Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά

Το τηλεοπτικό πλάνο ήταν από το λύκειο στον Εύοσμο της Θεσσαλονίκης όπου τις τελευταίες μέρες έχει εκτυλιχθεί το θέατρο του παραλόγου. Ο μαθητής με την πλάτη γυρισμένη στην κάμερα. Η ρεπόρτερ τον ρωτάει γιατί δεν θέλει να κάνει το self test ώστε να παρακολουθεί κανονικά τα μαθήματά του. Η απάντηση έρχεται αυθόρμητα αλλά ο νεαρός μοιάζει, από τον τόνο της φωνής του, απόλυτα σίγουρος για το δίκιο του: «Γιατί με αναγκάζουν». Cut όπως θα έλεγαν και σε κινηματογραφικό γύρισμα.

Δεν χρειάζεται να δούμε τίποτα άλλο. Δεν θα χρειαζόταν καν να παρακολουθήσουμε όλο το αλλαλούμ με τις εξοργισμένες μανούλες και τις καταλήψεις. Εφτανε μόνο αυτή η απάντηση για να καταλάβουμε τη νοοτροπία όσων αρνούνται να κάνουν το τεστ. Ο πιτσιρικάς, με την αθωότητα της ηλικίας του, το ‘πε ξεκάθαρα χωρίς να αναζητά επιστημονικό ή ιδεολογικό υπόβαθρο. Χωρίς προφάσεις. «Γιατί με αναγκάζουν». Και δεν κάνει τίποτα αν είναι αναγκαστικό. Ακόμη κι αν πρόκειται για το κοινό καλό. Διότι το παλικαράκι αδυνατεί να καταλάβει τη διαφορά του εξαναγκασμού από την υποχρέωση. Πολύ περισσότερο, να συνειδητοποιήσει ότι τα δικαιώματά του πάνε χέρι χέρι με τις υποχρεώσεις του. Ετσι συμβαίνει στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες.

Τι φταίει όμως το παλικαράκι; Τι φταίνε πολλά αγόρια και κορίτσια της ηλικίας του, άντε και λίγο μεγαλύτερα, τα παιδιά της περίφημης γενιάς Ζ, αυτά που γεννήθηκαν από το 2000 και μετά; Τα μεγαλύτερα ίσως να έχουν κάποιες μνήμες από την εποχή της αίγλης των Ολυμπιακών Αγώνων. Για τα υπόλοιπα το εύθραυστο, όπως αποδείχθηκε, «ελληνικό θαύμα» αποτελεί, απλώς, μια διήγηση. Στις πρώιμες αναμνήσεις τους, υπάρχουν οι εικόνες από τον άγριο Δεκέμβριο του 2008. Και ύστερα, ήρθαν τα συνθήματα και η τοξικότητα της αντιμνημονιακής θύελλας. Ακουγαν τους μεγαλύτερους να μιλάν για προδότες, για Τσολάκογλου, για γερμανοτσολιάδες. Είδαν τον λαϊκισμό να γίνεται mainstream. Εκπαιδεύτηκαν – αν όχι από τους γονείς τους ακόμη και από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα – ότι το «δανεικά κι αγύριστα» μεταφράζεται ως αξιοπρέπεια. Εμαθαν να θεωρούν το κράτος εχθρό. Διδάχθηκαν τη διαμαρτυρία ως κοινωνική συμμετοχή. Και παρακολούθησαν, έστω και ασυνείδητα, φοβίες, προκαταλήψεις και εμμονές να αναπτύσσονται σε θεωρίες συνωμοσίας.

Αυτή η γενιά είναι η πρώτη, ύστερα από πάρα πολλές δεκαετίες, που μπήκε στη ζωή σε χειρότερες συνθήκες από την προηγούμενη. Και μάλιστα χωρίς καν τις προοπτικές που είχε μπροστά της ακόμη και η γενιά του Πολέμου. Κάτι που οι γονείς το ξέρουν. Και ίσως γι’ αυτό, το υγιές χάσμα των γενεών που προχωράει τον κόσμο μας, έχει αμβλυνθεί σε τούτη τη συγκυρία. Και τα παιδιά δεν θέλουν να αποκοπούν από την προηγούμενη γενιά αλλά και εμείς οι μεγαλύτεροι τους περνάμε τα παθήματά μας όχι ως μαθήματα αλλά ως κληρονομιά. Και κάπως έτσι, ο στίχος του Σαββόπουλου έχει στις μέρες μας μια διαφορετική ερμηνεία. «Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά» όταν τα παιδιά φανερώνουν τόσα πολλά για σένα;