Το τουρκικό κενό

Μοιάζει αντιφατικό ενώ δεν είναι: η Τουρκία κάνει διαρκώς πολύ διεθνή φασαρία και δείχνει παρούσα σε όλα, ενώ, στην πραγματικότητα, η στάση της έχει δημιουργήσει ένα κενό ασφαλείας. Αυτό ενόχλησε πρώτα τη Δύση. Τώρα, η Τουρκία ενοχλεί την όψιμη σύμμαχό της Μόσχα, όπως φάνηκε από τη ρωσική ανησυχία για τη Συνθήκη του Μοντρέ, αλλά και από τις δηλώσεις του ρώσου υπουργού Εξωτερικών Λαβρόφ για την Ουκρανία. Αυτή είναι από μόνη της μία σημαντική εξέλιξη. Σημαντικό όμως είναι και το πού οφείλεται η τελευταία ενόχληση: στο ότι η Αγκυρα εξάγει στο Κίεβο μη επανδρωμένα τηλεκατευθυνόμενα οπλισμένα αεροσκάφη.

Πριν από μερικά μόλις χρόνια θα ήταν αδιανόητο ότι η Τουρκία θα ήταν σε θέση να εξάγει οπλικά συστήματα, ειδικά τέτοιου είδους, με χαρακτηριστικά υψηλής τεχνολογίας. Σήμερα όχι απλώς συμβαίνει, αλλά γίνεται και ζήτημα ικανό να προκαλέσει την αντίδραση μιας δύναμης σαν τη Ρωσία, τη στιγμή μάλιστα που αυτή διατηρεί προνομιακές στρατηγικές, οικονομικές και στρατιωτικές σχέσεις με την Τουρκία – κάτι επίσης αδιανόητο μόλις πριν από λίγα χρόνια. Δεν χρειάζεται να αναρωτηθεί κανείς για ενδεχόμενες αντιστοιχίες με την ελληνική πολεμική βιομηχανία, οι οποίες απλώς δεν υπάρχουν: είναι ένας (ακόμα) τομέας στον οποίο η Ελλάδα δεν τα κατάφερε, παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει κατά καιρούς. Η Ελλάδα απέτυχε παταγωδώς, ενώ η Τουρκία έφτιαξε μία βιομηχανία που ήδη έχει καταστεί εξαγωγική – και πάλι στην Ουκρανία πουλάει περιπολικά σκάφη. Η Ελλάδα με τέτοια παράδοση στη θάλασσα όχι απλώς δεν μπόρεσε να πουλήσει τέτοια προϊόντα, αλλά ούτε καν να τα φτιάξει για να εξασφαλίσει τον ίδιο της τον εαυτό.

Παρ’ όλα αυτά ο Ερντογάν αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση με αιχμή την οικονομία. Η κρίση στην Τουρκία είναι τέτοια που έφτασε στο σημείο να ζητά από τους πολίτες της χώρας του να στηρίξουν την οικονομία της με χρυσά και ασημένια αντικείμενα που μπορεί να διαθέτουν, αλλά και να υπόσχεται ότι η κυβέρνηση θα μοιράσει χιλιάδες τόνους από πατάτες και κρεμμύδια για να ανασχέσει κύματα πείνας. Και παράλληλα να ελπίζει σε έργα όπως οι φαραωνικού τύπου γέφυρες που διχάζουν τη χώρα. Ομως δεν είναι η πρώτη φορά που ο Ερντογάν απειλείται από την πορεία της οικονομίας, ούτε η πρώτη που έχει μπει στο στόχαστρο των διεθνών αγορών και πιθανότατα και κρατών. Και άλλες φορές συνέβησαν αυτά. Και τα ξεπέρασε. Και τώρα θα ήταν μάλλον αφέλεια να πιστέψει κανείς ότι τέτοιες εξελίξεις μπορούν να τον κλονίσουν αποτελεσματικά. Αντίθετα, πιο πιθανό μοιάζει να τον αναγκάσουν να ανεβάσει στροφές σε ζητήματα που μπορούν να τον βοηθήσουν στο να ξανακερδίσει την κοινή γνώμη της χώρας του. Και η επιθετικότητα προς την Ελλάδα δεν είναι απλώς ένα από αυτά: είναι το πρώτο.

Η μεγαλομανία του Ερντογάν έχει μέχρι στιγμής βοηθήσει, άθελά του φυσικά, την Ελλάδα. Την έχει βοηθήσει να ξαναβρεί τη θέση και τον ρόλο της στο διεθνές περιβάλλον. Ομως οι εξελίξεις (και) στο Ουκρανικό δείχνουν καθαρά ότι σε έναν κόσμο τέτοιας πολυπλοκότητας και με τόσο έντονα τα χαρακτηριστικά μετάβασης αυτό δεν αρκεί. Η Ελλάδα πρέπει να κάνει περισσότερα από το να περιμένει απλώς τι ζημιά θα προκαλέσει η Τουρκία στον εαυτό της για να θωρακιστεί η ίδια μέσα από την αναξιοπιστία της Αγκυρας για τους παραδοσιακούς δυτικούς συμμάχους της. Δεν αρκεί. Είναι φυσικά πρόοδος ότι δεν λειτουργεί με τρόπο που θα της στερούσε τη δυνατότητα να αξιοποιήσει το τουρκικό κενό. Ομως το κενό δεν είναι ούτε δεδομένο ούτε οριστικό. Ούτε αρκεί ως απάντηση για όλα.