«Στην Ινδία είναι ξανά μεσάνυχτα»

Η διάρκεια στον χρόνο είναι η πραγματική αγωνία για τους συγγραφείς και όλες οι προσπάθειές τους έχουν αυτή την κατεύθυνση. Είναι το βραβείο που επιζητούν και δεν απονέμεται από καμία κριτική επιτροπή. Αυτό φαίνεται ότι ήδη το έχει στην κατοχή του ο Σαλμάν Ρούσντι, ο συγγραφέας του αριστουργήματος «Τα παιδιά του μεσονυκτίου» (εκδ. Ψυχογιός, μτφ. Ρένα Χατχούτ, 2001) που κλείνει τέσσερις δεκαετίες αμείωτου αναγνωστικού ενδιαφέροντος. Στις σελίδες του ο ινδικής καταγωγής βρετανός συγγραφέας έκλεισε μια ιστορία που ξεκινά στις 15 Αυγούστου 1947, τα μεσάνυχτα, στη μαγική Ινδία. Η χώρα όπου τα πάντα μπορούν να συμβούν αποκτά την ανεξαρτησία της έπειτα από αιώνες αγγλικής κυριαρχίας. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή γεννιούνται δύο παιδιά, ο Σίνα και ο Σαλίμ. Οπως και όλα τα άλλα παιδιά που γεννήθηκαν στην Ινδία εκείνη την ώρα, είναι προικισμένα με υπερφυσικά χαρίσματα. Τα παιδιά μεγαλώνουν μαζί με την Ινδία. Η ζωή τους αποδεικνύεται άρρηκτα δεμένη με το έθνος τους, την πλούσια ιστορία και τον πολιτισμό του. Και ο Σαλίμ καταγράφει τα συχνά ξεκαρδιστικά επεισόδια που χρωμάτισαν την πορεία της οικογένειάς τους και δίνει άθελά του μια ευρύτερη εικόνα της νεαρής Ινδίας, σκοινοβατώντας ανάμεσα στη φάρσα και την τραγωδία. Πρωθυπουργοί, πραξικοπηματίες, μάγοι, γητευτές φιδιών, καλλιτέχνες και γραφειοκράτες παρελαύνουν μέσα από ένα έργο μαγικού ρεαλισμού, στο οποίο τα πάντα απροσδόκητα και απίστευτα ξαφνιάζουν. Αυτές οι περιπέτειες των νεαρών αγοριών κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού, κατατάσσοντας το βιβλίο σε αυτά που πρέπει κανείς να διαβάσει. Για τον δημιουργό των «Παιδιών του μεσονυκτίου» η δοκιμασία για ν’ αντέξει ένα βιβλίο στο πέρασμα των χρόνων και να περάσει από γενιά σε γενιά δεν είναι εύκολη και όταν συμβαίνει αξίζει μια μικρή γιορτή. «Ενας συγγραφέας, για παράδειγμα, που παρέδωσε ένα βιβλίο τη δεκαετία του ’30 και συνεχίζει ν’ απασχολεί τη δεκαετία του ’70 μπορεί να απολαύσει αυτή την ευχαρίστηση. Γι’ αυτό κάνουμε ό,τι κάνουμε: δημιουργούμε έργα τέχνης και αν είμαστε τυχεροί θ’ αντέξουν στον χρόνο». Ως αναγνώστης, ο βραβευμένος με Booker Σαλμάν Ρούσντι γοητεύεται από τα μεγάλα μυθιστορήματα. Από τα βιβλία που προσπαθούν να κλείσουν ένα μεγάλο μέρος αυτού του κόσμου.

Οταν άρχισε να γράφει «Τα παιδιά του μεσονυκτίου», διάβασε ξανά όλα τα μεγάλα ρωσικά μυθιστορήματα του 19ου αιώνα: το «Εγκλημα και τιμωρία» του Φιόντορ Ντοστογέφσκι, την «Αννα Καρένινα» του Λέοντος Τολστόι, τις «Νεκρές ψυχές» του Νικολάι Γκόγκολ. Σε αυτή του τη διερεύνηση έβαλε και την ανάγνωση των σπουδαίων γαλλικών και αγγλικών μυθιστορημάτων του 18ου και του 19ου αιώνα, αλλά και μυθιστορημάτων σύγχρονων συγγραφέων, όπως τα «Εκατό χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. Δεν άφησε απ’ έξω την ινδική παράδοση, την οποία αφηγούνται ιδανικά τα μεγάλα αναγνώσματα της χώρας. Οπως έχει πει ο Ρούσντι, «σκεφτόμουν επίσης τις προφορικές παραδόσεις της Ινδίας που ήταν μια μορφή αφήγησης στην οποία η παρέκκλιση ήταν σχεδόν η βασική αρχή. Ο αφηγητής δηλαδή θα μπορούσε να πει σε ένα κοινό μια φανταστική ιστορία – μυθολογικού, πολιτικού ή αυτοβιογραφικού περιεχομένου. Αυτός μπορούσε να διασπάσει τις πολλαπλές αφηγήσεις του με τραγούδια και να παρασύρει το κοινό».

Ο Σαλμάν Ρούσντι ήθελε να γράψει ένα φιλόδοξο μυθιστόρημα, περίτεχνης πλοκής, χωρίς, όπως έχει χαρακτηριστεί, δίχτυ ασφαλείας. Ενα βιβλίο όπου θα έλαμπε η γοητεία της πατρίδας του αλλά και το φως της Δύσης. Μια ιστορία όπου θα πρωταγωνιστούσαν η μνήμη, η πολιτική, η αγάπη και το μίσος σε κάθε σελίδα. Και όταν το τόλμησε ήταν ένας άπειρος, χωρίς καμία επιτυχία στο ενεργητικό του, άγνωστος συγγραφέας. Επρεπε να μάθει πώς γίνεται και το τόλμησε γράφοντας. Πέρασαν πέντε χρόνια προετοιμασίας και άπειρων δοκιμών σε λευκές σελίδες. Σε αυτή τη σουρεαλιστική ιστορία των «Παιδιών του μεσονυκτίου» αναζητούσε μια απάντηση σε μεγάλα ιστορικά ερωτήματα και επίκαιρα σε κάθε εποχή: Ποια είναι η σχέση μεταξύ της κοινωνίας και του ατόμου; Φτιάχνουμε εμείς την Ιστορία ή είμαστε δημιουργήματά της; Είμαστε οι δάσκαλοι ή θύματα της εποχής μας; «Σαράντα χρόνια», λέει ο Ρούσντι, «είναι πολύς καιρός. Πρέπει να πω ότι η Ινδία δεν είναι η χώρα αυτού του μυθιστορήματος. Οταν έγραψα το βιβλίο, είχα στο μυαλό μου ένα τόξο ιστορίας που κινείται από την ελπίδα – την αιματηρή ελπίδα, αλλά την ελπίδα – της ανεξαρτησίας στην προδοσία αυτής της ελπίδας. Η Ινδία σήμερα για κάποιον με τις δικές μου αναμνήσεις έχει εισέλθει σε μια ακόμη πιο σκοτεινή φάση από τα χρόνια έκτακτης ανάγκης. Η τρομακτική κλιμάκωση των επιθέσεων κατά των γυναικών, ο ολοένα και πιο αυταρχικός χαρακτήρας του κράτους, οι αδικαιολόγητες συλλήψεις πολιτών που τολμούν να αντισταθούν σε αυτόν τον αυταρχισμό. Οι γυναίκες διεκδικούν όπως και οι φοιτητές, οι οποίοι προσπαθούν ν’ ανακτήσουν την παλιά, κοσμική Ινδία και να διώξουν το σκοτάδι. Τώρα στην Ινδία είναι και πάλι μεσάνυχτα».