εμείς, του ’60 οι εμβολιασθέντες

Ο συστηματικός εμβολιασμός κατά της ευλογιάς ξεκίνησε στη Βρετανία το 1804, αλλά χρειάστηκε να περάσουν πάνω από 150 χρόνια για να καθιερωθεί, το 1956, σε παγκόσμιο επίπεδο. Και μέσα σε μία εικοσαετία η αρρώστια εξαφανίστηκε. Το 1980, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε ότι η ευλογιά είχε εξαλειφθεί παγκοσμίως.

Εμείς, τα παιδιά της δεκαετίας του 1960, είμαστε λοιπόν η γενιά της ακμής του δαμαλισμού. Η «γενιά του σημαδιού στον μηρό». Τι θλίψη που η κλάση μου, η ηλικιακή ομάδα μεταξύ 60 και 64, είναι αυτή που, μέχρι τώρα, παρουσιάζει τα υψηλότερα ποσοστά άρνησης του εμβολίου κατά του κορωνοϊού. Δύο στους πέντε περίπου, σχεδόν οι μισοί. Τι πρέπει να γίνει δηλαδή για να καταλάβει η «σειρά» μου ότι αν, στα νιάτα μας, το ηρωικό ήταν να σηκώσουμε τη γροθιά, σήμερα το ουσιαστικό είναι να σηκώσουμε το μανίκι.

(Για την Ιστορία, όπως μου είπε η παιδίατρος Αννα Παρδάλη, το εμβόλιο που εκείνη την εποχή άφηνε το σημάδι ήταν και της ευλογιάς και της φυματίωσης).

Δώρα από το Εθνικό

Του χρόνου, συμπληρώνονται ενενήντα χρόνια από την πρώτη παράσταση του Εθνικού Θεάτρου το 1932 – ήταν ο «Αγαμέμνονας» του Αισχύλου. Τα «υλικά», κυριολεκτικά και μεταφορικά, αυτής της ενενηντάχρονης ιστορίας γίνονται χρηστικά ή διακοσμητικά αντικείμενα και αξεσουάρ και διατίθενται στο πωλητήριο του θεάτρου που τώρα λειτουργεί και ως e-shop (eshop.n-t.gr). Αντικείμενα φτιαγμένα με έμπνευση από σπουδαίες παραστάσεις, τη δουλειά σημαντικών σκηνογράφων και ζωγράφων που έχουν συνεργαστεί με το Εθνικό, στίχοι από κλασικά έργα σε πιάτα και φλιτζάνια, κοσμήματα, τσάντες, τισέρτ. Με υλικά από ανακύκλωση κοστουμιών και σκηνικών. Και για το Πάσχα, λαμπάδες με στολίδια που παραπέμπουν στην εθνική μας παράδοση.